Đặc khu kinh tế chung Malaysia và Singapore:Tìm lời giải cho “nút thắt” giao thông

Theo Channel News Asia, với diện tích hơn 3.500km², gấp 4 lần lãnh thổ Singapore, JS-SEZ không chỉ tượng trưng cho tầm nhìn hợp tác dài hạn mà còn hứa hẹn trở thành động lực tăng trưởng mới của Đông Nam Á, thu hút đầu tư vào các ngành công nghệ cao từ hàng không vũ trụ, thiết bị y tế, dược phẩm đến điện tử và hóa chất. Dự án kỳ vọng sẽ trở thành “cánh tay nối dài” cho Singapore trong mở rộng không gian phát triển, đồng thời giúp Johor (Malaysia) tận dụng nguồn vốn và công nghệ từ láng giềng.

JS-SEZ đặt kế hoạch trong 5 năm đầu thực hiện khoảng 50 dự án, tạo ra 20.000 việc làm có kỹ năng cao; trong 10 năm mở rộng lên tới 100 dự án.

Tuy nhiên, như bất kỳ dự án hội nhập kinh tế nào, sức mạnh của một vùng đặc khu kinh tế không chỉ nằm ở dòng vốn hay chính sách ưu đãi, mà còn phụ thuộc vào những yếu tố rất đời thường: sự thuận tiện của việc đi lại. Và đây lại là điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của JS-SEZ.

Theo Nikkei Asia, dòng vốn từ Singapore đang đổ mạnh vào Johor, kéo theo nhu cầu di chuyển tăng cao giữa hai bờ eo biển này. Thế nhưng, hệ thống hạ tầng và cơ chế vận tải lại chưa sẵn sàng. Người dân và doanh nghiệp vẫn phụ thuộc vào ô-tô cá nhân, taxi hoặc xe thuê xuyên biên giới.

Hai cây cầu Causeway và Second Link, cùng với hệ thống xe buýt và taxi được cấp phép dường như không đủ sức đáp ứng. Cầu Causeway là một trong những cửa khẩu tấp nập nhất thế giới, với 350.000 lượt người qua lại mỗi ngày.

Quy định hiện hành không cho phép phương tiện đưa đón tận nơi, khiến hành khách phải dừng tại trạm, rồi đổi sang phương tiện khác để tiếp tục hành trình. Cách thức này không chỉ kéo dài thời gian di chuyển, mà còn gây ra cảm giác phiền toái.

Nikkei Asia dẫn lời Phó giáo sư Terence Fan từ Đại học Quản lý Singapore nhận định, thiếu cơ chế vận tải linh hoạt đồng nghĩa với việc tiềm năng của JS-SEZ bị kìm hãm ngay từ giai đoạn khởi đầu. Tương tự, tiếng nói từ cộng đồng doanh nghiệp cũng cho thấy hành lang pháp lý hiện tại chưa theo kịp thực tế. Nhu cầu di chuyển xuyên biên giới đã vượt xa khuôn khổ mà các quy định hiện hành cho phép.

Trong bối cảnh khung pháp lý chưa mở đường, thị trường dịch vụ “chui” lại phát triển mạnh. Các dòng xe minivan trở thành lựa chọn phổ biến, sẵn sàng đưa đón tận nơi. Dù nhà chức trách Singapore liên tục truy quét, bắt giữ hàng chục tài xế, dịch vụ này vẫn nhộn nhịp vì đáp ứng đúng nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Một giải pháp hiển nhiên được nhiều chuyên gia đề xuất là hợp pháp hóa dịch vụ vận tải tư nhân xuyên biên giới, chẳng hạn như các ứng dụng gọi xe công nghệ. Các chuyên gia coi đây là “hướng đi tất yếu”, khi nhu cầu di chuyển riêng tư vượt quá khả năng của hệ thống phương tiện cá nhân hiện hữu.

Tuy nhiên, việc thực thi giải pháp này lại không đơn giản bởi Singapore lo ngại việc mở cửa hoàn toàn sẽ đe dọa sinh kế của giới tài xế taxi và xe công nghệ trong nước. Sự chênh lệch chi phí vận hành càng làm bài toán thêm phức tạp khi tài xế Malaysia hưởng lợi từ xăng dầu trợ giá, trong khi đồng nghiệp Singapore chịu chi phí cao hơn nhiều.

Cơ quan Giao thông Đất liền Singapore (LTA) đang cân nhắc mở rộng mô hình taxi xuyên biên giới, bổ sung điểm đón trả và áp dụng đặt xe qua ứng dụng.

Theo Business Times, giới chức Malaysia cho rằng, để đặc khu kinh tế thật sự phát huy hiệu quả, cả hai nước láng giềng cần tháo gỡ những thách thức còn tồn tại, mà cấp bách nhất là rút ngắn thời gian xuất nhập cảnh xuống chỉ còn 20 phút. Việc áp dụng quét mã QR cho thủ tục hải quan, đồng thời cho rằng tuyến tàu nhanh nối Singapore với Johor Bahru, dự kiến vận hành từ năm 2027, sẽ tạo ra bước ngoặt mang tính “cách mạng” trong việc giải quyết điểm nghẽn giao thông này.

Đối với JS-SEZ, thử thách lớn nhất không nằm ở những con số đầu tư hàng tỷ USD, mà ở khả năng đơn giản hóa những chuyến đi xuyên biên giới. Nếu bài toán này được hóa giải, JS-SEZ sẽ trở thành biểu tượng gắn kết và sức mạnh hội nhập của Đông Nam Á.