Bức bình phong Sơn Trà

Bây giờ là tháng Tám dương lịch, bản tin thời tiết đang thông báo nhiều cơn bão đang xuất hiện ở Biển Đông… Vì vậy, càng khiến chúng ta quan tâm về bức bình phong Sơn Trà.

Nơi hội tụ biển xanh, rừng thẳm và huyền thoại

Ai cũng biết, cùng với hệ thống núi non của Hải Vân ở phía bắc, bán đảo Sơn Trà ở phía nam vây lại thành hình cánh cung tạo nên một vịnh biển mang tên Vũng Sơn Trà, hay còn gọi bằng nhiều tên khác khá quen thuộc như Vũng Tiên Sa, Vũng Thùng, Vũng Hàn, vịnh Ðà Nẵng. Vì vị trí như vậy nên Sơn Trà như một tấm bia che chắn mọi cơn bão hay áp thấp nhiệt đới đổ bộ vào thành phố yên bình này.

Sơn Trà có gần 4 ngàn hecta rừng, là nơi giao lưu giữa hai hệ động vật và thực vật tiêu biểu của hai miền Nam - Bắc.

Núi Sơn Trà cao đến gần 700m, xưa nay được xem như đài khí tượng thiên nhiên của nhân dân quanh vùng, cung cấp một phần nước ngọt cho phía đông thành phố.

Nhà lâm sinh Hoàng Đình Bá từ gần 40 năm trước từng nói, đây là khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia vừa có hệ sinh thái bán đảo nhiều giá trị đặc trưng vừa có thảm rừng nhiệt đới nguyên sinh đa dạng với hàng trăm loài thực vật, giống cây thuốc quý.

Về mặt địa lý, Sơn Trà nguyên thủy là một hòn đảo gồm 3 ngọn núi nhô cao là hòn Nghê, Mỏ Diều và Cổ Ngựa.

Lê Quý Đôn từng chép trong Phủ biên tạp lục: “Phía Đông liền biển, có một quả núi gọi là núi Sơn Trà, tục gọi là Hòn Nghê, tương truyền trên núi có ngọc, đêm đêm ngọc chiếu sáng xuống biển. Chuyện dân gian nói, các nàng tiên thường hay giáng xuống để tắm, chơi đùa nên cũng gọi là núi Tiên Sa”.

Một bác sĩ người Pháp tên là Sallet hồi đầu thế kỷ 20 mô tả: “Loài nai thường xuất hiện, có cả heo rừng và khỉ. Những người châu Âu trong thành phố gọi chúng với cái tên khỉ Tiên Chà và người ta còn gặp loài khỉ này trên mũi núi cao nhô ra biển…”.

Dần dần, nước biển mang phù sa bồi đắp nối từ đất liền ra đảo và tạo nên một bán đảo Sơn Trà như ngày nay.

Chung quanh Sơn Trà có những bãi tắm đẹp và hoang sơ như bãi Tiên Sa, bãi Rạng, bãi Bắc, bãi Bụt, bãi Nam, bãi Nồm, bãi Xếp, bãi Con, suối Đá, suối Tiên…

Di sản thiên nhiên cần được gìn giữ

Ngoài những ghi chép của Lê Quý Đôn và Sallet, Sơn Trà còn ghi đậm dấu ấn của những chiến hạm Mỹ lần đầu tiên đến Việt Nam vào nửa thế kỷ 18, những cuộc chiến đẫm máu với liên quân Pháp - Y Pha Nho thời kỳ 1858-1860.

Từ năm 1965, quân đội Mỹ khi đến Việt Nam đã xây dựng ở đây một sân bay trực thăng trên độ cao 500m, một bệnh viện dã chiến, đài radar, đài khí tượng và các doanh trại trên đỉnh Sơn Trà… Tất cả dấu tích của một thời Đà Nẵng mang danh là căn cứ liên hợp quân sự lớn thứ 2 ở miền Nam trong chiến tranh, đặc biệt trong đó có một đài quan sát radar có thể khống chế cả một vùng Biển Đông rộng lớn, có ý nghĩa quan trọng về mặt quân sự.

Sơn Trà luôn giữ vị trí quan trọng về quân sự ở Đông Dương và Biển Đông mà các nhà chiến lược quân sự liên quan trên thế giới cũng như nước ta hết sức lưu ý.

Bên cạnh đó, với những đặc thù về tự nhiên, Sơn Trà đã được công nhận là 1 trong 8 khu bảo tồn thiên nhiên, trong đó có nhiệm vụ quan trọng là nghiên cứu lâm sinh và bảo vệ nguồn gen động thực vật đã được bảo vệ trên cả nước.

Ông Hoàng Đình Bá, nguyên Trưởng ty Lâm nghiệp Quảng Nam - Đà Nẵng, gắn cả đời mình với Sơn Trà từ năm 1975, đã nói với tôi: “Sơn Trà vẫn thủy chung mang lại cho chúng ta nhiều thứ, nhưng chúng ta chẳng làm gì trả lại cho nó cả!”…

Năm 2010, Đà Nẵng phê duyệt đề án "Bảo tồn đa dạng sinh học Khu bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà" với kinh phí thực hiện là 40 tỷ đồng. Mục tiêu của đề án là bảo tồn các giá trị đa dạng sinh học quan trọng, nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân có liên quan và cộng đồng địa phương trong việc quản lý, bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái trong vùng; sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và đa dạng sinh học ở khu vực này.

Trước đó, UBND thành phố cũng ban hành quy định về việc thả phao bảo vệ rạn san hô và các hệ sinh thái biển khu vực bán đảo Sơn Trà tại 5 khu vực Bãi Bụt, Bãi Nồm, Hòn Sụp, Hục Lỡ - Vũng Đá, Bãi Bắc. Do đó, các dự án du lịch Sơn Trà đều cần phải tính toán việc bảo tồn di sản thiên nhiên.

Trong một lần trò chuyện về Sơn Trà, tiến sĩ Dan Ringelstein - người đứng đầu bộ phận quy hoạch và thiết kế đô thị châu Âu của Công ty Quy hoạch - Kiến trúc Skidmore Owing & Merill - đã bày tỏ với tôi: “Đà Nẵng còn nhiều nơi có thể khai thác trước khi nghĩ đến Sơn Trà. Cần coi Sơn Trà như một gia sản với khả năng bảo tồn động vật quý hiếm và nghiên cứu lâm sinh...”.

Đây là một ý kiến xác đáng cần nghiên cứu thấu đáo. Bởi Sơn Chà luôn là bức bình phong của thành phố Đà Nẵng