Gửi bình luận
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) vừa điểm lại những thành tựu y tế nổi bật trong năm 2025, song nhấn mạnh, việc cắt giảm ngân sách dành cho y tế đang đe dọa những tiến bộ đạt được.
Thắng lợi lịch sử
Quốc đảo Maldives đạt cột mốc lịch sử y tế toàn cầu khi trở thành quốc gia đầu tiên đạt “3 mục tiêu loại trừ”: chấm dứt lây truyền HIV từ mẹ sang con, bệnh giang mai và viêm gan B. Thành quả này nhờ vào chiến lược y tế cộng đồng toàn diện, gồm chương trình tiêm chủng mở rộng, xét nghiệm sàng lọc phụ nữ mang thai và cung cấp điều trị kịp thời cho bà mẹ và trẻ sơ sinh.
Trong khi Burundi, Ai Cập và Fiji loại trừ bệnh đau mắt hột, Niger trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên loại trừ bệnh giun chỉ Onchocerca, hay bệnh mù sông, một bệnh ký sinh trùng và là nguyên nhân gây mù lòa do nhiễm trùng đứng thứ hai trên thế giới, sau bệnh đau mắt hột.
Số ca tử vong do bệnh lao giảm đáng kể, với khu vực châu Phi và châu Âu giảm lần lượt 46% và 49% trong thập kỷ qua. Tuy nhiên, bệnh lao vẫn cướp đi sinh mạng của 1,2 triệu người mỗi năm, nhấn mạnh sự cần thiết phải giải quyết các yếu tố nguy cơ như HIV, tiểu đường, hút thuốc và suy dinh dưỡng.
Georgia, Suriname và Timor-Leste được WHO chứng nhận không còn bệnh sốt rét. Việc sử dụng rộng rãi các công cụ mới chống lại bệnh, như màn chống muỗi hai lớp và vắc xin WHO khuyến nghị: Mosquirix và R21/Matrix-M, giúp ngăn ngừa khoảng 170 triệu ca mắc bệnh và 1 triệu ca tử vong vào năm 2024.
Những nỗ lực tiêm chủng toàn cầu dẫn đến giảm 88% số ca tử vong do bệnh sởi, cứu sống gần 59 triệu người kể từ năm 2000.
Tại Đại hội đồng Y tế thế giới lần thứ 78, các quốc gia thông qua thỏa thuận về đại dịch đầu tiên, đảm bảo người dân trên toàn thế giới được bảo vệ tốt hơn khi có đại dịch trong tương lai xảy ra, bằng việc thúc đẩy tiếp cận công bằng hơn với vắc xin, thuốc men và các phương pháp chẩn đoán, cũng như chia sẻ các thông tin liên quan đến việc nghiên cứu và điều trị, phòng ngừa bệnh. “Đây là ví dụ mạnh mẽ về những gì chủ nghĩa đa phương có thể mang lại khi các quốc gia lựa chọn hợp tác thay vì chia rẽ”, Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO phát biểu.
Những gam màu tối
Trong thông báo vào tháng 11 vừa qua, WHO dự kiến viện trợ y tế từ nước ngoài giảm từ 30% đến 40% vào năm 2025 so với năm 2023. Việc cắt giảm kinh phí làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu, gồm chăm sóc bà mẹ, tiêm chủng, chuẩn bị và ứng phó với các trường hợp khẩn cấp về y tế và giám sát dịch bệnh, lên đến 70% ở một số quốc gia. Một nghiên cứu được công bố vào tháng 3/2025 cảnh báo, những cắt giảm trên có thể dẫn đến 4 - 10 triệu ca nhiễm HIV mới và 3 triệu ca tử vong vào năm 2030.
Ngoài ra, hơn 50 quốc gia báo cáo tình trạng mất việc làm trong số các nhân viên y tế và chăm sóc, cùng những gián đoạn lớn đối với các chương trình đào tạo lực lượng ngành y tế. Người nghèo tiếp tục chịu gánh nặng lớn nhất, với 1,6 tỷ người sống trong cảnh nghèo đói càng bị đẩy sâu hơn vào khó khăn do chi phí y tế không thể chi trả nổi.
Cạnh đó, báo cáo Lancet Countdown 2025 cảnh báo, việc không hành động vì khí hậu đang giết chết hàng triệu người, kêu gọi các chính sách khí hậu lấy sức khỏe làm trung tâm. Tại hội nghị Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (COP30) ở Brazil, WHO trình bày bằng chứng về tác động của biến đổi khí hậu đến sức khỏe và kêu gọi hành động ngay lập tức để bảo vệ sức khỏe trong bối cảnh trái đất nóng lên.
Để chuẩn bị cho việc Mỹ sẽ chính thức rời WHO vào tháng 1/2026, WHO điều chỉnh ngân sách hai năm 2026 - 2027 từ 5,3 tỷ USD xuống còn 4,2 tỷ USD. Trước đó, WHO thông báo thiếu 600 triệu USD cho ngân sách năm 2025.
Tuy vậy, người đứng đầu WHO khẳng định, trong cuộc khủng hoảng ngân sách đó đòi hỏi quốc gia chuyển đổi từ sự phụ thuộc vào viện trợ sang sự tự lực bền vững, dựa trên các nguồn lực trong nước. Như Nigeria tăng ngân sách y tế thêm 200 triệu USD để bù đắp sự thiếu hụt viện trợ, với việc tăng phân bổ cho tiêm chủng, ứng phó dịch bệnh và các chương trình ưu tiên.