“Hạt nhân xanh” phố thị

Đà Nẵng cuối tuần có cuộc trao đổi TS. KTS Phan Bảo An - Khoa Kiến trúc, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Đà Nẵng) về câu chuyện quy hoạch công viên gắn với diện mạo đô thị Đà Nẵng.

* Từ góc độ quy hoạch đô thị, ông đánh giá như thế nào về thực trạng hệ thống công viên cây xanh của Đà Nẵng hiện nay tại đô thị?

Đô thị Đà Nẵng sở hữu lợi thế thiên nhiên hiếm có với khung sinh thái tự nhiên gồm biển, các dải sông chính (sông Hàn, Cẩm Lệ, Cu Đê, Cổ Cò), các vùng rừng đặc dụng Sơn Trà, Bà Nà - Núi Chúa. Tuy nhiên, hệ thống công viên cây xanh công cộng cấp đô thị còn phân tán và khiêm tốn. Đà Nẵng đang thiếu các công viên trung tâm quy mô lớn đóng vai trò lá phổi xanh tích hợp đa chức năng cho vùng lõi đô thị tập trung.

Hiện nay, chỉ tiêu cây xanh trung bình toàn thành phố chưa đạt mức chuẩn tương xứng. Nhiều không gian xanh mới dừng lại ở dạng cây xanh bóng mát đường phố hoặc mảng xanh phông nền trang trí, chưa tạo lập được một “Hệ sinh thái trống”; thiếu các khoảng không gian mở giúp cư dân có thể thư giãn, giao lưu văn hóa và cảm nhận sự kết nối với tự nhiên.

* Theo ông, hệ thống công viên Đà Nẵng đang còn những bất cập nào về phân bố không gian xanh giữa các khu vực đô thị và khu dân cư, đặc biệt khi đối chiếu với các tiêu chí đô thị loại I trực thuộc Trung ương?

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, không gian đô thị được xây dựng nhiều công trình và hạ tầng đô thị tạo ra sự bất cân đối. Đô thị Đà Nẵng thời gian qua tập trung phát triển nhiều không gian cảnh quan công cộng nhưng phần nhiều được tập trung đầu tư tại các dải không gian ven sông, ven biển, khu trung tâm phục vụ dịch vụ du lịch… mà chưa được đầu tư hiệu quả đối với các khu đô thị mới, khu tái định cư và vùng ngoại thành. Các mảng xanh đô thị hiện có như những ốc đảo đơn lẻ mà chưa được xâu chuỗi thành mạng lưới hành lang xanh liên hoàn hỗ trợ sinh thái đô thị.

Theo quyết định về Quy hoạch chung thành phố, chỉ tiêu đất cây xanh sử dụng công cộng cấp đô thị được ấn định rất rõ là đến năm 2040: Đạt 3.900 - 4.400ha (bình quân khoảng 7,1 m²2/người) và đến năm 2050: Đạt 5.870 - 5.970ha (bình quân khoảng 9,0 m2²/người), cùng với 1.830 - 1.930ha đất cây xanh chuyên dụng và công viên chuyên đề.

Tuy nhiên, thực trạng phân bố cây xanh hiện tại chưa đáp ứng đồng đều các chỉ tiêu này trên toàn địa bàn, đòi hỏi thành phố phải có chiến lược phân bổ lại quỹ đất xanh một cách có hệ thống. Điều này cần có góc nhìn tổng quan đối với đô thị Đà Nẵng mới sau khi sáp nhập để có định hướng phát triển không gian xanh trong tương lai.

* Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng đã đề xuất đầu tư 9 công viên cây xanh trọng điểm với tổng diện tích hơn 146ha, tổng kinh phí dự kiến khoảng 1.882 tỷ đồng. Theo ông, điều này có ý nghĩa như thế nào với diện mạo đô thị? Thành phố cần ưu tiên xử lý những vấn đề nào trong lựa chọn vị trí và tổ chức đầu tư để phát huy hiệu quả?

Chủ trương đầu tư 9 công viên cây xanh trọng điểm là bước đi mang tính đột phá và kịp thời. Những công viên này đóng vai trò “hạt nhân xanh” trực tiếp bù đắp khoảng trống hạ tầng xã hội, nâng cao chất lượng diện mạo kiến trúc đô thị và tạo cú hích đạt chuẩn các tiêu chí đô thị loại I, hướng tới đô thị đặc biệt.

Trong quá trình triển khai, cần ưu tiên các nguyên tắc trong lựa chọn vị trí và tổ chức đầu tư: Một là, tích hợp với hành lang sinh thái tự nhiên và đầu mối giao thông công cộng (TOD). Cụ thể cần ưu tiên đặt 9 công viên này dọc các dải sông chính (Cu Đê, sông Hàn, Cẩm Lệ, Cổ Cò), kết nối các trục cảnh quan từ núi ra biển hoặc gắn với các TOD để tối ưu khả năng tiếp cận của người dân.

Hai là, tái thiết đô thị và chuyển đổi quỹ đất công. Cụ thể cần ưu tiên thu hồi, chuyển đổi các khu đất công, đất cơ sở sản xuất gây ô nhiễm di dời, kho bãi cũ trong lõi đô thị cũ để dành quỹ đất phát triển công viên và tiện ích cộng đồng.

Ba là, áp dụng mô hình đô thị bọt biển đa chức năng, cụ thể thiết kế công viên không đơn thuần là “trồng cây, lát gạch”mà phải kết hợp hồ điều tiết, vùng ngập nước tự nhiên, rãnh thấm sinh thái nhằm tăng khả năng giữ - thấm - thoát nước mưa, giúp đô thị chủ động ứng phó ngập lụt và hiệu ứng đảo nhiệt.

Cuối cùng, cần thực hành kiến trúc sinh thái tuân thủ triết lý thiết kế tôn trọng địa hình, thảm thực vật hiện hữu, hạn chế tối đa việc san gạt thô bạo hay bê tông hóa kênh rạch tự nhiên.

* Vậy, Đà Nẵng cần những giải pháp gì để phát triển đồng bộ công viên quy mô lớn với công viên, vườn dạo trong khu dân cư, bảo đảm người dân được tiếp cận không gian xanh thuận tiện, nâng cao chất lượng sống?

Đà Nẵng cần phải tập trung xây dựng “Mạng lưới xanh 3 cấp”. Cấp 1 là công viên cấp đô thị/vùng: 9 công viên trọng điểm kết hợp với các hành lang xanh dọc sông Cu Đề, sông Hàn, Cẩm Lệ, Cổ Cò và dải ven biển. Cấp 2 là công viên phân khu/phường, phân bổ đều tại các trung tâm đơn vị ở. Cấp 3 là vườn dạo/công viên nhóm nhà ở, đưa thiên nhiên đến sát nhà dân, bảo đảm bán kính phục vụ đi bộ tối đa từ 300m - 500m (5 - 10 phút đi bộ).

Đồng thời lấy cấu trúc thiên nhiên - mặt nước làm bộ khung định hình không gian đô thị trước, sau đó mới bố trí công trình “nương theo thiên nhiên”, thay vì ép thiên nhiên vào các khoảng lùi còn thừa của bê tông. Ưu tiên thực vật bản địa và hạ tầng kỹ thuật xanh như sử dụng các loài cây bản địa chịu được gió bão, hơi mặn và thời tiết khắc nghiệt của miền Trung; tích hợp các giải pháp kiến trúc sinh thái thích ứng như lớp vỏ công trình xanh, thông gió tự nhiên, tuần hoàn xử lý nước thải để tưới cây xanh, áp dụng vật liệu đá, gỗ địa phương để vừa tiết kiệm chi phí vận hành vừa tạo bản sắc văn hóa riêng.

Cuối cùng, tích hợp văn hóa - nghệ thuật - cộng đồng vào không gian xanh: biến các công viên thành những “bảo tàng” ngoài trời kết hợp triển lãm nghệ thuật, hoạt động thể thao, văn hóa dân gian. Khi công viên trở thành nơi nuôi dưỡng cảm xúc và ký ức đẹp, người dân sẽ tự giác gắn kết, bảo vệ và nâng cao ý thức giữ gìn môi trường sống.

* Xin cảm ơn chia sẻ của ông!