.jpg "Triển khai chương trình bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030")
.jpg "Tầm soát dậy thì sớm miễn phí cho 100 trẻ em tại Đà Nẵng")
Gửi bình luận
Sức khỏe của trẻ không chỉ được quyết định từ khi chào đời mà bắt đầu từ sự chuẩn bị của cha mẹ trước hôn nhân, thai kỳ, tiếp nối bằng chế độ dinh dưỡng hợp lý và theo dõi sát từng giai đoạn phát triển. Mỗi bước chủ động hôm nay góp phần tạo nền tảng cho một thế hệ khỏe mạnh hơn.
Ở xã Tam Hải, chị Võ Thị Liên (sinh năm 1997) đang chuẩn bị cho hành trình làm mẹ theo cách của riêng mình. Chưa có kế hoạch sinh con ngay, nhưng chị đã chủ động tìm hiểu về sức khỏe sinh sản, khám tiền hôn nhân và những xét nghiệm cần thiết trước khi mang thai.
“Tôi tìm hiểu thấy phụ nữ ở một độ tuổi nhất định có nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung. Vì vậy, tôi nghĩ cần khám sức khỏe trước khi mang thai để biết tình trạng sức khỏe của mình, đồng thời sàng lọc để em bé sau này được khỏe mạnh”, chị chia sẻ.
Sống ở xã đảo, việc đi lại không thuận tiện càng khiến chị Liên muốn chuẩn bị từ sớm. “Nếu biết rõ tình trạng sức khỏe của mình, khi quyết định sinh con sẽ yên tâm và chủ động hơn”, chị nói.
.jpg)
Trước đây, với không ít người, việc khám sức khỏe thường chỉ được nghĩ đến khi đã mang thai hoặc cơ thể xuất hiện dấu hiệu bất thường. Khám tiền hôn nhân, tư vấn sức khỏe trước mang thai vẫn chưa được quan tâm đúng mức, thậm chí có người còn e ngại vì cho rằng đây là vấn đề riêng tư.
Thực tế, sức khỏe sinh sản không chỉ là khả năng sinh con mà còn là nền tảng quyết định chất lượng của cả thai kỳ và sự phát triển của trẻ sau này. Những bệnh lý di truyền, bệnh truyền nhiễm, các rối loạn nội tiết, tình trạng thiếu vi chất hay lối sống không lành mạnh đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của mẹ và em bé nếu không được phát hiện sớm.
Theo Giám đốc Trạm Y tế xã Tam Hải Huỳnh Thị Thi Ngân, khám sức khỏe tiền hôn nhân giúp các cặp đôi đánh giá tình trạng sức khỏe, nhận diện yếu tố nguy cơ, được tư vấn tiêm chủng, bổ sung vi chất và xây dựng kế hoạch mang thai phù hợp. Với những trường hợp có tiền sử bệnh lý hoặc nguy cơ di truyền, việc sàng lọc sớm càng có ý nghĩa trong phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro.
Sự chuẩn bị cho hành trình làm cha mẹ không chỉ dừng ở những lần thăm khám. Tại một lớp học tiền sản được tổ chức định kỳ ở Trung tâm Y tế khu vực Sơn Trà, nhiều ông bố trẻ chăm chú nghe hướng dẫn của bác sĩ. Những kỹ năng tưởng chừng đơn giản lại trở nên thiết thực với các gia đình lần đầu đón con.
Đang chờ đón con đầu lòng, anh Nguyễn Nguyên Hoàng (phường Liên Chiểu) cùng vợ tham gia nhiều lớp tiền sản để chuẩn bị cho vai trò mới. Từ kiến thức về thai kỳ, sinh nở đến cách chăm sóc trẻ sơ sinh, những điều trước đây chủ yếu tự tìm hiểu trên mạng nay được bác sĩ hướng dẫn trực tiếp.
“Nhờ vậy mình có thêm nhiều góc nhìn và yên tâm hơn. Đặc biệt, những kiến thức chăm sóc em bé ngay sau sinh rất thiết thực với người lần đầu làm cha mẹ”, anh Hoàng nói.
Việc những người chồng cùng vợ tham gia lớp học tiền sản cho thấy chăm sóc con ngày càng được nhìn nhận là trách nhiệm chung của cả cha và mẹ.
Theo bác sĩ Huỳnh Thị Ân, Phó Trưởng khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản và Phụ sản, Trung tâm Y tế khu vực Sơn Trà, các lớp tiền sản không chỉ hướng dẫn kỹ năng chăm sóc trẻ mà còn giúp các cặp vợ chồng hiểu rõ hơn tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe từ trước khi mang thai.
“Chúng tôi tư vấn cho các cặp vợ chồng từ giai đoạn trước mang thai, trong suốt thai kỳ và cả sau sinh. Đặc biệt, 1.000 ngày đầu đời là giai đoạn rất quan trọng đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Nếu được chuẩn bị tốt ngay từ đầu, em bé sẽ có nhiều cơ hội phát triển khỏe mạnh hơn”, bác sĩ Ân cho biết.
Để có 1.000 ngày đầu đời khỏe mạnh thì sự chuẩn bị phải bắt đầu từ sớm. Đó là khi người mẹ được bổ sung đầy đủ vi chất trước khi mang thai; người cha từ bỏ thuốc lá, rượu bia, xây dựng lối sống lành mạnh; cả hai được khám sức khỏe, tầm soát nguy cơ bệnh tật và chuẩn bị tâm lý cho vai trò làm cha mẹ.
Với những địa bàn còn khó khăn, điều kiện đi lại cách trở khiến mỗi lần đến cơ sở y tế chuyên sâu đều tốn thêm thời gian, chi phí. Vì vậy, việc chủ động tìm hiểu, khám sức khỏe và phòng ngừa nguy cơ từ sớm càng có ý nghĩa đối với mỗi gia đình.
Một em bé khỏe mạnh không chỉ cần một thai kỳ an toàn mà còn cần cha mẹ có sức khỏe, kiến thức và sự chuẩn bị chu đáo. Khi sự chủ động ấy trở thành thói quen của nhiều gia đình trẻ, đó cũng là nền tảng để nâng cao chất lượng sức khỏe của thế hệ tương lai.
Đưa con đến Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng kiểm tra, chị T.T.N.T. (sinh năm 1992, phường An Thắng) cho biết trước đó chị chưa nghĩ nhiều đến khả năng con dậy thì sớm. Chỉ khi người nhà nhận thấy một số thay đổi trên cơ thể trẻ và khuyên nên đưa đi khám, chị mới bắt đầu chú ý hơn. “Trước đây tôi chỉ nghe nói về dậy thì sớm chứ chưa tìm hiểu kỹ. Người nhà thấy con có những thay đổi nên khuyên tôi đưa bé đi kiểm tra. Lúc đó tôi mới nghĩ mình cần biết rõ đây có phải dấu hiệu bất thường hay chỉ là sự phát triển bình thường của trẻ”, chị T. chia sẻ.
Trong khi đó, chị Dương Thị Phương Thảo (phường Hòa Xuân) chủ động theo dõi con gái 7 tuổi khi nhận thấy bé tăng chiều cao khá nhanh, cân nặng có phần vượt trội và cơ thể bắt đầu xuất hiện một số thay đổi. “Gia đình muốn biết những thay đổi của con đang ở mức nào, có cần theo dõi hay can thiệp hay không. Nếu có vấn đề, chúng tôi muốn được bác sĩ đánh giá sớm để không bỏ lỡ thời điểm phù hợp”, chị Thảo nói.
Theo bác sĩ Lưu Thị Trang, Khoa Nhi Tổng hợp, Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng, những năm gần đây số trẻ đến khám vì nghi ngờ dậy thì sớm tăng rõ rệt. Trung bình mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận khoảng 5-7 trẻ đến kiểm tra. Trong khoảng 4-5 năm gần đây, hơn 200 bệnh nhân đã được điều trị can thiệp bằng thuốc tại bệnh viện. Tuy nhiên, không phải trẻ nào đến khám cũng được xác định dậy thì sớm hoặc cần điều trị. Tùy độ tuổi, mức độ phát triển và tốc độ tiến triển, bác sĩ sẽ đánh giá để lựa chọn hướng theo dõi hoặc can thiệp phù hợp cho từng trường hợp.
Một trong những điều dễ khiến phụ huynh chủ quan là trẻ dậy thì sớm thường tăng chiều cao nhanh hơn bạn bè trong giai đoạn đầu. Sự phát triển vượt trội này đôi khi được xem là dấu hiệu trẻ đang “lớn tốt”, trong khi quá trình trưởng thành xương có thể diễn ra sớm hơn bình thường.
Theo bác sĩ Lưu Thị Trang, khi dậy thì sớm, trẻ tăng chiều cao nhanh nhưng sụn tăng trưởng cũng đóng sớm. Thời gian phát triển chiều cao vì vậy bị rút ngắn, khiến chiều cao khi trưởng thành có thể thấp hơn tiềm năng di truyền. “Trẻ có thể cao nhanh lúc đầu nhưng sau đó dừng tăng trưởng sớm hơn. Nếu không được đánh giá và can thiệp đúng thời điểm, chiều cao cuối cùng có thể bị ảnh hưởng”, bác sĩ Trang phân tích.
Với trẻ gái, bác sĩ đặc biệt lưu ý phụ huynh không nên chờ đến khi con có kinh nguyệt mới nghĩ đến việc thăm khám. Tuyến vú thường phát triển trước, còn kỳ kinh đầu tiên thường xuất hiện sau đó khoảng 2 - 3 năm. Điều này có nghĩa khi trẻ bắt đầu hành kinh, quá trình dậy thì đã tiến triển trong một thời gian. Vì vậy, những dấu hiệu xuất hiện sớm trên cơ thể trẻ cần được chú ý từ trước đó.
Theo bác sĩ Trang, việc phát hiện sớm không đồng nghĩa trẻ nào cũng phải điều trị bằng thuốc. Tùy độ tuổi, tốc độ tiến triển và mức độ ảnh hưởng đến sự phát triển, bác sĩ sẽ quyết định theo dõi hay can thiệp. “Mỗi trẻ có diễn tiến khác nhau và cần được đánh giá cụ thể. Nếu phát hiện sớm và can thiệp kịp thời, trẻ có khả năng phát triển gần như bình thường”, bác sĩ Trang cho biết.
Dấu hiệu dậy thì sớm cần lưu ý
Dậy thì sớm được xác định khi các đặc tính sinh dục thứ phát xuất hiện trước 8 tuổi ở trẻ gái và trước 9 tuổi ở trẻ trai.
Tuyến vú phát triển, chiều cao tăng nhanh, xuất hiện lông vùng kín, lông nách, mùi cơ thể hoặc dịch âm đạo.
Tinh hoàn, dương vật phát triển sớm, trẻ tăng chiều cao nhanh, nổi mụn hoặc vỡ giọng.
Nhận diện dậy thì sớm không chỉ liên quan đến chiều cao. Khi cơ thể thay đổi trước bạn bè cùng tuổi, trẻ có thể thấy mình khác biệt, dễ hoang mang, xấu hổ hoặc tự ti. Những thay đổi xảy ra khi trẻ chưa đủ trưởng thành để hiểu và thích nghi cũng có thể ảnh hưởng đến học tập, giao tiếp và đời sống tinh thần. Trong quá trình đó, cha mẹ là người gần trẻ nhất và cũng là người có khả năng nhận ra những thay đổi đầu tiên. Việc theo dõi chiều cao, cân nặng, quan sát sự phát triển của cơ thể và duy trì trò chuyện thường xuyên giúp phụ huynh sớm nhận biết những biểu hiện khác thường.
Khi trẻ xuất hiện dấu hiệu dậy thì trước độ tuổi thông thường, thay vì chờ đợi, tự tìm nguyên nhân từ thức ăn hay điều chỉnh chế độ dinh dưỡng theo kinh nghiệm, gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá. Bên cạnh chăm sóc thể chất, cha mẹ cũng cần giúp trẻ hiểu những thay đổi đang diễn ra với cơ thể mình, tránh trêu chọc, bình luận về ngoại hình hoặc khiến trẻ cảm thấy đó là điều đáng xấu hổ. Dậy thì sớm không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc phải điều trị. Nhưng nhận diện càng sớm, trẻ càng có cơ hội được đánh giá đúng tình trạng và lựa chọn hướng theo dõi, can thiệp phù hợp.
Đầu tháng 8, tại Trạm Y tế xã Phước Năng, hai mẹ con chị Hồ Thị Hương (sinh năm 2002) lần lượt được kiểm tra các chỉ số nhân trắc. Sau phần cân, đo để đánh giá tình trạng phát triển của bé, người mẹ trẻ Giẻ Triêng được phỏng vấn về cách nuôi dưỡng trẻ, chăm sóc dinh dưỡng trong thai kỳ, bổ sung vitamin A, tẩy giun, tiếp cận truyền thông và tình trạng an ninh thực phẩm của hộ gia đình. Từ kết quả ghi nhận, cán bộ y tế tư vấn chế độ ăn và cách chăm sóc phù hợp với độ tuổi của trẻ. “Các bác sĩ hỏi kỹ về tình trạng nuôi con, sau đó hướng dẫn cách cho bé ăn uống phù hợp hơn”, chị Hương bày tỏ.
Cùng đưa con đến khảo sát, anh Hồ Văn Ngân cho rằng chăm sóc dinh dưỡng trẻ nhỏ không phải việc riêng của người mẹ. Anh chủ động tìm hiểu các thực phẩm phù hợp trong thời gian vợ nuôi con bằng sữa mẹ, đồng thời chia sẻ việc nhà để vợ bớt áp lực. “Không phải gia đình nào cũng có điều kiện thường xuyên đưa con đi kiểm tra sức khỏe. Qua những đợt khảo sát, tư vấn như thế này, cha mẹ biết rõ hơn tình trạng phát triển của con và điều chỉnh cách chăm sóc phù hợp”, anh nói.
Ở miền núi, trẻ có thể đối mặt với nguy cơ bữa ăn thiếu đa dạng, thiếu vi chất hoặc suy dinh dưỡng do điều kiện kinh tế, giao thông và tập quán chăm sóc. Trong khi đó, trẻ tại khu vực đô thị có điều kiện tiếp cận thực phẩm phong phú hơn nhưng có thể gặp nguy cơ thừa cân, béo phì nếu khẩu phần mất cân đối, sử dụng nhiều thức ăn chế biến sẵn và ít vận động.
Th.S Vũ Ngọc Hoàng, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Dinh dưỡng,
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đà Nẵng
Qua ba ngày khảo sát 150 trẻ dưới 5 tuổi cùng các bà mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ tại xã Phước Năng, ông Vũ Ngọc Hoàng, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đà Nẵng cho biết, quan sát và kết quả cân, đo ban đầu, trẻ tại địa phương có tình trạng phát triển khá tốt so với một số xã miền núi khác trong cùng thành phố. Tuy nhiên, việc chăm sóc dinh dưỡng trẻ em vẫn chịu tác động từ điều kiện kinh tế, địa hình và tập quán sinh hoạt.
Theo bà Lưu Thị Mười, Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Phước Năng, phần lớn người dân sống bằng nghề nương rẫy, thu nhập không ổn định nên khó duy trì thường xuyên những bữa ăn đa dạng, đủ thịt, cá, trứng và sữa cho trẻ. Một số gia đình vẫn còn thói quen cho trẻ ăn dặm quá sớm hoặc ăn cơm với muối khi đau ốm.
Để nâng cao chất lượng chăm sóc trẻ trên địa bàn, thời gian qua, Trạm Y tế xã duy trì cân, đo định kỳ cho trẻ dưới 5 tuổi, theo dõi bằng biểu đồ tăng trưởng và lập danh sách quản lý những trường hợp nhẹ cân, thấp còi, gầy còm hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng. Các bà mẹ được hướng dẫn cho trẻ bú sớm sau sinh, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, tiếp tục duy trì đến 24 tháng và chuẩn bị bữa ăn bổ sung từ nguồn thực phẩm sẵn có tại địa phương. Trẻ trong độ tuổi quy định được bổ sung vitamin A liều cao hai đợt mỗi năm.
Nội dung truyền thông dinh dưỡng còn được lồng ghép trong các cuộc họp thôn, sinh hoạt cộng đồng và chia sẻ qua facebook, zalo để các bà mẹ trẻ dễ dàng tiếp cận. Theo bà Mười, nhận thức của người dân đã có chuyển biến, khi trẻ đau ốm hoặc có dấu hiệu phát triển bất thường, nhiều gia đình chủ động đưa con đến cơ sở y tế để được kiểm tra, tư vấn.
Phước Năng là một trong 10 xã, phường của Đà Nẵng được Viện Dinh dưỡng lựa chọn để triển khai hoạt động điều tra 30 cụm năm 2026, cùng An Thắng, An Khê, Cẩm Lệ, Núi Thành, Quế Sơn, Thượng Đức, Tiên Phước, Sông Kôn và Trà Vân. Hoạt động này do Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố phối hợp các trạm y tế xã, phường, đặc khu triển khai trong chương trình giám sát dinh dưỡng thường niên của Viện Dinh dưỡng. Tại mỗi địa phương, ba cụm được lựa chọn, mỗi cụm khảo sát 50 trẻ dưới 5 tuổi. Toàn chiến dịch dự kiến cân, đo khoảng 1.500 trẻ từ 0 đến 59 tháng tuổi và phỏng vấn khoảng 1.420 bà mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ.
Th.S Vũ Ngọc Hoàng, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Dinh dưỡng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Đà Nẵng, cho biết các địa bàn được lựa chọn theo phương pháp xác suất tỷ lệ thuận với quy mô trẻ dưới 5 tuổi, nhằm bảo đảm tính đại diện cho toàn thành phố. Mẫu điều tra trải rộng từ đô thị đến nông thôn, miền núi. Việc khảo sát tại những địa bàn có điều kiện kinh tế, địa lý và khả năng tiếp cận thực phẩm khác nhau giúp ngành y tế nhận diện rõ hơn sự chênh lệch về tình trạng dinh dưỡng giữa các khu vực.
Theo Th.S Hoàng, kết quả do Viện Dinh dưỡng công bố hằng năm sẽ là cơ sở để thành phố theo dõi các chỉ tiêu y tế, dân số giai đoạn 2026 - 2030, đồng thời xây dựng hoặc điều chỉnh chương trình can thiệp phù hợp với từng địa bàn.
Ở vùng miền núi, giải pháp có thể tập trung vào đa dạng hóa bữa ăn từ nguồn thực phẩm sẵn có, bổ sung vi chất, hỗ trợ trẻ có hoàn cảnh khó khăn và nâng cao năng lực cho nhân viên y tế thôn bản. Tại khu vực đô thị, truyền thông cần chú trọng phòng, chống thừa cân, béo phì, xây dựng khẩu phần cân đối và khuyến khích trẻ vận động. Với mỗi gia đình, cuộc điều tra khảo sát là dịp theo dõi sớm sự phát triển của trẻ. Với thành phố, số liệu sẽ là cơ sở để xây dựng các chương trình chăm sóc sát hơn với từng nhóm trẻ, góp phần nâng cao thể lực và tầm vóc trẻ em Đà Nẵng từ những năm tháng đầu đời.
