“Chị hiệu” Huyền Tân

Một ngày Chủ nhật giữa tháng 10, sân Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng (phường Thanh Khê) rộn ràng như hội. Trên sân khấu đơn sơ, nghệ sĩ Huyền Tân (tên thật Nguyễn Thị Phú Tân) - Chủ nhiệm Câu lạc bộ Bài chòi Sông Hàn, say sưa giới thiệu nghệ thuật hô hát bài chòi. Phía dưới, hàng trăm học sinh chăm chú lắng nghe, háo hức trước từng giai điệu, từng lời ca.

Ít ai biết rằng, để có được những buổi giao lưu giản dị như thế, Huyền Tân đã miệt mài gần hai thập kỷ, dành cả tuổi trẻ để gìn giữ và lan tỏa di sản văn hóa phi vật thể của quê hương.

Sinh năm 1984, từ nhỏ, cô bé Huyền Tân đã thích thú lượm “lèo” - những thẻ tre khán giả ném lên sân khấu tỏ lòng yêu mến nghệ sĩ ở Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh. Từ những đêm rộn rã ấy, những làn điệu dân gian quê xứ như hạt mầm nghệ thuật gieo vào tâm hồn cô gái xứ Quảng. Từ năm 2005, Tân bắt đầu tham gia các hội thi văn nghệ địa phương. Năm 2011, cô được NSƯT Đỗ Linh phát hiện tại hội thi nghệ thuật quần chúng Đà Nẵng. Từ đó, cô gắn bó với bậc thầy bài chòi xứ Quảng, miệt mài hơn 15 năm học từng làn điệu, từng kỹ thuật và cái hồn của người “đứng hiệu”. “Thầy nói tôi có giọng đất, cất tiếng là nghe mùi đồng nội, hơi mặn biển, hát bài chòi là phù hợp”, cô kể.

Với năng khiếu diễn kịch sẵn có, Huyền Tân nhanh chóng trở thành “chị hiệu” duyên dáng, biết tung hứng, kết nối và giữ khán giả bằng lối hát dí dỏm, tự nhiên. Năm 2017, các nghệ nhân và người yêu dân ca thành lập Câu lạc bộ Bài chòi Sông Hàn. Mỗi người góp gần 20 triệu đồng để dựng chòi tre bên bờ đông cầu Rồng, sắm đạo cụ, mời nhạc công. “Những ngày đầu vất vả lắm, khách xem chỉ lác đác vài người, có đêm chỉ mười khán giả”, cô nhớ lại.

Khi UNESCO vinh danh bài chòi là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2017), hoạt động của câu lạc bộ dần khởi sắc. Đến năm 2018, Nhà nước hỗ trợ sửa sang sân khấu, thay khung tre bằng khung giả gỗ, và hỗ trợ diễn viên mỗi đêm diễn 200 nghìn đồng.

Từ lâu, Huyền Tân có thói quen quay lại các buổi biểu diễn để làm kỷ niệm cho con gái. Không ngờ, những đoạn video ấy khi đăng lên mạng xã hội được đón nhận nồng nhiệt, nhất là từ những người miền Trung xa quê. “Kênh của tôi chỉ đăng dân ca và bài chòi, mong mọi người biết quê mình vẫn còn di sản đẹp thế”, cô nói. Đến nay, trang YouTube của cô đã có hơn 15.000 người theo dõi.

Ở tuổi ngoài 40, Huyền Tân vẫn hát đều, vẫn say nghề như ngày đầu. Điều khiến cô trăn trở là nguồn kế thừa, nhất là diễn viên nam. “Bài chòi cần anh hiệu và chị hiệu, một người không thể hát được. Hiện giờ, diễn viên nam trẻ nhất tại Đà Nẵng cũng gần 50 tuổi rồi, không có nguồn kế thừa”, cô đau đáu.

Với cô, muốn công chúng yêu, phải để họ được chạm. Và chỉ cần mỗi trường có vài học sinh biết hô hát ở mức cơ bản, bài chòi sẽ sống mãi. Vậy là cô miệt mài mang dân ca vào trường học, từ tiểu học đến đại học. “Hát mấy câu dí dỏm về thầy cô, bạn bè là tụi nhỏ khoái liền. Vui cái đã, rồi mới nói chuyện cội nguồn”, cô chia sẻ.

Sắp tới, Huyền Tân dự định tổ chức sinh hoạt định kỳ ở Trường THCS Nguyễn Thiện Thuật (phường Hòa Xuân). “Đây mới chỉ là bước đầu, nhưng nếu không làm gì cả, bài chòi sẽ mai một thật. Tôi không muốn thế. Chúng ta lưu giữ nét đẹp của nghệ thuật bài chòi chính là góp chút sức mình để gìn giữ văn hóa dân tộc”, cô nói.