Hàng trăm nghìn xe mới được xuất khẩu dưới mác xe cũ để lách luật, tạo ra lợi nhuận khổng lồ nhưng đang đe dọa nghiêm trọng đến uy tín toàn ngành xe hơi Trung Quốc.
Một hiện tượng được gọi là "xe cũ không số km" đang bùng nổ trong ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc, làm sai lệch dữ liệu bán hàng và tiềm ẩn nguy cơ tổn hại đến danh tiếng của các thương hiệu xe hơi nước này trên thị trường quốc tế. Thực trạng này bắt nguồn từ việc các nhà xuất khẩu lợi dụng lỗ hổng quy định để đưa xe mới ra nước ngoài dưới dạng xe đã qua sử dụng, nhằm né tránh các thủ tục phức tạp và chi phí cao.
Theo quy định, việc xuất khẩu xe mới chính thức từ Trung Quốc đòi hỏi phải thiết lập đại lý, chuỗi hậu cần và dịch vụ hậu mãi, đi kèm với giấy phép nghiêm ngặt chỉ cấp cho nhà sản xuất hoặc nhà xuất khẩu được ủy quyền. Tuy nhiên, việc xuất khẩu xe đã qua sử dụng lại đơn giản hơn nhiều, giúp cắt giảm đáng kể chi phí.
Kể từ năm 2021, nhiều công ty Trung Quốc đã khai thác kẽ hở này bằng cách bán những chiếc xe gần như mới, chưa lăn bánh, dưới dạng xe cũ. Điều này cho phép họ đưa ra mức giá chiết khấu hấp dẫn tại thị trường nước ngoài mà vẫn đảm bảo lợi nhuận. Hiện tượng này đã trở nên phổ biến đến mức những người trong ngành ước tính khoảng 80% lượng xe cũ xuất khẩu của Trung Quốc thuộc loại này.
Quy mô của hoạt động này đã tăng trưởng theo cấp số nhân. Từ con số chỉ khoảng 15.000 xe vào năm 2021, kim ngạch xuất khẩu xe cũ của Trung Quốc được dự báo đạt gần 440.000 xe vào năm 2024 và có thể vượt mốc 500.000 xe trong năm 2025.
Sự bùng nổ ban đầu diễn ra tại Nga, sau khi các nhà sản xuất ô tô phương Tây rút khỏi thị trường này vào năm 2022. Các thương hiệu Trung Quốc đã nhanh chóng lấp đầy khoảng trống, thường thông qua các trung gian ở Trung Á. Sau đó, xu hướng này lan rộng sang các thị trường Đông Nam Á, Trung Đông và Châu Phi, nơi những chiếc xe điện giá rẻ của Trung Quốc có thể được bán với giá cao gấp hai đến ba lần so với giá tại thị trường nội địa.
Mặc dù thúc đẩy doanh số xuất khẩu, hoạt động này đang gây ra những hệ lụy tiêu cực. Các nhà sản xuất ô tô có kênh phân phối chính thức ở nước ngoài không thể cạnh tranh về giá với xe từ thị trường "chợ đen". Điều này làm giảm hiệu quả kinh doanh của các đơn vị đầu tư bài bản vào phòng trưng bày và dịch vụ hậu mãi.
Quan trọng hơn, uy tín của các thương hiệu Trung Quốc đang bị đe dọa. Do những chiếc "xe cũ không số km" không đi kèm dịch vụ hậu mãi, người mua phải tự chịu chi phí sửa chữa khi có sự cố. Điều này dẫn đến sự không hài lòng của khách hàng và làm tổn hại đến hình ảnh chung của ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc, vì người tiêu dùng nước ngoài thường khó phân biệt giữa các thương hiệu khác nhau.
Một giám đốc kinh doanh lo ngại rằng thiệt hại về danh tiếng có thể lan rộng, lặp lại bài học từ sự sụp đổ của ngành xuất khẩu xe máy Trung Quốc tại Đông Nam Á những năm 1990. Khi đó, xe máy giá rẻ nhưng chất lượng kém và không có dịch vụ đã khiến các thương hiệu Trung Quốc mất niềm tin của người tiêu dùng.
Nhiều lãnh đạo trong ngành đã công khai chỉ trích thực trạng này. Chủ tịch Great Wall Motor, ông Wei Jianjun, gọi đây là một "tình hình hỗn loạn". Các giám đốc điều hành của Chery Automobile cũng kêu gọi cơ quan quản lý cấm hoạt động này vì nó "có hại cho tất cả mọi người".
Tuy nhiên, đối với các nhà sản xuất nhỏ hơn hoặc đang gặp khó khăn tài chính, việc bán xe cho các nhà xuất khẩu không chính thức lại là một giải pháp tình thế trong bối cảnh thị trường nội địa cạnh tranh khốc liệt và dư thừa công suất. Cuộc chiến giá cả kéo dài và các chính sách trợ cấp của chính phủ cũng góp phần làm giảm chi phí giao dịch cho loại hình xe này.
Các cơ quan quản lý Trung Quốc đang xem xét các biện pháp để lấp đầy lỗ hổng pháp lý. Một số đề xuất bao gồm việc cấm chuyển nhượng quyền sở hữu xe trong vòng sáu tháng kể từ ngày đăng ký, hoặc siết chặt quy trình thông quan đối với những xe mới đăng ký. Mục tiêu cuối cùng là bảo vệ danh tiếng ngày càng tăng của ngành ô tô Trung Quốc trên toàn cầu và thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh.
Các nhà phân tích cho rằng giải pháp căn cơ nằm ở việc giải quyết các vấn đề cốt lõi như dư thừa công suất và môi trường cạnh tranh trong nước. Chừng nào còn chênh lệch giá lớn giữa thị trường nội địa và quốc tế, các hoạt động lách luật vẫn sẽ tồn tại.
Các chuyên gia đề xuất loại bỏ dần các khoản trợ cấp và miễn thuế để giảm chênh lệch giá nhân tạo, đồng thời hỗ trợ các nền tảng xuất khẩu xe cũ hợp pháp, quy mô lớn để tăng tính minh bạch. Mô hình đấu giá xe cũ thành công của Nhật Bản được xem là một hình mẫu để Trung Quốc học hỏi, giúp cân bằng giữa hiệu quả và kiểm soát chất lượng.
Dù gây nhiều tranh cãi, hiện tượng "xe cũ không số km" được cho là sẽ giảm dần khi thị trường trưởng thành và các quy định được hoàn thiện. Đây được xem là một sản phẩm tất yếu trong giai đoạn chuyển mình của một ngành công nghiệp đang vươn ra toàn cầu.
