Trồng sa nhân tím dưới chân núi Phước Thành: Khó khăn từ thực tiễn

Tuy nhiên, quá trình triển khai, dự án phát triển dược liệu sa nhân tím này đang gặp phải khó khăn trong công tác quản lý, chăm sóc, nhất là nguồn lực duy trì trồng, chăm sóc và bảo tồn loại dược liệu đặc hữu của Trường Sơn Đông.

Tiếp nối chủ trương

Năm 2018, thực hiện chủ trương phát triển cây dược liệu dưới tán rừng, Trung tâm Phát triển sâm Ngọc Linh và dược liệu Quảng Nam tiến hành triển khai dự án trồng bảo tồn cây sa nhân tím tại khoảnh 6, tiểu khu 688, xã Phước Kim, huyện Phước Sơn (cũ) nay thuộc xã Phước Thành, thành phố Đà Nẵng.

Dự án có tổng diện tích 7,5ha, kinh phí đầu tư 214 triệu đồng, do Ban Quản lý rừng phòng hộ Đăk Mi thực hiện giai đoạn đầu.

Tháng 10/2019, Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Phước Sơn (cũ) tiếp nhận và hợp đồng chăm sóc, quản lý vườn trong giai đoạn 2019 - 2020, với tổng kinh phí 270 triệu đồng từ nguồn ngân sách tỉnh.

Đến tháng 3/2021, thực hiện Công văn số 7313/CV-UBND của UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) về bàn giao các vườn bảo tồn dược liệu cho địa phương, Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và môi trường) bàn giao vườn sa nhân tím cho UBND huyện Phước Sơn. Sau đó, UBND huyện giao Ban Quản lý rừng phòng hộ trực tiếp quản lý, bảo vệ và phát triển.

Ông Lê Quang Tính, Trạm trưởng Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6 cho biết, sau khi tiếp nhận, công tác kiểm tra, bảo vệ được thực hiện thường xuyên, không để xảy ra tình trạng xâm lấn.

Song, việc chăm sóc chưa được duy trì đều đặn do không có kinh phí bố trí hằng năm. Năm 2021, huyện Phước Sơn (cũ) cấp 50 triệu đồng để phát dọn, chăm sóc và sửa chữa hàng rào bị hư hỏng.

Linh hoạt phương án bảo tồn, đơn vị thành lập một chốt bảo vệ rừng tại khu vực này vừa bảo vệ rừng, vừa quản lý vườn dược liệu.

“Qua thời gian chăm sóc, cây sa nhân tím sinh trưởng khá tốt, đẻ nhánh và phân cành nhiều, một số cây cho quả. Tuy vậy, mật độ cây còn thấp do thiếu giống ban đầu, cộng với tác động của gia súc và động vật rừng.

Hiện diện tích còn lại khoảng 2ha, phân bố không đồng đều, thực bì phát triển mạnh. Ngoài sa nhân tím, khu vực này còn có các loài dược liệu khác như thiên niên kiện, ba kích, khôi nhung”, ông Tính cho biết thêm.

Nhằm bảo tồn và phát triển các nguồn dược liệu sẵn có, tháng 10/2022, Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện xây dựng phương án về trồng, chăm sóc, cải tạo 4 loài dược liệu: sa nhân tím, ba kích tím, khôi nhung và thiên niên kiện.

Phương án được UBND huyện Phước Sơn (cũ) phê duyệt với kinh phí hơn 126 triệu đồng. Đến nay, công tác trồng cải tạo đã hoàn thành và đang được tiếp tục chăm sóc, mở rộng.

Cần cơ chế mới

Những nỗ lực của cơ sở thời gian qua không thể giải quyết toàn diện khó khăn trong hoạt động duy trì và bảo tồn dự án trồng dược liệu sa nhân tím tại Phước Thành.

Báo cáo của ngành lâm nghiệp địa phương cho thấy, sau thời gian tiếp nhận chăm sóc, khoanh nuôi, công tác bảo tồn vườn sa nhân tím gặp rất nhiều khó khăn cần sớm được giải quyết.

Ngoài thực bì và cây dại phát triển nhanh, tốn nhiều công phát dọn, thời gian qua, mặc dù đã có hàng rào bảo vệ nhưng địa phương vẫn ghi nhận tình trạng động vật hoang dã thường xuyên gây hại.

Trong khi đó, một số loài dược liệu khác hiện nay chưa được nhận diện và nghiên cứu kỹ lưỡng. Ngoài ra, nguồn kinh phí bảo tồn, phát triển dược liệu còn hạn chế; người dân chưa chú trọng phát triển cây dược liệu dưới tán rừng và chưa hình thành mô hình sản xuất hàng hóa để nhân rộng…

Để khắc phục, Trạm Quản lý bảo vệ rừng số 6 đề xuất mở rộng diện tích cải tạo 1-2ha, hướng tới hình thành vườn giống dược liệu điển hình của vùng.

Đồng thời, triển khai đề tài nghiên cứu tổng thể các loài cây dược liệu, kết hợp khảo sát hiện trạng rừng để xác định tiềm năng và thế mạnh của từng loài, từ đó có giải pháp phát triển phù hợp.

Trên cơ sở định hướng tập trung nguồn lực và cơ chế hỗ trợ mới, hình thành các mô hình trồng, sản xuất dược liệu mang tính hàng hóa, đem lại hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh đó, nghiên cứu phát triển mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng gắn với du lịch sinh thái, dã ngoại, tham quan học tập và nghiên cứu khoa học sẽ góp phần nâng cao giá trị kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường rừng.

“Việc bảo tồn và phát triển cây sa nhân tím tại Tiểu khu 688 không chỉ giữ gìn nguồn gen quý, góp phần bảo vệ rừng mà còn mở ra cơ hội xây dựng thương hiệu dược liệu đặc trưng của miền núi phía tây thành phố Đà Nẵng, hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên”, ông Tính nhấn mạnh.

Sa nhân tím có tên khoa học Wurfbainia longiligularis hoặc Amomum longiligulare, thuộc họ gừng là một loại dược liệu quý trong y học cổ truyền, được dùng nhiều trong Đông y và cả trong đời sống hằng ngày.

Loài thực vật này có thân thảo, sống lâu năm, mọc thành bụi ở vùng rừng núi ẩm, thường được đồng bào miền núi làm gia vị và trồng dưới tán rừng.