Ngày 25/10, tại Hà Nội, Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng chính thức mở cửa ký kết với sự tham gia của 65 quốc gia. Đây là văn kiện quốc tế đầu tiên có tính ràng buộc pháp lý trong lĩnh vực phòng ngừa, đấu tranh và ngăn chặn tội phạm mạng, thách thức đang gây thiệt hại hàng nghìn tỷ USD mỗi năm cho nền kinh tế thế giới.
Phát biểu tại lễ ký kết, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres khẳng định: “Công ước Liên Hợp Quốc về tội phạm mạng là một văn kiện mạnh mẽ, có tính ràng buộc pháp lý, giúp củng cố khả năng phòng thủ tập thể của chúng ta chống lại tội phạm mạng. Đây là minh chứng cho sức mạnh của chủ nghĩa đa phương và là lời hứa rằng không quốc gia nào sẽ bị bỏ lại phía sau”.
Theo Liên Hợp Quốc, công ước đặt nền tảng cho một khuôn khổ hợp tác toàn cầu mới, trong đó các quốc gia sẽ phối hợp điều tra, truy tố và hỗ trợ pháp lý lẫn nhau thông qua cơ chế kết nối 24/7 giữa các cơ quan thực thi pháp luật. Văn kiện cũng quy định việc hình sự hóa các hành vi phạm tội mạng như gian lận trực tuyến, tấn công hệ thống, bóc lột trẻ em..., đồng thời hỗ trợ kỹ thuật và nâng cao năng lực cho các quốc gia đang phát triển.
Giám đốc điều hành UNODC Ghada Waly nhấn mạnh: “Tội phạm mạng đang thay đổi bản chất của tội phạm có tổ chức. Công ước mới là công cụ thiết yếu giúp các quốc gia đối phó hiệu quả hơn với mối đe dọa này”.
Với nhiều nước, việc ký kết Công ước Hà Nội không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn thể hiện cam kết chính trị đối với trật tự số an toàn và có trách nhiệm.
Theo Izvestia, Tổng thống Nga Vladimir Putin khẳng định, sự kiện là kết quả của “nỗ lực hợp tác toàn cầu dựa trên nguyên tắc bình đẳng và tôn trọng chủ quyền”. Theo giới phân tích, việc Nga chủ động thúc đẩy công ước phản ánh chiến lược mở rộng ảnh hưởng trong lĩnh vực an ninh phi truyền thống, đồng thời góp phần tạo dựng lòng tin chiến lược trong không gian mạng, nơi vẫn thiếu các quy tắc ràng buộc chung.
Các quốc gia phương Tây, đặc biệt là Liên minh châu Âu (EU) và Canada, cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với công ước, coi đây là “bước tiến tích cực hướng tới tăng cường hợp tác toàn cầu về an ninh mạng”.
Theo Reuters, đại diện EU tại Liên Hợp Quốc nhận định, Công ước Hà Nội có thể trở thành “bản mở rộng mang tính toàn cầu” của Công ước Budapest năm 2001, góp phần thống nhất các chuẩn mực quốc tế trong xử lý tội phạm mạng vốn ngày càng phức tạp và xuyên biên giới.
The Guardian dẫn lời các chuyên gia cho rằng văn kiện này giúp thiết lập “ngôn ngữ pháp lý chung” để các nước chia sẻ dữ liệu điều tra một cách minh bạch, tăng cường khả năng phòng vệ tập thể trước các mối đe dọa mạng quy mô lớn.
Ở khía cạnh kinh tế, công ước được xem là lá chắn pháp lý bảo vệ chuỗi cung ứng kỹ thuật số toàn cầu, khi các vụ tấn công ransomware, đánh cắp dữ liệu và phá hoại hạ tầng số đang gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD mỗi năm cho các nền kinh tế phát triển. Việc tạo ra cơ chế phối hợp quốc tế về chứng cứ điện tử và điều tra kỹ thuật được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro hệ thống trong nền kinh tế số.
Đáng chú ý, việc chọn Hà Nội làm nơi mở cửa ký kết công ước được các tổ chức quốc tế đánh giá là một lựa chọn mang tính biểu tượng của hợp tác đa phương. Theo UN News, Việt Nam được ghi nhận là đối tác tích cực trong các sáng kiến của Liên Hợp Quốc về an ninh mạng và phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, đồng thời là nước chủ nhà có kinh nghiệm trong điều phối các cơ chế quốc tế đa phương.
