Cảnh báo an toàn thực phẩm phải đi trước nguy cơ, không chờ hậu quả xảy ra

Đại biểu Trần Mạnh Huy ghi nhận dự thảo luật đã có bước chuyển quan trọng từ quản lý bằng hồ sơ, thủ tục sang quản lý dựa trên nguy cơ.

Các quy định về phân tích nguy cơ, phòng ngừa, khắc phục sự cố và thu hồi thực phẩm đã tạo nền tảng để kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng, phù hợp với định hướng quản lý theo nguy cơ, hậu kiểm và cảnh báo sớm.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng cần làm rõ cơ chế phối hợp khi nguy cơ vượt khỏi địa giới hành chính một tỉnh, thành phố, nhất là đối với những lô hàng được phân phối rộng rãi qua hệ thống thương mại điện tử.

Thực tế, một lô thực phẩm có thể lưu thông ở nhiều địa phương trước khi xuất hiện hậu quả nghiêm trọng. Vì vậy, không nên chỉ kích hoạt cơ chế điều phối cấp Trung ương khi sự cố đã được xác định là nghiêm trọng.

Theo đại biểu, phạm vi lưu thông của hàng hóa và mức độ nghiêm trọng của hậu quả là hai tiêu chí khác nhau. Nếu đã lựa chọn quản lý theo nguy cơ thì cơ chế phối hợp phải có khả năng đi trước hậu quả, thay vì chỉ vận hành sau khi sự cố xảy ra.

Từ đó, đại biểu đề nghị thiết lập hai ngưỡng kích hoạt. Thứ nhất, khi xuất hiện tín hiệu nguy cơ đáng tin cậy đối với cùng một lô hàng đã phân phối đến từ hai tỉnh, thành phố trở lên, hoặc có dấu hiệu nguy cơ đặc biệt nghiêm trọng dù chưa xác định được phạm vi lưu thông, cần lập tức chia sẻ thông tin, truy xuất nguồn gốc, lấy mẫu và khoanh vùng.

Đây là ngưỡng phối hợp, xác minh, chưa phải căn cứ tự động kết luận vi phạm hoặc thu hồi hàng loạt.

Thứ hai, khi có đủ căn cứ chuyên môn và pháp lý, cơ quan có thẩm quyền mới quyết định đình chỉ, thu hồi và áp dụng các biện pháp xử lý theo quy định.

Việc này không nhất thiết phải chờ đến khi có người bị ngộ độc nhưng cũng cần tránh biến những tín hiệu chưa được xác minh thành kết luận gây thiệt hại cho doanh nghiệp.

Về trách nhiệm điều phối, đại biểu đề nghị Bộ Y tế giữ vai trò đầu mối kích hoạt và điều phối xử lý các vụ việc liên tỉnh; địa phương nơi phát hiện nguy cơ thực hiện xác minh, lấy mẫu, trong khi các địa phương liên quan có trách nhiệm tiếp nhận cảnh báo và xử lý theo thẩm quyền.

Cơ chế một đầu mối điều phối không đồng nghĩa với việc một cơ quan làm thay nhiệm vụ của các lực lượng quản lý thị trường, công an và chính quyền địa phương.

Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý cần bảo đảm nguồn lực thực hiện, trước hết tận dụng hệ thống thông tin an toàn thực phẩm hiện có, không phát sinh thêm nền tảng riêng.

Đồng thời, cần tính toán cụ thể kinh phí trực cảnh báo, năng lực kiểm nghiệm và nhân lực tại cấp xã, phường, tránh tình trạng giao thêm nhiệm vụ nhưng không bảo đảm điều kiện thực hiện.

Đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc kích hoạt cảnh báo, xác minh liên tỉnh tại Điều 54; làm rõ trách nhiệm điều phối tại Điều 55; đồng thời rà soát các quy định tại Điều 56, Điều 63 và Điều 72 để bảo đảm thống nhất về thẩm quyền, trách nhiệm và nguồn lực thực hiện.

Nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ sức khỏe người dân, đại biểu Trần Mạnh Huy cho rằng người tiêu dùng cần được thông tin kịp thời về nguy cơ, được cảnh báo để chủ động phòng tránh và được bảo vệ bằng những hành động cụ thể của cơ quan chức năng.