WHO: Nguy cơ lây lan virus Nipah từ Ấn Độ ở mức thấp

Thông tin trên được WHO công bố ngày 30/1 trong bối cảnh Ấn Độ ghi nhận 2 ca nhiễm Nipah tại bang Tây Bengal. Cả hai bệnh nhân đều là nhân viên y tế làm việc tại cùng bệnh viện tư ở thành phố Barasat. Các ca bệnh được phát hiện và báo cáo theo đúng cơ chế Điều lệ Y tế quốc tế (IHR).

Tăng cường kiểm soát, chặn đà lây lan

Theo Reuters, bà Anais Legand, quan chức thuộc Chương trình Y tế khẩn cấp của WHO cho biết, không có bằng chứng cho thấy virus Nipah đã lan rộng trong cộng đồng. Quan chức này nhấn mạnh: “Nguy cơ ở cấp quốc gia, khu vực và toàn cầu đều được đánh giá ở mức thấp”.

Hai bệnh nhân này đều không di chuyển trong thời gian có triệu chứng và đây là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Theo WHO, hai trường hợp nhiễm này được xác nhận bằng các phương pháp xét nghiệm RT-PCR và ELISA tại Viện Virus học quốc gia Ấn Độ. Các bệnh nhân đều trong độ tuổi 20 - 30, khởi phát triệu chứng cuối tháng 12/2025 và nhập viện đầu tháng 1/2026.

Tính đến ngày 21/1, một bệnh nhân vẫn đang được điều trị tích cực bằng thở máy, trong khi người còn lại có dấu hiệu cải thiện rõ rệt sau giai đoạn tổn thương thần kinh nghiêm trọng.

Ngay sau khi xác nhận các ca bệnh trên, giới chức y tế Ấn Độ nhanh chóng triển khai truy vết diện rộng, xác định hơn 190 trường hợp tiếp xúc gần, bao gồm nhân viên y tế và các tiếp xúc cộng đồng. Toàn bộ mẫu xét nghiệm đều cho kết quả âm tính với virus Nipah, với sự hỗ trợ của phòng thí nghiệm di động đạt chuẩn an toàn sinh học cấp độ cao.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật quốc gia Ấn Độ cũng xác nhận chưa phát hiện thêm ca nhiễm mới tại bang Tây Bengal kể từ tháng 12/2025.

Song song với đó, các biện pháp giám sát dịch tễ, kiểm soát nhiễm khuẩn và phòng ngừa, cùng với công tác điều tra nguồn lây nhiễm trong cơ sở y tế vẫn tiếp tục được tiến hành.

Dù tình hình được kiểm soát, WHO vẫn đang chờ Ấn Độ công bố trình tự gene của virus Nipah để đánh giá khả năng xuất hiện đột biến. Song, giới chuyên gia của WHO khẳng định, hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy virus Nipah trong đợt bùng phát lần này có đặc điểm bất thường hoặc nguy cơ cao hơn các chủng trước đây.

Dữ liệu dịch tễ cho thấy, số ca nhiễm virus Nipah tại Ấn Độ nhìn chung ở mức thấp kể từ năm 2001, ngoại trừ hai đợt bùng phát đáng chú ý vào năm 2001 với 66 ca và năm 2018 với 18 ca. Trong vòng 5 năm gần đây, Ấn Độ chỉ ghi nhận hơn 10 ca nhiễm xác nhận, tất cả đều xảy ra tại bang Kerala.

WHO nhận định, quốc gia này tích lũy kinh nghiệm và năng lực trong kiểm soát các đợt bùng phát, với hệ thống giám sát hiệu quả, các đội phản ứng nhanh ở cả cấp trung ương và bang, cùng khả năng xét nghiệm và xử lý dịch bệnh kịp thời.

Đối với các quốc gia láng giềng, WHO đánh giá nguy cơ sức khỏe cộng đồng do virus Nipah gây ra ở cấp độ khu vực hiện ở mức thấp. Chưa ghi nhận trường hợp lây truyền xuyên biên giới và các ổ dịch hiện vẫn mang tính cục bộ về mặt địa lý.

Tuy nhiên, nguy cơ phát sinh ca bệnh vẫn tồn tại do các quốc gia trong khu vực cùng chia sẻ hệ sinh thái của loài dơi ăn quả - vật chủ tự nhiên của virus - và từng có tiền sử ghi nhận ca nhiễm ở người.

Nghiên cứu vắc-xin đạt bước tiến tích cực

Giới khoa học ghi nhận bước tiến tích cực trong nghiên cứu vắc-xin phòng virus Nipah, mở ra triển vọng mới trong phòng chống một loại virus nguy hiểm hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu.

Theo Nikkei, Trung tâm Nghiên cứu khoa học và công nghệ tiên tiến của Đại học Tokyo (Nhật Bản) đã phát triển loại vắc-xin được kỳ vọng có hiệu quả phòng ngừa virus Nipah. Vắc-xin này sẽ bước vào giai đoạn thử nghiệm lâm sàng trên người từ tháng 4/2026 tại Bỉ.

Vắc-xin phòng virus Nipah được phát triển trên nền tảng vắc-xin sởi bằng cách cấy một phần thông tin di truyền của virus Nipah. Khi tiêm vào cơ thể, vắc-xin kích thích hệ miễn dịch tạo ra các protein tương tự virus Nipah, giúp cơ thể nhận diện mầm bệnh và tăng khả năng bảo vệ khi phơi nhiễm. Hiệu quả và độ an toàn của vắc-xin đã được xác nhận qua thử nghiệm trên động vật như chuột hamster.

Nếu giai đoạn thử nghiệm đầu tiên thành công, thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 sẽ được tiến hành tại Bangladesh vào nửa cuối năm 2027, với sự tham gia của cả người lớn và trẻ em.

Tương tự, một số nơi khác như Đại học Oxford (Anh) cũng đang phát triển vắc-xin ngừa virus Nipah và bắt đầu thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2 tại Bangladesh từ tháng 12/2025 trên khoảng 300 người trong độ tuổi từ 18 - 55. Sở dĩ Bangladesh được lựa chọn là nơi tiến hành thử nghiệm là vì nước này từng có các ca nhiễm trước đó.