Công cuộc bảo tồn văn hóa miền núi đang được tiếp cận một cách bền bỉ, thận trọng. Ở đó, di sản không nằm yên trong hồ sơ hay bảo tàng, mà sống trong hơi thở sinh hoạt cộng đồng, trong tiếng trống chiêng, điệu múa, câu hát được trao truyền qua từng thế hệ.
Giữa đại ngàn miền núi phía tây Đà Nẵng, nơi mây còn vướng trên triền núi và nhịp sống cộng đồng gắn chặt với rừng, suối, gươl, công cuộc bảo tồn văn hóa đang có những tín hiệu vui.
Tại cộng đồng người Co ở xã Thạnh Bình và người Cơ Tu ở các xã vùng cao phía tây, việc bảo tồn được thực hiện bằng trao truyền, bằng thực hành và bằng sự tham gia chủ động của chính người dân bản địa.
Tại xã Thạnh Bình, lớp tập huấn xây dựng mô hình Câu lạc bộ dân ca, dân vũ dân tộc Co vừa diễn ra không đơn thuần là một hoạt động phong trào.
Đây là bước triển khai cụ thể Quyết định số 2317/QĐ-BVHTTDL của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về xây dựng đời sống văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số năm 2025, đặt trọng tâm vào việc khôi phục sinh hoạt văn hóa cộng đồng ngay từ cơ sở.
Đã có hơn 100 học viên là cán bộ cơ sở, nghệ nhân và người dân Co trực tiếp được Nghệ nhân ưu tú Dương Lai cùng các nghệ nhân Co truyền dạy những làn điệu dân ca, dân vũ đặc sắc.
Điều đáng chú ý là lớp tập huấn không chỉ dừng ở “học hát, học múa”, nội dung còn hướng dẫn cách tổ chức sinh hoạt câu lạc bộ, kỹ năng duy trì hoạt động văn hóa dân gian, đồng thời lồng ghép tuyên truyền các quy định về xây dựng gia đình văn hóa, thôn văn hóa, nếp sống văn minh trong cưới hỏi, tang lễ, lễ hội.
Văn hóa truyền thống vì thế không bị tách rời đời sống hiện đại, mà trở thành một phần của sinh hoạt cộng đồng, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, bền vững.
Xa hơn về phía tây, câu chuyện trao truyền di sản văn hóa phi vật thể của người Cơ Tu mang dáng dấp một ký sự lặng lẽ nhưng đầy sức nặng.
Ở đó, các nghệ nhân, già làng - những “báu vật nhân văn sống” - đang nắm giữ và thực hành vốn di sản quý báu, từ tiếng cồng chiêng, trống, điệu múa tâng tung da dá đến nói lý, hát lý, những loại hình đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Điểm chung dễ nhận thấy ở các nghệ nhân Cơ Tu là tinh thần trách nhiệm cộng đồng.
Họ không giữ di sản cho riêng mình, mà chủ động mở lớp, trực tiếp truyền dạy cho thế hệ trẻ tại các xã Hùng Sơn, Avương, Tây Giang.
Những nghệ nhân như Bling Tal, Zơrâm Nhơn, ALăng Chrốh, ALăng Thị Tel, A Lăng Reo, Jđêl Thị Sâm… là những “người giữ nhịp” để văn hóa tiếp tục vang lên trong đời sống hôm nay.
Trong không gian lớp học giản dị, tiếng trống chiêng vang lên. Lớp trẻ được cầm chiêng, đánh trống, tập múa, tập hát, học cả cách hiểu ý nghĩa của từng nhịp, từng động tác.
Chính quá trình “làm cùng - sống cùng” ấy giúp di sản không bị biến thành hình thức, mà tiếp tục tồn tại như một phần tự nhiên của cộng đồng.
Công tác bảo tồn văn hóa miền núi hiện nay đã đưa cộng đồng trở lại vị trí trung tâm.
Trong đó, nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách, hỗ trợ nguồn lực; ngành văn hóa làm cầu nối và chủ thể thực sự của bảo tồn chính là nghệ nhân và người dân.
Khi di sản được thực hành thường xuyên, được trao truyền bằng niềm tự hào và trách nhiệm, nó mới có sức sống lâu dài.
Một hướng mở khác cũng đang được cộng đồng vùng cao đặt ra, đó là gắn bảo tồn văn hóa với phát triển sinh kế.
Việc thành lập Câu lạc bộ dân ca, dân vũ người Co ở Thạnh Bình được định hướng kết hợp với khai thác cảnh quan, danh thắng như làng cổ Lộc Yên, Hang Dơi, Lò Thung để hình thành sản phẩm du lịch văn hóa cộng đồng.
Ở xã Hùng Sơn, các hoạt động văn hóa Cơ Tu ngày càng trở thành điểm nhấn trong các sự kiện cộng đồng, thu hút du khách tìm hiểu đời sống bản địa.
Khi văn hóa tạo ra giá trị kinh tế, người dân có thêm động lực để giữ gìn và truyền lại cho con cháu.
Những lớp tập huấn, những buổi trao truyền âm thầm hôm nay chính là cách để văn hóa Co, Cơ Tu không chỉ hiện diện trong ký ức, mà tiếp tục vang lên giữa đại ngàn, như một khẳng định của sức sống bền bỉ của bản sắc cộng đồng miền núi Đà Nẵng.
.jpg "Lễ hội Bà Chiêm Sơn được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia")
