Gửi bình luận
Cách Stonehenge 5km, các nhà khảo cổ thuộc tổ chức Wessex Archaeology của Anh đã phát hiện hai hố cọc 5.000 năm tuổi tại làng Bulford (Anh), thẳng hàng với mặt trời mọc hạ chí và mặt trời lặn đông chí - sớm hơn 500 năm so với khi Stonehenge được dựng lên.
Ngày 21/6, hàng nghìn người đã tụ về quần thể đá khổng lồ Stonehenge, di sản UNESCO, đón mặt trời hạ chí - ngày dài nhất trong năm.
Nhưng cách đó 5km, các nhà khảo cổ vừa hé lộ một công trình 5.000 năm tuổi, nơi nghi lễ đón mặt trời có thể đã bắt đầu từ trước khi tảng đá đầu tiên của Stonehenge được dựng lên. Theo đài BBC, công trình này được tìm thấy tại làng Bulford, Wiltshire (Anh), với niên đại - theo báo Guardian - được xác định bằng carbon phóng xạ vào khoảng năm 3000 trước Công nguyên.
Theo đài ITV (Anh), cuộc khai quật tại Bulford được tiến hành từ năm 2015 đến 2017, trong khuôn khổ dự án mở rộng quân số của Bộ Quốc phòng Anh tại khu vực Salisbury Plain. Đội ngũ do nhà khảo cổ Phil Harding - người dẫn dắt chương trình truyền hình khảo cổ nổi tiếng “Time Team” - phụ trách, ban đầu chỉ tìm thấy 48 hố rải rác trên một khu vực rộng 13 hecta, không có gì đặc biệt.
Nhưng hai trong số đó khác hẳn phần còn lại: chúng từng giữ hai cột gỗ cách nhau 120 mét, cao từ 2 đến 4 mét, theo BBC - giống cách bố trí đá gót chân (Heel Stone) và đá bàn thờ (Altar Stone) tại Stonehenge.
Phải đến khi xem lại bản vẽ mặt bằng công trình, ông Harding mới dùng bút và thước kẻ nối hai điểm này lại, và nhận ra đường thẳng ấy lệch khoảng 50 độ so với hướng bắc, trùng khít với hướng mặt trời mọc ngày hạ chí. Ông kể lại cảm giác lúc đó với Guardian: “Tôi thực sự, thực sự rất phấn khích”.
Để xác nhận phát hiện này không phải sự trùng hợp, nhóm nghiên cứu mời ông Fabio Silva - nhà khảo cổ học thiên văn tại Đại học Bournemouth và Skyscape Academy - dựng lại bản đồ bầu trời như cách đây 5.000 năm. Kết quả, theo BBC, cho thấy đường canh chỉnh hoàn toàn chính xác, khớp với mặt trời mọc hạ chí và mặt trời lặn đông chí.
Theo ITV, quanh hai hố cọc, các nhà khảo cổ còn tìm thấy gốm, xương động vật, công cụ đá lửa và một con dao đá hình đĩa hiếm gặp - được cho là biểu trưng cho mặt trời. Với ông Harding, đây là khoảnh khắc hiếm có trong nghề: “Cơ hội như thế này chỉ đến một lần trong cả sự nghiệp, một lần trong cả cuộc đời”.
Điều này buộc giới khảo cổ phải nhìn lại toàn bộ câu chuyện về quần thể đá khổng lồ Stonehenge. Theo trang ArtNews, ông Fabio Silva cho rằng việc cư dân Bulford đã quan sát cả hai kỳ nhật chí từ trước khi những tảng đá sarsen được dựng lên cho thấy Stonehenge không phải điểm khởi đầu của một truyền thống, mà là sự tiếp nối của những thực hành đã bén rễ sâu hơn trong vùng đất này.
Với ông Matt Leivers, quản lý nghiên cứu cấp cao của tổ chức Wessex Archaeology, đây chính là dấu vết của một niềm tin cổ xưa: “Điều chúng ta đang thấy ở đây là tôn giáo thời đồ đá mới hiện diện ngay trên mặt đất”. Theo Guardian, ông cho rằng việc những người dựng cọc ở Bulford không hề biết đến hoạt động tương tự đang diễn ra tại Stonehenge gần đó là điều khó có thể xảy ra, và nhiều khả năng đây chính là cùng một cộng đồng, chỉ khác địa điểm tổ chức nghi lễ.
Lý do khiến mặt trời quan trọng đến vậy, theo bà Jennifer Wexler - nhà sử học của English Heritage, tổ chức quản lý Stonehenge - nằm ở sinh kế của cư dân nông nghiệp thời kỳ đó: “Đời sống của họ thực sự gắn liền với các mùa và với việc mặt trời làm tốt vai trò của nó”, bà lý giải trên kênh NBC News.
Tuy nhiên, không phải ai cũng vội kết luận. Theo CNN, bà Susan Greaney, giảng viên khảo cổ học tại Đại học Exeter (Anh) và không tham gia nghiên cứu, gọi phát hiện này là “đáng chú ý”, song lưu ý rằng các chi tiết khoa học đầy đủ vẫn chưa được công bố để giới chuyên môn kiểm chứng.
Dù Bulford giúp lùi mốc khởi nguồn, Stonehenge vẫn còn nhiều bí ẩn - như danh tính người xây dựng hay cách họ vận chuyển những tảng đá nặng tới 40 tấn.
Mục đích của công trình cũng còn gây tranh cãi. Theo bà Wexler, sức mạnh hồi sinh của mặt trời mỗi mùa có thể gắn với quan niệm về thế giới sau khi chết, nhưng việc gắn kết cộng đồng - nơi người dân khắp nơi đổ về mở tiệc mừng các thời điểm quan trọng trong mùa vụ - cũng có thể là một mục đích khác.
Năm 1986, UNESCO công nhận Stonehenge là Di sản Thế giới, gọi đây là vòng tròn đá tiền sử có kiến trúc tinh vi nhất thế giới.