Timor Leste, cơ hội chuyển mình khi gia nhập ASEAN

Theo Business Times, một vị trí tại bàn đàm phán ASEAN có thể mở ra cơ hội tăng trưởng cho quốc gia hiện trẻ nhất Đông Nam Á này, vốn bước vào giai đoạn “chín muồi” cho đầu tư vào du lịch, năng lượng tái tạo, nông nghiệp và bất động sản.

Bước tiến lịch sử

Timor Leste nộp đơn xin gia nhập ASEAN vào năm 2011, gần một thập kỷ sau khi giành độc lập vào năm 2002.

Dân số Timor Leste chủ yếu sống ở nông thôn, với khoảng 2/5 dân số dưới 18 tuổi. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố hồi tháng 9/2025 cho thấy, tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên ở Timor Leste vượt quá 40%, trong khi tỷ lệ tham gia lực lượng lao động chỉ khoảng 30%. Cạnh đó, GDP bình quân đầu người của Timor Leste vào năm 2024 khoảng 1.343 USD.

Theo Business Times, Timor Leste đã trải qua quá trình chứng minh sự sẵn sàng gia nhập ASEAN, bao gồm việc thành lập đại sứ quán tại tất cả thủ đô thành viên của khối. Tại hội nghị Cấp cao ASEAN do Campuchia đăng cai vào năm 2022, Timor Leste về nguyên tắc được kết nạp là thành viên thứ 11 của khối và được cấp quy chế quan sát viên.

Sự quan tâm từ các nhà đầu tư trên khắp châu Á - Thái Bình Dương vào Timor Leste ngày càng tăng, theo nhận định của ông David Freedman, Đại diện thường trú của WB tại quốc gia này. Theo ông Chris Humphrey, Giám đốc điều hành Hội đồng Doanh nghiệp Liên minh châu Âu (EU) - ASEAN, Timor Leste là thị trường nhỏ, mới nổi, do đó không phù hợp với kế hoạch đầu tư của nhiều doanh nghiệp, nhưng điều này có thể sẽ thay đổi khi gia nhập ASEAN.

Thu hút đầu tư, phát triển kinh tế

Trong số những doanh nghiệp tiên phong đặt chân đến Timor Leste là A-Smart, công ty đầu tư cổ phần niêm yết trên sàn chứng khoán Singapore, với hoạt động trải rộng trên các lĩnh vực sản xuất in ấn, công nghệ thông minh, bất động sản và đầu tư.

Giám đốc điều hành A-Smart, Lim Huan Chiang cho hay, ông rất ấn tượng với dân số trẻ và thân thiện của quốc đảo Timor Leste. Singapore đã chuyển mình từ một làng chài thành đô thị, và ông Lim tin rằng thành công này có thể nhân rộng.

A-Smart khởi công dự án phức hợp đầu tiên Timor Marina Square, trong đó công ty sở hữu 79% cổ phần, tại thủ đô Dili của Timor Leste, dự kiến hoàn thành vào cuối năm sau. Dự án bao gồm phát triển căn hộ, tòa nhà thương mại. Ông Lim tiết lộ, A-Smart hiện trong giai đoạn lập kế hoạch cho dự án thứ hai, Timor City Square - khu nhà ở giá rẻ dành cho tầng lớp lao động trung lưu tại khu thương mại trung tâm Dili.

OFI, bộ phận nguyên liệu thực phẩm của tập đoàn nông sản khổng lồ Olam có trụ sở chính tại Singapore, mua cà phê Timor Leste thông qua nhà cung cấp đối tác cho đến năm 2015, và hiện hợp tác trực tiếp với các đối tác nông dân địa phương. Cà phê là cây trồng chính và là động lực cho nền kinh tế Timor Leste, chiếm 59,4% tổng kim ngạch xuất khẩu mỗi năm, tương đương khoảng 3,8 triệu USD.

Ông Rajarshi Chakravorty, Phó Chủ tịch cấp cao kiêm Giám đốc kinh doanh của Green Coffee (châu Á) thuộc OFI, chia sẻ, với việc tiêu thụ cà phê đang gia tăng trên khắp Đông Nam Á, Timor Leste gia nhập ASEAN sẽ kết nối quốc gia này với thị trường hơn 670 triệu người.

Ông Rajarshi Chakravorty lưu ý, tư cách thành viên ASEAN cho phép Timor Leste tiếp cận khu vực thương mại tự do của khối và có thể là cả thỏa thuận thương mại lớn nhất thế giới, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP).

Nhà kinh tế học hàng đầu Sunny Liu của Oxford Economics đồng ý rằng: “Việc gia nhập ASEAN có thể tạo ra điểm tựa chính sách đáng tin cậy về thương mại, hải quan và tiêu chuẩn, hỗ trợ tiếp cận thị trường rộng hơn, tăng cường liên kết chuỗi cung ứng khu vực và cải thiện xuất khẩu”, bà Liu nói với Business Times.