Âm vang tháng Bảy

Có vùng đất được lịch sử gọi tên bằng những chiến công hiển hách. Và có vùng đất được nhận diện bằng sự hy sinh của biết bao thế hệ. Quảng Nam - Đà Nẵng là vùng đất như thế, nơi từng là chiến trường ác liệt trong suốt hai cuộc kháng chiến, những con số về sự hy sinh luôn khiến người ta lặng đi mỗi khi nhắc lại. Khoảng 83.000 liệt sĩ đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Hơn 15.000 Bà mẹ Việt Nam anh hùng đã được phong tặng và truy tặng danh hiệu cao quý.

Sức nặng của những hy sinh càng cảm nhận rõ ràng khi được đặt vào một miền đất cụ thể. Như phường Điện Bàn Đông có tới 3.545 liệt sĩ, 1.002 Bà mẹ Việt Nam anh hùng được phong tặng và truy tặng. Đằng sau những con số ấy là những cuộc đời. Là người mẹ chờ con đến hết cuộc đời mình. Là những đứa con lớn lên chỉ biết mặt cha qua tấm ảnh thờ đã úa màu thời gian…

Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng có những cuộc trở về vẫn còn dang dở. Vẫn còn hàng trăm nghìn hài cốt liệt sĩ chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính. Vẫn còn những nỗi mong chờ chưa thể khép lại ở biết bao mái nhà trên khắp đất nước.

Có lẽ, hình ảnh từng khiến nhiều người day dứt nhất trong những ngày tháng Bảy là những hàng bia mộ chỉ khắc dòng chữ "Liệt sĩ chưa xác định được thông tin". Một cái tên bị bỏ lại nơi chiến trường không chỉ là nỗi đau của một gia đình, mà còn là món nợ ân tình của cả dân tộc. Để rồi mỗi mùa tháng Bảy về, người ta hiểu rằng hòa bình thực sự là mong mỏi được gọi tên những người thân yêu của mình.

Bởi vậy, tháng Bảy năm nay thêm đầy ý nghĩa cùng với Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Hàng nghìn hài cốt liệt sĩ đã được quy tập chỉ sau những tháng đầu thực hiện chiến dịch. Hàng chục nghìn mẫu ADN của thân nhân và hài cốt liệt sĩ đang được thu nhận, đối sánh bằng những thành tựu mới nhất của khoa học công nghệ. Ở Đà Nẵng, có mục tiêu đặt ra là hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn trong tháng Bảy này. Điều đó cho thấy đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" vẫn đang được tiếp nối bằng trách nhiệm của hôm nay.

Có người nói rằng, chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, sao vẫn chưa thôi đi tìm những người đã ngã xuống? Có lẽ bởi với người Việt mình, sự trở về chưa bao giờ được tính bằng thời gian. Năm mươi năm hay một trăm năm, nếu còn có thể tìm được một cái tên, một quê quán hay một người thân thì cuộc trở về ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa. Hành trình ấy hôm nay không chỉ có những người lính quy tập hài cốt liệt sĩ nơi rừng sâu, biên giới hay trên các chiến trường xưa, mà còn có những nhà khoa học lặng lẽ trong phòng thí nghiệm, đi tìm một cái tên bằng những chuỗi gene lưu giữ qua nhiều thế hệ.

Tri ân vì thế không chỉ là những nén nhang được thắp lên trong ngày 27 tháng Bảy. Tri ân còn là sự kiên trì đi tìm một quê quán, một mái nhà, một người mẹ cho những người lính chưa thể trở về.

Rồi tháng Bảy sẽ đi qua như bao tháng Bảy đã từng đi qua. Những vòng hoa tri ân sẽ được thay mới vào mùa sau. Chỉ có lòng biết ơn là còn ở lại.

Và khi một cái tên được trả lại cho một người lính, tháng Bảy lại ngân lên một âm thanh rất khẽ của hòa bình. Đó là âm thanh của sự đoàn tụ, dù có muộn màng đến mấy. Âm thanh ấy nhắc rằng, đất nước này được làm nên không chỉ bởi những người đang sống, mà còn bởi những người đã mãi mãi gửi lại tuổi thanh xuân trong lòng đất mẹ để đem lại hòa bình cho Tổ quốc.