Xã hội

[eMagazine] - Sức sống mới cho sản phẩm thủ công

PHAN VINH - TUYẾT TRINH • 01/11/2026 19:26

ĐNO - Từ những xưởng gỗ đến làng nghề đóng tàu, người thợ Đà Nẵng đang từng bước đưa kỹ nghệ cổ truyền vào nhịp sống hiện đại bằng các sản phẩm và dịch vụ trải nghiệm mới. Giữa trăn trở tìm đầu ra, nguồn lực từ Nghị quyết 58/2026/NQ-HĐND trở thành điểm tựa thiết thực để nghề xưa tiếp tục vươn xa.

ĐNO - Từ những xưởng gỗ đến làng nghề đóng tàu, người thợ Đà Nẵng đang từng bước đưa kỹ nghệ cổ truyền vào nhịp sống hiện đại bằng các sản phẩm và dịch vụ trải nghiệm mới. Giữa trăn trở tìm đầu ra, nguồn lực từ Nghị quyết 58/2026/NQ-HĐND trở thành điểm tựa thiết thực để nghề xưa tiếp tục vươn xa.

Những người thợ thủ công ở Đà Nẵng đang tìm cách đưa nghề xưa vào nhịp sống mới bằng các sản phẩm tiệm cận nhu cầu thị trường và du lịch. Tay nghề truyền thống vẫn là giá trị cốt lõi, song mẫu mã, công năng, cách kể câu chuyện và con đường tiếp cận khách hàng đang đổi thay từng ngày.

Giữ nghề bằng sản phẩm mới

Sau hơn 30 năm gắn bó với nghề điêu khắc gỗ, Nghệ nhân Ưu tú Trần Thu (xã Gò Nổi) chứng kiến thị trường đồ gỗ chững lại rõ rệt sau đại dịch COVID-19. Sức mua giảm cùng thị hiếu thay đổi khiến ông hiểu rằng dòng sản phẩm quen thuộc ngày càng khó tìm được dư địa phát triển.

Khoảng 4 tháng trước, ông Thu bắt đầu thử nghiệm chạm khắc trên vỏ quế. Kỹ thuật điêu khắc thuần thục được đưa sang chất liệu mới, kết hợp ánh sáng để định hình dòng sản phẩm “Quế Ánh Sáng - đánh thức di sản”. Đến nay, cơ sở đã hoàn thiện hàng trăm tác phẩm và đang chuẩn bị đưa phòng trưng bày vào hoạt động để đón khách tham quan, mua sắm đồ lưu niệm.

“Sau COVID-19, nhu cầu đối với sản phẩm gỗ giảm rất nhiều, có thể nói, thời kỳ thuận lợi trước đây đã qua. Chúng tôi cần tìm một sản phẩm mới để tiếp tục duy trì nghề. Vỏ quế là nguyên liệu bản địa, có hương thơm, khi kết hợp chạm khắc nhiều lớp với ánh sáng thì tạo ra một sản phẩm khá khác biệt”, ông Thu chia sẻ.

Vỏ quế sau khi chạm khắc có thể trở thành đèn ngủ, đèn thờ, đèn trang trí hoặc tác phẩm ánh sáng. Cùng một chất liệu, cơ sở tạo nhiều kích cỡ và mức giá, từ vài trăm nghìn đồng dành cho khách du lịch đến những tác phẩm vài chục triệu đồng phục vụ không gian cao cấp hoặc làm quà tặng.

Sản phẩm mới cũng đặt ra bài toán tiếp cận thị trường. Khách hàng vốn quen với đồ gỗ truyền thống nhưng chưa có thói quen sử dụng sản phẩm chạm khắc từ vỏ quế. Ông Thu nhận định quá trình tạo dựng thị trường có thể mất nhiều năm. Hiện cơ sở đang chuẩn bị đẩy mạnh tiếp thị trực tuyến, tiếp tục tham gia các kỳ hội chợ, triển lãm nhằm tiếp cận những tệp khách hàng tiềm năng.

Tại làng mộc Kim Bồng, anh Nguyễn Mạnh Tây, truyền nhân đời thứ 17 của nghề đóng tàu, lại chọn hướng đi khác để làm mới nghề. Xuất ngũ trở về năm 2015, anh lập không gian làm nghề với 3 mục tiêu: giữ nghề, bảo tồn kỹ nghệ và mang lại trải nghiệm cho du khách. Những chiếc ghe, thuyền không chỉ phục vụ đời sống thường nhật mà còn tái hiện câu chuyện sông nước của thương cảng Hội An xưa.

Kỹ thuật đóng ghe truyền thống được anh Tây chắt lọc vào các sản phẩm mô hình nhỏ, giúp du khách trực tiếp trải nghiệm một vài công đoạn, tìm hiểu cách tạo hình mắt thuyền, các chi tiết mỹ nghệ cùng những tập quán gắn liền với nghề. Giá trị mới được mở ra khi người thợ tìm thấy công năng và cách tiếp cận phù hợp cho kỹ nghệ gia truyền.

“Khi khách đến đây, họ có thể hiểu thêm quá trình làm một chiếc ghe, thử một vài công đoạn và biết thêm những giá trị văn hóa đi cùng nghề sông nước. Nghề muốn được giữ lâu dài thì người ngoài làng nghề cũng phải có cơ hội nhìn thấy, hiểu và trải nghiệm nó”, anh Tây nói.

Tìm thêm đường ra thị trường

Ở làng nghề tre dừa Cẩm Thanh (phường Hội An Đông), nghệ nhân Võ Tấn Tân chủ động kết hợp sản xuất thủ công với mô hình du lịch ngay từ khi mở xưởng. Theo ông, Hội An có lợi thế lớn về lượng khách, song người làm nghề không thể thụ động chờ khách tìm đến mua. Một làng nghề muốn trường tồn phải tự tạo ra chuỗi sản phẩm và dịch vụ trải nghiệm đủ hấp dẫn để trở thành điểm dừng chân trên hành trình của du khách.

Nghề tre dừa Cẩm Thanh có bề dày hơn 100 năm. Trước đây, sản phẩm làm ra chủ yếu là nhà cửa, vật dụng sinh hoạt cho cư dân bản địa. Về sau, vật liệu tre, dừa cùng tay nghề của thợ được ứng dụng vào các nhà hàng, quán cà phê và công trình dịch vụ. Khi hòa nhịp sâu hơn vào du lịch, bài toán đặt ra rất cụ thể: Khách sẽ mua gì, mang về món quà nào và có thể trải nghiệm điều gì từ nghề?

“Trước đây, mình thường nghĩ làng nghề muốn sống được thì phải nhờ du lịch. Điều đó đúng, nhưng tôi muốn nhìn ngược lại. Làng nghề phải làm tốt đến mức du lịch cần đến làng nghề. Khi đó, sản phẩm du lịch sẽ có thêm chiều sâu văn hóa, lịch sử, khách có thêm lựa chọn và ở lại lâu hơn”, ông Tân chia sẻ.

Theo ông Tân, một căn nhà tre dừa là công trình truyền thống giàu giá trị, nhưng du khách khó lòng mua để mang theo. Người làm nghề vì thế phải chủ động nghiên cứu mẫu mã, kích thước, công năng và cách truyền tải câu chuyện văn hóa. Những sản phẩm thủ công mỹ nghệ nhỏ gọn, mang tính ứng dụng cao hoặc tạo cơ hội cho khách cùng tham gia chế tác sẽ có sức cạnh tranh tốt hơn trên thị trường du lịch.

Thực tế này đòi hỏi người thợ phải tái cấu trúc quy trình sản xuất. Một sản phẩm dù đẹp đến đâu cũng khó tiêu thụ nếu giá bán quá cao, khó đóng gói hoặc thiếu thông điệp truyền tải giá trị cốt lõi. Mỗi món đồ cần được định vị bài bản trong chuỗi giá trị: từ thiết kế, sản xuất ổn định, xây dựng câu chuyện cho đến trưng bày, quảng bá và phân phối.

“Sản phẩm phải luôn thay đổi, tốt hơn, mới hơn và có sức hút lớn hơn. Khi khách du lịch và doanh nghiệp lữ hành thực sự cần đến mình thì hai bên cùng có lợi. Doanh nghiệp có thêm sản phẩm để bán, còn nghệ nhân có nguồn thu ổn định hơn”, ông Tân nói.

Những mô hình trên cho thấy sức sống của sản phẩm thủ công đang được nhen nhóm ngay từ chính xưởng nghề. Khi người thợ chủ động đổi mới tư duy, nghề truyền thống sẽ tự tìm thấy cánh cửa bước ra thị trường.

[VIDEO] - Các nghệ nhân chia sẻ về cách tạo ra sản phẩm mới từ nghề truyền thống:

Đội ngũ nghệ nhân lớn tuổi ngày một nhiều trong khi lớp trẻ kế nghiệp thưa dần; mặt khác, mỗi cơ sở lại đối mặt với bài toán hỗ trợ khác nhau. Nơi cần truyền nghề, nơi cần trang bị máy móc phù hợp, nơi lại thiếu thị trường đầu ra. Nghị quyết 58 mở ra nguồn lực tiếp sức quan trọng, song hiệu quả thực chất phụ thuộc vào việc chính sách có đến đúng đối tượng, đúng việc và sát với nhu cầu thực tế hay không.

Mong một lực đẩy mới

Nhiều năm qua, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Văn Ân (làng nghề mộc truyền thống Đông Khương, phường Điện Bàn) vẫn trung thành với phương pháp thủ công cho các sản phẩm truyền thống. Ông trăn trở khi thấy lớp thợ trẻ đứng trước lựa chọn nan giải: sản xuất hoàn toàn bằng tay thì năng suất thấp, giá khó cạnh tranh; đưa máy móc vào quá sâu lại làm phai nhạt dấu ấn riêng của đôi bàn tay người thợ.

Bản thân ông Ân chọn giải pháp dung hòa: các sản phẩm thờ tự, mỹ nghệ truyền thống vẫn chế tác thủ công hoàn toàn, trong khi một số mặt hàng trang trí cần tiến độ nhanh được đưa máy móc hỗ trợ một phần nhằm duy trì nguồn thu cho cơ sở. Biến động của thị trường buộc cách tổ chức sản xuất phải linh hoạt thay đổi so với trước.

“Bây giờ giữa công nghệ và thủ công chênh lệch rất lớn nên anh em nghệ nhân trẻ khá phân vân. Những đồ truyền thống, tôi vẫn làm thủ công hoàn toàn. Còn một số sản phẩm trang trí thì phải đưa máy móc vào một phần, đẩy nhanh tiến độ để có nguồn thu duy trì. Thực tế hiện nay, nghề truyền thống chủ yếu đang trong tình trạng cố giữ được nghề, còn để nói phát triển mạnh thì rất bấp bênh”, ông Ân chia sẻ.

Áp lực giữ nghề càng hiện rõ qua biến động nhân sự. Cơ sở của ông Ân từng quy tụ khoảng 60 - 70 thợ, cao điểm lên tới gần 100 người, nhưng nay chỉ còn lại 4-5 thợ gắn bó. Với ông, chính sách hỗ trợ làng nghề cần phân định rạch ròi giữa nhu cầu hiện đại hóa tăng năng suất và yêu cầu bảo tồn các kỹ năng chế tác thủ công truyền thống.

Cũng tại làng mộc Kim Bồng (phường Hội An), ông Nguyễn Mạnh Thấn, truyền nhân đời thứ 16 của nghề đóng tàu mộc, nhìn nhận vấn đề từ góc độ kế thừa. Sau nhiều thập kỷ gắn bó với ghe thuyền, điều người thợ lão thành trăn trở nhất là làm sao truyền dạy trọn vẹn tinh hoa nghề cho thế hệ sau khi sức khỏe còn cho phép.

Ông Thấn cho biết từng hướng dẫn khoảng 50 thợ học nghề, nhiều người sau đó đã tỏa đi lập nghiệp ở các địa phương khác. Nghề đóng ghe truyền thống sở hữu những bí quyết kỹ thuật rất khó đúc kết thành công thức hay giáo trình, bởi người thợ phải nhìn dáng thuyền, căn chỉnh độ cong và xử lý từng thớ gỗ bằng kinh nghiệm.

“Ghe, thuyền của ông bà để lại rất khó làm. Nhiều chỗ người thợ phải tự cảm nhận được nguyên liệu, dùng kinh nghiệm để tạo dáng. Vì vậy tôi vẫn cố gắng truyền lại cho con cháu để tụi nhỏ hiểu được nghề, biết cách làm và giữ được những gì ông bà để lại”, ông Thấn nói.

Đưa nguồn lực về làng nghề

Nghị quyết 58/2026/NQ-HĐND của HĐND thành phố Đà Nẵng, có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, dành nhiều nguồn lực cho hoạt động khuyến công và phát triển sản phẩm lưu niệm du lịch. Khung chính sách bao phủ các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, làng nghề, cơ sở sản xuất đồ lưu niệm cùng các Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ.

Một điểm đáng chú ý là chính sách hỗ trợ 100% chi phí đào tạo thợ giỏi, nghệ nhân tiểu thủ công nghiệp để duy trì, phát triển nghề và hình thành đội ngũ truyền nghề, mức tối đa 300 triệu đồng cho mỗi khóa. Nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền cũng thuộc nhóm được ưu tiên.

Về hỗ trợ đầu tư máy móc, thiết bị và chuyển giao công nghệ, các cơ sở tại địa bàn xã, phường đồng bằng được hỗ trợ 50% chi phí, mức trần 300 triệu đồng mỗi đơn vị. Tại khu vực miền núi, biên giới, hải đảo, mức hỗ trợ lên tới 80% với cùng trần kinh phí. Chính sách cũng mở rộng hỗ trợ khâu thiết kế mẫu mã bao bì, tiếp thị, đăng ký nhãn hiệu, mã QR, lập website và phát triển thương mại điện tử.

Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Văn Tiếp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam kiêm Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề thành phố Đà Nẵng, đánh giá Nghị quyết 58 mở ra điểm tựa thiết thực để gìn giữ mạch nguồn nghề cổ. Điều ông kỳ vọng là chính sách sẽ đi sâu vào từng nhu cầu cụ thể, sát sườn của mỗi người thợ.

“Nghệ nhân dành cả cuộc đời cho nghề thì khi lớn tuổi cũng cần được xã hội ghi nhận xứng đáng. Đây vừa là niềm vinh dự của người đã cống hiến, vừa để lớp trẻ nhìn thấy giá trị của nghề mà phấn đấu học và nối tiếp. Đào tạo được một người nghệ nhân phải mất hàng chục năm, trong khi bây giờ người trẻ ít học nghề hơn trước rất nhiều”, ông Tiếp chia sẻ.

Theo ông Tiếp, phần lớn thợ thủ công không có nhu cầu hoặc không đủ khả năng tài chính đối ứng để đầu tư dây chuyền hiện đại quy mô lớn. Tại các xưởng thủ công, chính những máy cầm tay và thiết bị cơ giới cỡ nhỏ mới là trợ thủ đắc lực giúp giảm tải khâu nặng nhọc, tạo tiền đề để người thợ trau chuốt sản phẩm bằng tay sau đó.

“Người thợ ngày nay không thể thao tác hoàn toàn như thế hệ chúng tôi ngày trước; nhiều công đoạn nặng nhọc cần có máy cầm tay trợ lực. Những thiết bị này chi phí không quá lớn nhưng người thợ lại cần nhiều chủng loại. Nếu chính sách hỗ trợ đúng các công cụ thiết thực ấy thì tổng nguồn lực nhỏ góp lại sẽ rất có ý nghĩa, vừa giúp họ bám nghề vừa giữ được trọn vẹn tinh thần thủ công”, ông Tiếp nhấn mạnh.

Quá trình triển khai chính sách cần bám sát từng làng nghề, đối thoại trực tiếp với nghệ nhân và thợ giỏi để tháo gỡ đúng nút thắt. Nơi thiếu người kế cận cần tập trung đào tạo truyền nghề; cơ sở hạn chế về năng suất cần hỗ trợ máy móc chuyên dụng; còn sản phẩm đã đạt chuẩn chất lượng thì cần trợ lực về thiết kế, quảng bá và mở rộng thị trường tiêu thụ.

[VIDEO] - Các nghệ nhân chia sẻ về mong muốn chính sách hỗ trợ sát với nhu cầu thực tế:

Thực hiện: PHAN VINH - TUYẾT TRINH