Xuất khẩu thủy sản quý I/2026 đạt 2,64 tỷ USD nhưng đối mặt nhiều rào cản thương mại

Theo số liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản (VASEP), trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt 2,64 tỷ USD, tăng 14,4% so với cùng kỳ năm 2025. Dù ghi nhận sự phục hồi tích cực ở nhiều nhóm hàng chủ lực, ngành thủy sản đang bước vào giai đoạn đầy thách thức với những sức ép mới từ rào cản kỹ thuật và biến động nhu cầu tại các thị trường trọng điểm.

Sự dịch chuyển cơ cấu và động lực từ thị trường Trung Quốc

Báo cáo của VASEP cho thấy tôm tiếp tục duy trì vị thế là ngành hàng xuất khẩu lớn nhất với kim ngạch hơn 1 tỷ USD, chiếm 40,4% tổng tỷ trọng. Cá tra cũng ghi nhận mức tăng trưởng 16,8%, đạt gần 514 triệu USD. Các sản phẩm ngách như mực, bạch tuộc, nhuyễn thể có vỏ và cua ghẹ đều có xu hướng tăng trưởng khả quan.

Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất với kim ngạch đạt 744 triệu USD, tăng mạnh 49%. Phân khúc tăng trưởng chủ yếu tập trung vào các mặt hàng tươi sống cao cấp như tôm hùm, cua sống và một số sản phẩm cá biển. Trong khi đó, khu vực ASEAN và khối CPTPP cũng mở ra nhiều dư địa nhờ lợi thế về thuế quan từ các hiệp định thương mại tự do.

Áp lực sụt giảm tại thị trường Mỹ và EU

Trái ngược với sự bùng nổ tại thị trường châu Á, xuất khẩu sang Mỹ giảm 7,4%, trong khi thị trường EU chỉ ghi nhận mức tăng nhẹ. Nguyên nhân chính được xác định là do tâm lý tiêu dùng thận trọng và tác động từ các chính sách thương mại khắt khe.

Ngành thủy sản Việt Nam đang phải đối mặt với ba nhóm thách thức lớn trong năm 2026:

• Cạnh tranh quốc tế: Sức ép ngày càng gay gắt từ các đối thủ lớn như Ecuador, Ấn Độ, Indonesia và Thái Lan, đặc biệt là ở phân khúc tôm và cá thịt trắng.
• Rào cản kỹ thuật và pháp lý: Các quy định về thuế chống bán phá giá tại Mỹ, quy định MMPA, yêu cầu về chứng nhận khai thác điện tử mới của EU và tình trạng thẻ vàng IUU chưa được gỡ bỏ đang tạo ra rào cản lớn cho doanh nghiệp.
• Biến động nhu cầu: Người tiêu dùng tại các nền kinh tế phát triển như Mỹ, EU, Nhật Bản ngày càng nhạy cảm hơn về giá nhưng lại đòi hỏi khắt khe về trách nhiệm môi trường, xã hội và tính tiện lợi của sản phẩm.

Cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do

Dù đối mặt với nhiều sức ép, VASEP nhận định năm 2026 vẫn mở ra những cơ hội có điều kiện. Việc tận dụng tốt các quy tắc xuất xứ và ưu đãi thuế từ các hiệp định CPTPP, EVFTA và UKVFTA sẽ giúp doanh nghiệp Việt Nam gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Bên cạnh đó, sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng và nhuyễn thể ở một số khu vực trên thế giới đang tạo không gian để thủy sản Việt Nam mở rộng thị phần. Xu hướng chuyển dịch sang các sản phẩm chế biến sâu, có nguồn gốc rõ ràng và giá trị gia tăng cao đang là hướng đi tất yếu để đáp ứng yêu cầu mới của thị trường toàn cầu.