Gửi bình luận
Nắng sớm trên đỉnh Trường Sơn chưa kịp hong khô những hạt sương đêm, ngôi nhà sàn của Hốih Thị Bân - cô giáo trẻ người Cơ Tu tại xã Tây Giang đã rộn ràng tiếng thoi đưa.
Bên khung cửi cũ, bàn tay Bân uyển chuyển, dệt từng sợi chỉ màu thành những chiếc thắt lưng thổ cẩm rực rỡ. Với Bân, đây là linh hồn của đại ngàn, là cách cô giữ gìn bản sắc dân tộc trong thời đại số.
Vừa là giáo viên tiểu học đứng lớp truyền con chữ cho con em đồng bào biên giới, vừa là người nghệ nhân trẻ lưu giữ nghề dệt truyền thống, cuộc sống của Bân là sự hòa quyện giữa cái cũ và cái mới, giữa truyền thống và hiện đại.
Bân kể, nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu không biết có tự bao giờ, chỉ biết khi sinh ra đã thấy bà, thấy mẹ ngồi bên khung cửi, thấy chị đan những tấm thắt lưng (Kateng) đẹp đủ sắc màu. Ngày ấy, sắc chàm là thứ màu của rừng, của suối, của đất mẹ yêu thương.
Nhưng rồi, sự xâm lấn của thời trang công nghiệp khiến những chiếc váy thổ cẩm, cái thắt lưng truyền thống dần vắng bóng trên chính những bộ váy áo của người Cơ Tu.
Những người già như mất đi một phần máu thịt, còn người trẻ thì dần quên mất cách dệt, cách đan truyền thống để tạo nên một dải thổ cẩm, một chiếc thắt lưng đúng chuẩn Cơ Tu. “Tôi không muốn nét đẹp ấy bị thời gian chôn vùi”, Bân khẳng định.
Khác với những nghệ nhân lớn tuổi, Bân chọn một lối đi riêng. Cô không chỉ dệt để dùng, để tặng khách quý mà dệt để lan tỏa hồn sắc dân tộc mình. Nhận thấy sức mạnh của công nghệ, Bân bắt đầu tập tành chụp ảnh, quay video những công đoạn dệt vải rồi đưa lên mạng xã hội.
Ban đầu, cô chỉ đăng lên cho vui, cho bạn bè thấy những chiếc thắt lưng với nhiều màu sắc rực rỡ được phối khéo léo trên nền chàm truyền thống. Nhưng không ngờ, những sản phẩm ấy lại nhận được sự quan tâm lớn. Những đơn đặt hàng đầu tiên từ khắp nơi gửi về khiến Bân bất ngờ và có thêm động lực tiếp tục nuôi ước mơ đưa sắc chàm bay xa.
“Thổ cẩm Cơ Tu không đơn thuần là vải vóc, đó là những dòng nhật ký bằng màu sắc. Mỗi chiếc thắt lưng là sự kết tinh của kiên nhẫn, của những câu chuyện rừng thiêng mà người phụ nữ Cơ Tu nói riêng, người phụ nữ Việt Nam nói chung muốn gửi gắm cho đời”, Bân chia sẻ.
Trên TikTok, mỗi clip Bân dệt vải thu hút hàng ngàn lượt xem. Nhiều người từ dưới xuôi, thậm chí là du khách quốc tế, đã nhắn tin hỏi thăm về cách tạo hình, hoa văn, về ý nghĩa của từng màu sắc. Bân góp phần mang giá trị văn hóa Cơ Tu lan tỏa muôn nơi.
Việc quảng bá trên không gian mạng giúp cô có thêm thu nhập trang trải cuộc sống, nhưng quan trọng hơn là truyền cảm hứng cho nhiều bạn trẻ khác trong làng nơi biên giới biết trân trọng giá trị của người dân tộc mình.
Chia sẻ về công việc của cô giáo trẻ Hốih Thị Bân, già làng Pơloong Nấp (Agrồng) bậc cao niên của xã Tây Giang dành cho cô những lời khen ngợi chân thành: “Bân là hiện thân của một thế hệ mới: Năng động, tri thức nhưng vẫn nặng lòng với cội nguồn.
Thế hệ trẻ Cơ Tu xã nhà nên lấy gương học tập và cùng lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của người Cơ Tu nói riêng, người Việt Nam nói chung”.
Khi được hỏi về ý nghĩa của việc làm này, Bân trầm ngâm một lát rồi nói: “Giữ sắc chàm không phải là bảo tàng hóa văn hóa, mà là làm cho nó sống trong đời sống hiện đại. Chiếc thắt lưng thổ cẩm, dù nhỏ bé, nhưng khi được đeo trên người, nó là sợi dây kết nối giữa quá khứ và tương lai.
Khi khoác lên mình tấm thổ cẩm tự tay dệt, mình thấy tự hào vì mình là người Cơ Tu. Và khi bán được sản phẩm, mình hiểu rằng, văn hóa không chỉ là để chiêm ngưỡng, nó còn là giá trị kinh tế bền vững để người dân thoát nghèo ngay trên chính quê hương.
Em mong muốn trong tương lai không xa có thể phát triển thành tổ Dệt thổ cẩm Cơ Tu tại làng, để có thể giúp các chị em có đam mê, năng khiếu như em cùng làm để từ đó tạo việc làm và tạo nguồn thu nhập bền vững từ chính giá trị của di sản truyền thống”.
Bân tự hào vì những nét đẹp cũ kỹ của truyền thống. Sự tinh tế của họa tiết hình học, sự kỳ công trong từng sợi chỉ sắc chàm chính là di sản vô giá.
Dẫu biết đường đi còn nhiều gian nan, bởi công việc tay chân này đòi hỏi sự tỉ mỉ, kỳ công, trong khi áp lực của việc dạy học trên lớp rất lớn, nhưng Bân chưa bao giờ có ý định dừng lại. Cô vẫn đều đặn mỗi ngày, xong tiết dạy là lại trở về với khung cửi.
Chiếc thắt lưng giờ đây không chỉ nằm trong tủ của người già, của Amế, của chị, em Cơ Tu chờ vào hội làng nó đã theo chân du khách đi xa hơn, đến với những hội chợ văn hóa - du lịch, những buổi trình diễn nghệ thuật, và cả trên những sàn diễn thời trang hiện đại.
Mỗi khi thấy một người trẻ Cơ Tu bắt đầu học lại cách nhuộm chàm, cách cầm thoi dệt vải, cách đan tấm thắt lưng... Bân lại mỉm cười. Đó chính là trái ngọt mà cô giáo trẻ đã gieo trồng trên dãy núi Trường Sơn. Cô hiểu rằng, chừng nào tiếng thoi còn đưa, chừng đó bản sắc văn hóa Cơ Tu vẫn còn chảy mãi như dòng sông Lăng, Avương cuồn cuộn giữa đại ngàn xanh biếc.