ĐNO - Trí tuệ nhân tạo (AI) được ca ngợi như động cơ tăng trưởng mới của kinh tế toàn cầu, song phía sau những bước tiến ngoạn mục ấy là cái giá môi trường khó làm ngơ.
.jpg)
Theo The Independent, nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Patterns mới đây cho thấy, các hệ thống AI vận hành trong các trung tâm dữ liệu có thể thải ra lượng CO2 trong năm nay vượt quá nhiều quốc gia nhỏ.
Nhà khoa học dữ liệu Alex de Vries-Gao, người sáng lập Digiconomist, nền tảng chuyên phân tích hệ quả ngoài ý muốn của xu hướng số cho biết, lượng khí thải carbon từ điện năng phục vụ AI dao động từ 33 triệu đến gần 80 triệu tấn CO2.
Ở kịch bản cao nhất, con số này vượt mức phát thải của Chile, Czechia hay Romania trong năm 2024; cao hơn cả New York (Mỹ), nơi thải khoảng 48 triệu tấn khí nhà kính mỗi năm. Những con số này khiến AI không còn là câu chuyện thuần túy công nghệ, mà trở thành một vấn đề môi trường mang tầm quốc gia.
Nghiên cứu trên cũng cảnh báo “độ bất định đáng kể” của các ước tính. Nguyên nhân không nằm ở phương pháp khoa học, mà ở sự thiếu minh bạch của các “gã khổng lồ” công nghệ lớn như Microsoft, Google hay OpenAI.
Khi các công ty dẫn dắt làn sóng AI không công bố đầy đủ dữ liệu về tiêu thụ điện và phát thải, mọi nỗ lực đánh giá tác động môi trường đều giống như ghép tranh với những mảnh bị che giấu.
Nếu carbon được ví như bài toán khó, thì nước còn là ẩn số lớn hơn. De Vries-Gao ước tính tổng “dấu chân nước” của AI trong năm 2025 có thể nằm trong khoảng 312 đến 767 tỷ lít.
Đây là con số gây bất ngờ bởi cao hơn nhiều so với 46 tỷ lít nước đóng chai mà toàn nhân loại tiêu thụ mỗi năm. Việc đánh giá mức sử dụng nước thậm chí còn khó hơn phát thải carbon, do dữ liệu công khai gần như không tồn tại.
Nguyên nhân của mức tiêu thụ khổng lồ này nằm ở cách AI hoạt động. Cuộc đua AI trong những năm gần đây dẫn đến sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, nơi hàng triệu con chip chạy liên tục suốt ngày đêm. Những hệ thống này tiêu thụ lượng điện khổng lồ và sinh ra rất nhiều nhiệt.
Để tránh quá nhiệt, nhiều trung tâm dữ liệu phải dùng nước để làm mát. Một phần nước được tái sử dụng, nhưng phần lớn bị bay hơi và mất đi khỏi môi trường địa phương.
Nghiên cứu cho biết, nhu cầu điện toàn cầu của AI đạt 9,4 gigawatt vào cuối năm 2024 và có thể tăng lên 23 gigawatt vào cuối năm 2025, mức tiêu thụ tương đương một quốc gia cỡ Vương quốc Anh.
Từ đó, de Vries-Gao kết hợp với dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế để ước tính phát thải. Song, chuyên gia này nhấn mạnh, mỗi trung tâm dữ liệu có mức độ ô nhiễm khác nhau, phụ thuộc nguồn điện, công nghệ làm mát và điều kiện địa phương. Khi không có hệ thống theo dõi thống nhất, mọi con số chỉ mang tính xấp xỉ.
Chính sự thiếu rõ ràng này khiến các trung tâm dữ liệu trở thành điểm nóng tranh cãi tại Mỹ. Hơn 230 tổ chức môi trường gần đây kêu gọi Quốc hội Mỹ áp đặt lệnh tạm dừng trên toàn quốc đối với các dự án trung tâm dữ liệu mới.
Ở Newton (bang Georgia), việc Meta xây dựng trung tâm dữ liệu đã kéo theo giá nước tăng, giếng bị hư hại và nguy cơ thiếu nước vào năm 2030. Tại Phoenix (bang Arizona), căng thẳng nguồn nước có thể tăng 32% nếu tất cả dự án trung tâm dữ liệu dự kiến triển khai.
Dẫu vậy, không phải ai cũng cho rằng AI đang “uống cạn” tài nguyên. Theo The Verge, một số học giả và đại diện ngành công nghệ lập luận, lo ngại về nước bị phóng đại, bởi nhiều ước tính đã tính cả lượng nước gián tiếp dùng trong các nhà máy điện, phần lớn được trả lại hệ thống nước địa phương.
Theo Giáo sư Fengqi You từ Đại học Cornell (Mỹ), đây chưa phải là khủng hoảng trên toàn quốc, nhưng ở những khu vực vốn đã căng thẳng về nước, AI có thể trở thành “giọt nước tràn ly”.
