Công nghệ nâng tầm ý tưởng sáng tạo

Tại nhà trường, các em có cơ hội được kiểm chứng giả thuyết, hoàn thiện mô hình và hình thành tư duy giải quyết vấn đề.

Công nghệ đi vào sản phẩm

Ý tưởng EcoTower của Lê Duy Thiện (học sinh lớp 11 chuyên Lý) bắt đầu sau khi em có thông tin về một vụ ngộ độc khí trong không gian kín khiến 3 người tử vong vào mùa mưa lũ năm 2025.

Thiện nghĩ đến hệ thống có thể theo dõi môi trường, cảnh báo nguy cơ và hỗ trợ điều chỉnh khi các chỉ số vượt ngưỡng an toàn. Dự án EcoTower được Thiện kỳ vọng sẽ hiện thực hóa mong muốn xây dựng một hệ thống có khả năng giám sát, cảnh báo và chủ động điều chỉnh các yếu tố môi trường, góp phần bảo đảm an toàn cho con người trong không gian kín.

Ở lĩnh vực khác, Thái Nguyên Thịnh, học sinh lớp 10 chuyên Toán, lựa chọn nghiên cứu, chế tạo thiết bị hỗ trợ người bệnh tập đi và phục hồi khả năng vận động. Xe tập đi thông minh được thiết kế với khung đỡ, bánh xe và hệ thống hỗ trợ di chuyển, đồng thời có khả năng ghi nhận các thông tin về quá trình vận động của người tập.

Sau mỗi buổi tập, những dữ liệu này được tổng hợp, lưu trữ để theo dõi và so sánh sự tiến bộ theo thời gian. Nhóm cũng hướng đến việc kết hợp hình ảnh và các thiết bị đo chuyển động nhằm cung cấp thêm thông tin tham khảo cho quá trình đánh giá khả năng phục hồi của người bệnh.

Thịnh chia sẻ, lúc đầu em nghĩ một chiếc xe tập đi chủ yếu là câu chuyện cơ khí. Khi làm sâu hơn mới thấy sản phẩm còn liên quan đến điện tử, lập trình, cảm biến và xử lý dữ liệu.

Mỗi phần phải kết nối được với nhau thì thiết bị mới vừa hỗ trợ người sử dụng di chuyển, vừa ghi nhận được thông tin phục vụ đánh giá quá trình tập luyện.

Thay đổi tư duy

Cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp trường năm học 2026-2027 của Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông có 14 dự án ở các lĩnh vực kỹ thuật, khoa học vật chất, hóa học, sinh học và khoa học hành vi. Nhiều nhóm lựa chọn công nghệ phù hợp để đưa ý tưởng thành sản phẩm hoặc kết quả thử nghiệm.

Bên cạnh EcoTower và xe tập đi, có nhóm nghiên cứu composite FeS2/g-C3N4/rGO từ carbon tái chế làm chất xúc tác điện hóa cho phản ứng tách nước tạo hydrogen. Nhóm khác tách chiết pectin từ bã táo để thử nghiệm vật liệu tạo vỏ viên nang, một đề tài xử lý chitin từ vỏ tôm để điều chế Glucosamine HCl. Ở khoa học hành vi, học sinh khảo sát đa nhiệm có AI hỗ trợ và ảnh hưởng đến kết quả học tập.

Theo thầy giáo Lê Thành Vinh, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lê Thánh Tông, sự đa dạng ấy cho thấy học sinh hình thành cách tiếp cận vấn đề bằng nhiều lớp kiến thức. Khi triển khai ý tưởng, các em phải tính đến thiết kế, công nghệ, dữ liệu, thử nghiệm và điều chỉnh sau mỗi lần kết quả chưa đạt như mong muốn.

Cuộc thi khoa học kỹ thuật đã được trường duy trì nhiều năm. Năm nay, hoạt động được mở rộng theo hướng tăng hàm lượng STEM, công nghệ số và đổi mới sáng tạo, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận thiết kế 3D, AI cùng các công cụ nghiên cứu.

PGS. TS Tào Quang Bảng, Trưởng Khoa Cơ khí, Trường Đại học Bách khoa, Đại học Đà Nẵng, thành viên ban giám khảo cuộc thi, đánh giá nhiều dự án có mô hình, thử nghiệm và hướng ứng dụng cụ thể. Theo ông, học sinh bắt đầu hiểu cách chuyển một vấn đề thực tế thành bài toán kỹ thuật và giải quyết bằng sự kết hợp của nhiều lĩnh vực.

"Muốn tạo ra sản phẩm có thể sử dụng được, các em phải biết kết nối nhiều lĩnh vực với nhau. Có những phần phải thiết kế cơ khí, có phần cần lập trình, có phần phải đo đạc, kiểm tra rồi chỉnh sửa nhiều lần. Khi trải qua được quá trình đó từ ghế nhà trường, các em sẽ có nền tảng rất tốt để tiếp tục học sâu hơn về khoa học kỹ thuật sau này", ông Bảng chia sẻ.

Cũng theo PGS. TS Tào Quang Bảng, việc trực tiếp chế tạo và bảo vệ dự án trước chuyên gia giúp học sinh nhận ra sở trường, hứng thú nghề nghiệp và hình dung rõ hơn công việc của người làm kỹ thuật. Khả năng làm chủ công nghệ có thể bắt đầu từ những mô hình nhỏ, những lần thử chưa hoàn chỉnh, qua đó hình thành tư duy sáng tạo và năng lực kỹ thuật cho chặng đường dài hơn.