Tiếng trống Duy Tân vang mãi

Trường tân học Phú Lâm có những điểm đặc sắc sau đây:

Thứ nhất, việc mở trường Phú Lâm của cụ Lê Cơ không phải là một quyết định thông thường mà nằm trong chủ trương khai dân trí - một trong ba nhiệm vụ đặt ra từ chủ thuyết của các nhà Duy tân Quảng Nam bấy giờ là Khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh.

Nhưng trong 3 nhiệm vụ này thì khai dân trí được đưa lên hàng đầu, được xem là chiếc chìa khóa để nâng dần dân khí, và một khi đã có dân trí, dân khí, dân sinh thì mới có thể nhắm đến dân quyền, giành lại lợi quyền cho dân tộc. Khai dân trí là một phạm trù rộng, mà việc mở trường tân học được xem là công việc cần phải được triển khai trước tiên.

Thứ hai, Trường Phú Lâm là trường tân học, tức là dạy học theo lối mới chứ không phải là nền giáo dục cũ, vì nền giáo dục cũ tạo ra những con người mà các cụ cho là hủ nho, xa rời thực nghiệp, không thể giúp dân ta mở mắt ra thế giới, không thể giúp dân ta tự cường, thoát khỏi ách nô lệ của ngoại bang.

Các sĩ phu Duy tân bấy giờ chủ trương một nền giáo dục tiếp cận với văn minh các nước tiên tiến, nhất là với nền văn minh phương Tây, là một nền giáo dục khai phóng với mục đích to lớn, sâu xa là: “Quyết đem học mới thay nô kiếp”.

Mới về dạy chữ. Trường dạy chữ quốc ngữ, có cả chữ Pháp, đến năm 1907 lại có một số thanh niên bí mật học tiếng Nhật do Lê Duyện quê làng Thạnh Bình, là con trai cụ Lê Vĩnh Huy sau khi sang Nhật quay về dạy.

Mới về chương trình học bao gồm các môn lịch sử, địa lý, toán đố, công dân, các môn khoa học thường thức.

Sách dạy kiến thức về địa lý, lịch sử trong nước và trên thế giới, về các môn khoa học tự nhiên như phương pháp khai mỏ, kiến thức hàng hải... Chương trình quân sự học đường cũng được đưa vào giảng dạy dưới hình thức thể dục - thể thao như tập giương dù giả súng, quăng dây trèo thành…

Mới về nội dung tư tưởng trong các bài giảng là nhấn mạnh đến tinh thần yêu nước, ý chí tiến thủ và tinh thần dân tộc.

Đến mức viên Công sứ Pháp ở Quảng Nam bấy giờ phải báo cáo cho cấp trên của y rằng, các thầy giáo tân học đã trao cho học trò những tài liệu kích thích tinh thần yêu nước, hận thù quân xâm lược, sẵn sàng hy sinh cho Tổ quốc. Và y lo ngại rằng chính quyền Pháp ở Việt Nam rồi sẽ phải trả giá cho sự giáo dục này của các sĩ phu Duy tân.

Mới về mục đích, phương châm, phương pháp giáo dục. Mục đích học không phải chỉ để đi thi lấy bằng ra làm quan mà quan trọng nhất là để nâng cao sự hiểu biết nhằm lập thân, lập nghiệp phục vụ cho đồng bào, đất nước.

Phương châm giáo dục ở Trường tân học Phú Lâm bấy giờ là thực học - thực hành - thực nghiệp - thực tài. Học đi đôi với hành, gắn kiến thức lý thuyết với đời sống thực tiễn.

Phương pháp giáo dục là kích thích trí não, năng lực tư duy của học sinh. Yêu cầu đặt ra đối với giáo dục học sinh là học hành - học hạnh - học thức.

Mới về điều kiện đảm bảo cho dạy và học. Để có nguồn lực cần thiết cho việc dạy học, cụ Lê Cơ kêu gọi các nhà hảo tâm đóng góp xây dựng trường lớp.

Thầy cô dạy là người hưởng ứng phong trào Duy tân nên không nhận lương, chỉ lo cơm cho thầy từ xa mời đến dạy, với học sinh nghèo thì cấp giấy mực. Số tiền này do những gia đình khá giả đóng góp và qua thu được từ tiền lời của Hội buôn, nghĩa là cụ Lê Cơ chủ trương: Lấy Hội buôn nuôi trường học.

Trường tân học Phú Lâm không chỉ dạy cho nam giới mà còn dạy cho nữ giới, không chỉ dạy cho học trò nhỏ tuổi mà còn dạy cho cả người lớn vào buổi tối theo tinh thần “Quảng học vấn”.

Đến năm 1908, trong trong số 850 người từ 14 tuổi trở lên của xã đã có khoảng 650 người đọc thông viết thạo chữ quốc ngữ. Đây là một kết quả rất đáng tự hào, bởi trong suốt thời gian đô hộ tại huyện Tiên Phước thực dân Pháp chỉ cho xây dựng 1 trường huấn dạy lớp 4 và 4 trường tổng dạy lớp 3, đến năm 1943 mới có trường dạy tới lớp nhất (tức lớp 5 bây giờ).

Trường tân học Phú Lâm trở thành trung tâm điểm của công cuộc cải cách ở làng Phú Lâm. Việc đánh trống trường đầu giờ và cuối buổi học tạo nên không khí hân hoan phấn chấn, như là một sự thúc giục cho tinh thần duy tân đổi mới, như cách nói của cụ Lê Cơ là "trống tân học đuổi ma cổ hủ”.

Những dấu ấn đặc biệt như trên cho thấy địa điểm Trường tân học Phú Lâm xưa (nay là Trường THCS Lê Cơ) xứng đáng là điểm đến trong hành trình về nguồn của ngành giáo dục thành phố Đà Nẵng hiện nay.

Tự hào và phát huy truyền thống giáo dục từ thời phong trào Duy tân, sự nghiệp giáo dục tại xã Sơn Cẩm Hà đạt được những kết quả rất đáng mừng. Tỷ lệ học sinh lên lớp, tốt nghiệp THCS, THPT đạt 99% - 100%. Nhiều con em của xã đạt được những thành tích xuất sắc trong học tập. Phong trào khuyến học tiếp tục được duy trì...