Đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng thảo luận về dự thảo Luật Thương mại điện tử

Dự thảo Luật Thương mại điện tử trình Quốc hội gồm 7 chương, 48 điều, quy định rõ quyền và trách nhiệm của các chủ thể như thương nhân điện tử, cá nhân kinh doanh trực tuyến, nền tảng thương mại điện tử, đơn vị hỗ trợ (logistics, thanh toán, quảng cáo), cùng các tổ chức, doanh nghiệp nước ngoài có hoạt động xuyên biên giới tại Việt Nam.

Tham gia thảo luận để hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu Trần Chí Cường góp ý các nội dung cụ thể như sau:

Thứ nhất, phải xác thực danh tính người bán. Đại biểu cho biết, thời gian qua số lượng website và ứng dụng thương mại điện tử tăng từ hơn 3.400 (năm 2014) lên gần 54.000 nền tảng vào năm 2024 - tức tăng 15,6 lần. Trong khi đó, Bộ Công Thương thừa nhận hiện chưa kiểm soát được một người bán hoạt động trên bao nhiêu nền tảng khác nhau.

Thứ hai, liên quan đến chia sẻ dữ liệu giữa nền tảng - cơ quan quản lý (Điều 38 - 39), theo đại biểu Trần Chí Cường, với quy mô thị trường thương mại điện tử đạt 25 tỷ USD năm 2024, tăng 22% so với năm trước, yêu cầu kết nối dữ liệu giữa nền tảng và cơ quan quản lý là cấp thiết hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, Điều 38 - 39 hiện chỉ quy định “nguyên tắc”, không có chuẩn API, không có tần suất và loại dữ liệu bắt buộc phải chia sẻ. Nếu không có chuẩn API, mỗi nền tảng gửi dữ liệu một kiểu, dữ liệu không liên thông, không đối soát được. Nhà nước không thể thu thập dữ liệu theo thời gian thực, không thể quản lý thuế thương mại điện tử, không thể truy vết giao dịch vi phạm và không thể bảo vệ người tiêu dùng.

Tham khảo các nước thuộc EU, Singapore, Indonesia, Hàn Quốc đều đã ban hành chuẩn API bắt buộc. Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung vào Điều 39 của dự thảo luật hai khoản với nội dung:

“Chủ quản nền tảng thương mại điện tử có trách nhiệm chia sẻ dữ liệu giao dịch theo thời gian thực hoặc theo tần suất tối thiểu do Chính phủ quy định, bao gồm: dữ liệu đơn hàng, doanh thu, thông tin người bán, dữ liệu logistics và dữ liệu thanh toán”.

“Dữ liệu được chia sẻ theo chuẩn kết nối kỹ thuật thống nhất (API quốc gia về thương mại điện tử) do Bộ Công Thương chủ trì ban hành, bảo đảm liên thông với cơ quan thuế, cơ quan công an và cơ quan nhà nước có thẩm quyền”.

Thứ ba, đối với trách nhiệm khi nền tảng bị tấn công dữ liệu, theo đại biểu, khối lượng dữ liệu thương mại điện tử tăng rất nhanh. Số hợp đồng điện tử được chứng thực từ 8.701 (năm 2022) lên hơn 372.752 (năm 2024) - tăng gần 43 lần nhưng dự thảo luật chưa có quy định cụ thể về trách nhiệm khi xảy ra sự cố dữ liệu. Do đó, đại biểu Cường đề nghị bổ sung trách nhiệm khi xảy ra sự cố an ninh dữ liệu, yêu cầu:

- Chủ quản nền tảng phải thông báo cho người dùng và cơ quan quản lý trong 72 giờ kể từ khi phát hiện sự cố rò rỉ dữ liệu.

- Chủ quản nền tảng phải chứng minh đã áp dụng biện pháp bảo mật phù hợp theo tiêu chuẩn kỹ thuật do Chính phủ quy định.

- Trường hợp không áp dụng đầy đủ biện pháp bảo mật, chủ quản nền tảng phải bồi thường thiệt hại theo pháp luật dân sự và pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

- Chính phủ quy định tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu về bảo mật dữ liệu.

Thứ tư, về cảnh báo rủi ro và lưu trữ dữ liệu với giao dịch qua chat, theo báo cáo năm 2024 của Bộ Công Thương, lực lượng Quản lý thị trường đã xử lý hơn 3.100 vụ vi phạm thương mại điện tử, thu giữ hàng vi phạm trị giá 34 tỷ đồng.

Phần lớn vi phạm xuất phát từ mô hình giao dịch “chỉ kết nối” qua tin nhắn, không có đơn hàng điện tử nên không truy vết được. Đại biểu cho rằng, Điều 17 của dự thảo mới chỉ yêu cầu “tách chuyên mục”, chưa đủ mạnh để bảo vệ người tiêu dùng. Do đó, đại biểu đề xuất bổ sung vào khoản 1, Điều 17 hai nội dung mới là:

- “Hiển thị cảnh báo rủi ro bắt buộc đối với giao dịch thực hiện qua chức năng liên lạc trực tuyến, bao gồm cảnh báo lừa đảo, thanh toán ngoài nền tảng và các rủi ro theo cảnh báo của cơ quan nhà nước”.

- “Lưu trữ tối thiểu 6 tháng nội dung trao đổi qua chức năng liên lạc trực tuyến phục vụ điều tra, giải quyết tranh chấp khi có yêu cầu của cơ quan nhà nước”.

Cuối cùng là về logistics thương mại điện tử. Dẫn báo cáo của Bộ Công Thương, đại biểu Trần Chí Cường cho biết, logistics thương mại điện tử đang là khâu rủi ro cao nhất, thường xuyên xảy ra tình trạng tráo hàng, thất lạc, tái đóng gói, không đảm bảo nguyên trạng.

Trong khi đó, Điều 33 của dự thảo hiện chỉ quy định trách nhiệm phối hợp, chưa làm rõ trách nhiệm bồi thường hay chuẩn truy vết bắt buộc. Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung khoản 8, 9 Điều 33 như sau:

“Khoản 8. Trường hợp xảy ra tráo hàng, thất lạc hàng hoặc không bảo đảm nguyên trạng hàng hóa, tổ chức logistics phải bồi thường theo quy định của pháp luật dân sự, trừ trường hợp chứng minh được lỗi của người gửi hoặc người nhận”.

“Khoản 9. Tổ chức logistics hỗ trợ thương mại điện tử phải áp dụng chuẩn truy vết bắt buộc, bao gồm mã định danh gói hàng, ảnh chụp khi nhận - giao - hoàn và nhật ký thời gian tại từng điểm trung chuyển”.