Lần đầu tiên các thành phố của Trung Quốc chiếm hơn một nửa trong tốp 10 trung tâm nghiên cứu khoa học hàng đầu thế giới, riêng Bắc Kinh tiếp tục giữ vững ngôi vương, qua đó giúp củng cố vị thế ngày càng vững chắc trên bản đồ khoa học toàn cầu.
Theo Tân Hoa Xã, báo cáo “Các thành phố khoa học của Nature Index 2025”, phụ lục của Tạp chí Nature, công bố mới đây cho thấy số lượng các thành phố của Trung Quốc lọt vào danh sách 10 thành phố khoa học hàng đầu thế giới, tăng từ con số 5 năm 2023 lên 6 thành phố vào năm 2024.
Sự dịch chuyển của Trung Quốc trên bảng xếp hạng không phải là điều bất ngờ đối với giới theo dõi năng lực khoa học - công nghệ toàn cầu, nhưng việc Trung Quốc lần đầu giữ đa số trong nhóm dẫn đầu lại mang ý nghĩa đặc biệt, đánh dấu thời điểm mà sự đầu tư dài hạn vào nghiên cứu khoa học cơ bản, cơ sở hạ tầng và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của nước này bắt đầu thể hiện rõ nét trên thang đo quốc tế.
Bảng xếp hạng được xây dựng dựa trên cơ sở dữ liệu Nature Index, theo dõi các bài báo nghiên cứu được công bố trong giai đoạn 2015 - 2024.
Công cụ đánh giá cốt lõi là “Share” (chia sẻ), thước đo phân bổ đóng góp của từng tổ chức trong một công trình khoa học. Các số liệu chuỗi thời gian được điều chỉnh theo mức năm 2024 nhằm bảo đảm tính tương thích.
Mỗi thành phố được chấm điểm thông qua tổng mức “Share” của tất cả các tổ chức nghiên cứu đặt trong địa giới hành chính của thành phố đó.
Theo Nature Index, 10 thành phố khoa học hàng đầu thế giới năm 2024 đều thuộc Trung Quốc và Mỹ, thứ tự lần lượt là Bắc Kinh, Thượng Hải (Trung Quốc), vùng đô thị New York (Mỹ), vùng đô thị Boston (Mỹ), Nam Kinh (Trung Quốc), Quảng Châu (Trung Quốc), vùng vịnh San Francisco (Mỹ), Vũ Hán (Trung Quốc), vùng đô thị Baltimore-Washington (Mỹ) và Hàng Châu (Trung Quốc).
Đây là danh sách phản ánh sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các siêu đô thị lớn, nơi hội tụ các trường đại học trọng điểm, phòng thí nghiệm quốc gia, doanh nghiệp công nghệ và chuỗi cung ứng tài năng khoa học - kỹ thuật.
Trong đó, Bắc Kinh tiếp tục giữ vững vị trí số 1 kể từ năm 2016, với sản lượng nghiên cứu điều chỉnh tăng thêm 9,14% trong giai đoạn 2023 - 2024. Thượng Hải còn ghi nhận mức tăng mạnh hơn, lên tới gần 20%. So với danh sách năm trước, Quảng Châu tăng 2 bậc, từ vị trí thứ 8 lên thứ 6, vượt qua Vùng Vịnh San Francisco. Vũ Hán tăng 1 bậc, trong khi Hàng Châu có bước nhảy vọt từ vị trí 13 vào top 10.
Lý giải về thành công này, China Daily dẫn lời ông Jiang Guangzhi, Cục trưởng Cục Kinh tế và Công nghệ thông tin Bắc Kinh, cho biết thành phố này đặc biệt coi trọng phát triển khoa học, nhất là các ngành công nghiệp tương lai - lĩnh vực được xem là định hướng của vòng cách mạng khoa học mới.
Thành phố sẽ tiếp tục tối ưu hóa mô hình phát triển của các ngành công nghiệp tương lai, đồng thời củng cố cơ chế dẫn dắt doanh nghiệp trong liên kết giữa doanh nghiệp - viện nghiên cứu - trường đại học.
Trong khi đó, các khu vực của Mỹ trong tốp 10 đều ghi nhận mức suy giảm về tỷ trọng đóng góp cho nghiên cứu trong giai đoạn 2023 - 2024.
Đây là điểm nhấn đáng chú ý khi phản ánh năng lực khoa học của Trung Quốc tiếp tục mở rộng dựa trên nền tảng đầu tư công ổn định và hệ thống nghiên cứu đang trưởng thành, các trung tâm khoa học của Mỹ có dấu hiệu mất dần ưu thế tương đối.
Ấn phẩm của Nature nhận xét: “Sự dịch chuyển của các thành phố phản ánh xu hướng rộng hơn trong bảng xếp hạng: Trung Quốc đang mở rộng khoảng cách dẫn đầu trong khi Mỹ dần đánh mất vị trí”.
Phân tích sâu theo lĩnh vực càng củng cố đánh giá đó, khi sức mạnh khoa học của các thành phố Trung Quốc không phải hiện tượng đơn lẻ mà trải rộng trên những trụ cột quan trọng của khoa học hiện đại.
Các thành phố của Trung Quốc dẫn đầu ở 3 trong số 5 lĩnh vực chính được đánh giá bởi chỉ số, gồm hóa học, khoa học vật lý, khoa học Trái đất và môi trường.
Đáng chú ý, các thành phố của Trung Quốc lần đầu tiên chiếm trọn cả 10 vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực hóa học và giành được 6 vị trí trong hai lĩnh vực còn lại. Bắc Kinh xếp hạng nhất thế giới ở cả 3 lĩnh vực.
Hàng Châu, nơi đặt trụ sở của những gã khổng lồ công nghệ như Alibaba và DeepSeek, tăng 3 bậc, giúp thành phố này lọt vào tốp 10 lần này.
Đối với giới phân tích, đây cũng là chỉ dấu về sự thay đổi trong trật tự khoa học toàn cầu, lĩnh vực vốn từng gắn chặt với sức mạnh nghiên cứu hàn lâm của phương Tây trước đây.
Những con số trên cho thấy sự đầu tư nghiêm túc của Trung Quốc vào khoa học, biến các thành phố chủ chốt thành cực tăng trưởng tri thức có khả năng cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm khoa học kỳ cựu của phương Tây.
Bảng xếp hạng là tấm gương phản chiếu năng lực nghiên cứu của từng quốc gia và mức độ đầu tư dài hạn vào khoa học, yếu tố có thể định hình sức cạnh tranh công nghiệp và vị thế địa - kinh tế thời gian tới.
