Gỡ khó công tác tư pháp ở các địa phương

Chủ trì buổi tọa đàm: “Mối quan hệ phối hợp giữa các cơ quan tư pháp khu vực với ban thường vụ Đảng ủy phường, xã” sáng 20/11, Trưởng ban Nội chính Thành ủy Võ Công Chánh đề xuất các nội dung liên quan đến cơ chế thông tin; quy trình, trách nhiệm phối hợp trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan tư pháp khu vực với ban thường vụ đảng ủy phường, xã. Từ đó giúp đảm bảo tốt hơn việc thực hiện các chủ trương, nghị quyết, chỉ thị, quy định của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về lĩnh vực nội chính. Đồng thời phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và cải cách tư pháp đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp của thành phố trong thời gian đến.

Khoảng trống về mặt pháp lý

Sau khi sáp nhập, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, ở các xã, phường hiện nay không có Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, Chi cục Thi hành án dân sự cùng cấp nên gặp khó khăn trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo công tác điều tra, xử lý các vụ án, vụ việc xảy ra trên địa bàn theo Chỉ thị số 26-CT/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật trong công tác điều tra, xử lý các vụ án, vụ việc.

Trưởng ban Nội chính Thành ủy Võ Công Chánh cho biết, trước đây, dưới sự chủ trì của ban thường vụ cấp huyện, các cơ quan tư pháp cấp huyện thường xuyên báo cáo và xin ý kiến định hướng với cấp ủy, chính quyền trong chỉ đạo, giải quyết các vụ việc liên quan đến dân sự, hình sự, khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai, hòa giải và thi hành án. Nhưng hiện nay trong quan hệ giữa ban thường vụ Đảng ủy phường, xã và các cơ quan tư pháp khu vực chưa có hướng dẫn cụ thể để thực hiện. Hay trong công tác phối hợp, Tòa án cấp khu vực phải trao đổi với nhiều xã mới đảm bảo hiệu quả việc thực hiện các thủ tục tố tụng theo quy định. Đặc biệt, Ban Chỉ đạo Thi hành án cấp xã, phường không có, gây nên những khó khăn nhất định trong công tác tổ chức thi hành án, nhất là trong việc thực hiện tống đạt thông báo thi hành án và xác minh điều kiện thi hành án.

Bí thư Đảng ủy phường Hải Châu Cao Thị Huyền Trân chia sẻ, hiện nay địa phương chưa có quy chế phối hợp cụ thể với các cơ quan tư pháp khu vực, việc trao đổi chủ yếu mang tính “tùy vụ việc”, chưa có cơ chế định kỳ (họp giao ban, báo cáo, thống kê, phản hồi). Việc phản ánh, kiến nghị, đề xuất của Đảng ủy phường lên các cơ quan tư pháp chưa có cơ chế phản hồi bắt buộc.

Đại diện Đảng ủy xã Thăng Bình cho rằng, thông tin hai chiều giữa cấp ủy xã và cơ quan tư pháp khu vực thời gian qua chưa kịp thời. Nhiều vụ việc phức tạp liên quan đến khiếu nại, tố cáo, tranh chấp dân sự, đất đai hoặc xử lý vi phạm hành chính cần được nắm bắt sớm để định hướng lãnh đạo. Tuy nhiên do thiếu kênh thông tin chính thức, cấp ủy xã thường chỉ tiếp cận thông tin sau khi sự việc đã diễn ra, gây bị động trong chỉ đạo, xử lý. Bên cạnh đó, một số bản án, quyết định của Tòa án khu vực ban hành nhưng chậm được thi hành do thiếu sự phối hợp giữa các bên; một số vụ việc tồn đọng kéo dài, gây bức xúc trong nhân dân nhưng xã không đủ thẩm quyền để can thiệp hoặc thúc đẩy; trong khi cơ quan thi hành án khu vực ở xa, quản lý đến 11 xã, lực lượng cán bộ mỏng nên chưa thể thường xuyên bám sát, nắm bắt tình hình để xử lý kịp thời từng vụ việc cụ thể.

ThS. Trương Thị Điệp, Phó trưởng Khoa Nhà nước và Pháp luật, Trường Chính trị thành phố nêu ý kiến, nếu từng cơ quan tư pháp trực tiếp ký kết với 94 phường, xã, đặc khu sẽ đặt ra gánh nặng về tính khả thi và sự đồng thuận. Hoặc để Ban Thường vụ cấp xã chủ trì, ban hành riêng theo đặc thù của địa phương, sẽ khó đảm bảo sự thống nhất trong toàn thành phố. Việc này khiến quy chế khó trở thành công cụ pháp lý thực sự, mà chỉ dừng lại ở mức hướng dẫn hành chính mang tính địa phương, chưa tạo ra cơ chế phối hợp đồng bộ, bền vững.

Đề xuất các giải pháp cụ thể

Theo ThS. Trương Thị Điệp, giải pháp đầu tiên có tính nền tảng là xây dựng cơ chế phối hợp công tác rõ ràng, minh định vai trò của mỗi chủ thể. Ban Thường vụ cấp xã là hạt nhân lãnh đạo toàn diện ở cơ sở, song không trực tiếp can thiệp vào hoạt động nghiệp vụ tư pháp. Trong khi đó, các cơ quan tư pháp khu vực với chức năng điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án, cần chủ động báo cáo và tham vấn cấp ủy về các vấn đề chính trị - xã hội có thể tác động đến ổn định địa bàn.

Thành phố cần ban hành quy chế phối hợp cơ quan tư pháp khu vực với Đảng ủy các xã phường thống nhất toàn thành phố, quy định chi tiết mối quan hệ, cơ chế thông tin, phản hồi hai chiều, trách nhiệm báo cáo, thời điểm tham vấn và phạm vi lãnh đạo. Cần hình thành văn hóa làm việc dựa trên tin tưởng chính trị, tôn trọng pháp luật và đề cao trách nhiệm cá nhân.

Đồng quan điểm, bà Cao Thị Huyền Trân đề nghị Thành ủy ban hành mẫu quy chế phối hợp giữa Đảng ủy phường và các cơ quan tư pháp khu vực, làm cơ sở để áp dụng thống nhất. Nội dung quy chế cần xác định rõ: Phạm vi phối hợp (trao đổi thông tin, nắm tình hình, phối hợp tuyên truyền pháp luật, phòng chống tội phạm, xử lý các vụ việc phức tạp); cơ chế báo cáo, phản hồi, định kỳ giao ban (hàng quý, 6 tháng/lần) và đầu mối liên hệ và trách nhiệm của mỗi bên.

Đại diện đơn vị Thi hành án khu vực 9 đề nghị bên cạnh việc quy định trách nhiệm trong hoạt động thi hành án dân sự, huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, cần thành lập tổ giúp việc nội chính tại mỗi Đảng ủy xã, phân công công chức phụ trách công tác nội chính xã, họp ít nhất mỗi quý một lần, xây dựng các biện pháp phối hợp với thực tiễn công tác.

Kết luận tọa đàm, Trưởng ban Nội chính Thành ủy Võ Công Chánh đề nghị các cơ quan tư pháp và Đảng ủy phường, xã tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến, giáo dục, nâng cao ý thức tuân thủ, tinh thần thượng tôn pháp luật của đội ngũ cán bộ công chức, người tiến hành tố tụng, người giữ các chức danh tư pháp, đảm bảo quyền lực Nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp trong việc thực hiện quyền tư pháp. Những ý kiến tại tọa đàm sẽ được tổng hợp, báo cáo Ban Thường vụ Thành ủy để xây dựng, hoàn thiện chương trình công tác cải cách tư pháp thời gian tới.