Vụ Thanh toán: 20 năm thúc đẩy giao dịch không tiền mặt tăng 500 lần

Hành trình 20 năm kiến tạo hệ sinh thái thanh toán số

Trong hai thập kỷ qua, Vụ Thanh toán thuộc Ngân hàng Nhà nước đã đóng vai trò then chốt trong việc định hình và phát triển hệ sinh thái thanh toán số tại Việt Nam. Đơn vị này đã kiến tạo hành lang pháp lý, xây dựng hạ tầng công nghệ và thúc đẩy các chính sách quan trọng, góp phần vào sự tăng trưởng bùng nổ của thanh toán không dùng tiền mặt.

Minh chứng rõ nét nhất là các số liệu tăng trưởng ấn tượng trong 20 năm qua:

• Số lượng giao dịch không dùng tiền mặt: Tăng hơn 500 lần.
• Giá trị giao dịch không dùng tiền mặt: Tăng hơn 60 lần so với năm 2005.
• Giao dịch qua Internet: Tăng 59 lần về số lượng và 21 lần về giá trị.
• Giao dịch qua Mobile: Tăng 280 lần về số lượng và 600 lần về giá trị.
• Giao dịch qua QR code (từ 2018): Tăng hơn 700 lần về số lượng và trên 400 lần về giá trị.

Xây dựng nền tảng pháp lý và hạ tầng cốt lõi

Vụ Thanh toán là nơi khởi nguồn cho nhiều văn bản chính sách mang tính chiến lược, tạo nền tảng cho sự phát triển của thanh toán không dùng tiền mặt. Các quy định về chuẩn hóa thanh toán, tiêu chuẩn thẻ chip, mã QR, và đặc biệt là Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Fintech Sandbox) đã mở đường cho các công nghệ tài chính hiện đại.

Song song với việc hoàn thiện pháp lý, Vụ đã tập trung xây dựng hạ tầng thanh toán vững chắc. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng (IBPS), được xem là xương sống của nền kinh tế, đã tăng gấp 36 lần về số lượng và 148 lần về giá trị giao dịch so với năm 2005. Cùng với đó, hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Napas vận hành đã trở thành hạ tầng cốt lõi cho thanh toán bán lẻ, với tốc độ tăng trưởng giao dịch trung bình hàng năm đạt hơn 170% về số lượng và 180% về giá trị trong giai đoạn 2018 – 2025.

Thúc đẩy chuyển đổi số và hội nhập quốc tế

Giai đoạn 2017 – 2025 đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của thanh toán số tại Việt Nam, trong đó Vụ Thanh toán là động lực chính. Các chính sách đột phá như ứng dụng eKYC trong mở tài khoản, mở rộng thanh toán nhanh 24/7, và phổ cập QR code đã tạo nên một hệ sinh thái số toàn diện, kết nối dịch vụ tài chính với các lĩnh vực khác như giáo dục, y tế, giao thông.

Các sáng kiến quan trọng khác bao gồm:

• Mobile Money: Giúp đưa dịch vụ tài chính đến các khu vực vùng sâu, vùng xa.
• Fintech Sandbox: Tạo môi trường thử nghiệm các mô hình công nghệ tài chính mới.
• Kết nối thanh toán xuyên biên giới: Thúc đẩy thanh toán QR với các nước ASEAN, Trung Quốc, Hàn Quốc, hỗ trợ thương mại và du lịch.

Tăng cường an ninh và bảo vệ người dùng

Trước sự gia tăng của các rủi ro an ninh mạng, Vụ Thanh toán đã chủ động đề xuất các giải pháp bảo vệ người dùng. Nổi bật là việc vận hành hệ thống SIMO vào năm 2025, một nền tảng giám sát và cảnh báo gian lận thanh toán. Tính đến cuối năm 2025, hệ thống này đã ghi nhận hơn 592.000 tài khoản có dấu hiệu bất thường và phát đi hơn 2,1 triệu cảnh báo.

Nhờ đó, hơn 670.000 giao dịch đáng ngờ đã được tạm dừng hoặc hủy, giúp ngăn chặn thiệt hại ước tính lên tới 2.570 tỷ đồng, thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong kỷ nguyên số.