.jpeg "6 tháng đầu năm, thu ngân sách phường Hội An ước đạt 417 tỷ đồng")
Gửi bình luận
Trong nhiều thế kỷ, cộng đồng người Hoa đã góp phần định hình diện mạo kinh tế của Hội An. Không chỉ chi phối ngoại thương, họ còn phát triển mạnh các lĩnh vực dịch vụ, thủ công và y dược, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử kinh tế Việt Nam.
Từ cuối thế kỷ XV đến đầu thế kỷ XVI, trong bối cảnh các tuyến thương mại quốc tế mở rộng, Hội An nhanh chóng nổi lên như một thương cảng quan trọng của Đàng Trong.
Với vị trí nằm ở hạ lưu sông Thu Bồn, lại được che chắn bởi Cù Lao Chàm, nơi đây trở thành điểm dừng chân thuận lợi, an toàn cho tàu thuyền quốc tế.
Chính sách mở cửa của các chúa Nguyễn đã tạo điều kiện cho thương nhân nước ngoài, đặc biệt là người Hoa, đến cư trú và buôn bán lâu dài.
Quá trình di cư của người Hoa diễn ra nhiều giai đoạn, nhưng mạnh mẽ nhất vào thế kỷ XVII. Những biến động chính trị tại Trung Quốc, đặc biệt là sự sụp đổ của nhà Minh và chính sách hạn chế giao thương đường biển của nhà Thanh, đã thúc đẩy làn sóng di dân ra nước ngoài. Nhiều người trong số họ là thương nhân, thợ thủ công và trí thức, mang theo kinh nghiệm kinh doanh và kỹ năng nghề nghiệp.
Tại Hội An, người Hoa được phép lập phố, xây dựng hội quán, chùa miếu và tổ chức đời sống theo phong tục riêng. Đô thị dần hình thành các khu vực cư trú rõ rệt giữa người Hoa, người Nhật và cư dân bản địa. Đến cuối thế kỷ XVII, khi thương nhân Nhật Bản suy giảm do chính sách đóng cửa, người Hoa dần chiếm ưu thế, mở rộng mạng lưới cư trú và thương mại dọc theo sông Thu Bồn.
Ngoại thương là lĩnh vực nổi bật nhất của cộng đồng người Hoa tại Hội An. Từ thế kỷ XVI đến XVIII, cảng thị này nằm trên các tuyến giao thương quốc tế quan trọng, kết nối Đông Á, Đông Nam Á và châu Âu. Hàng hóa từ nhiều khu vực liên tục tập kết, biến Hội An thành trung tâm trung chuyển sôi động của khu vực.
Thương nhân Hoa kiều giữ vai trò chủ đạo trong việc tổ chức và điều phối hoạt động buôn bán. Họ nhập khẩu các mặt hàng như tơ lụa, gốm sứ, dược liệu, kim loại quý; đồng thời xuất khẩu sản vật của Đàng Trong như trầm hương, tiêu, đường, tơ và yến sào... Nhờ kinh nghiệm thương trường và mạng lưới quan hệ rộng, họ kiểm soát nhiều khâu quan trọng trong chuỗi thương mại.
Một điểm đáng chú ý là chiến lược kinh doanh “mua tận gốc, bán tận ngọn”. Thương nhân người Hoa thiết lập các trạm thu mua tại nhiều địa phương, sau đó vận chuyển hàng hóa về Hội An để xuất khẩu. Họ cũng đóng vai trò trung gian giữa thương nhân phương Tây và thị trường bản địa, tận dụng lợi thế ngôn ngữ và hiểu biết văn hóa.
GS. Trần Kinh Hòa trên Việt Nam khảo cổ tập san, số 1 năm 1960 cho biết, trong giai đoạn 1647-1720, có tới 203 chuyến thuyền của thương nhân Trung Hoa từ Hội An sang Nhật Bản, chiếm khoảng 30% tổng số thuyền Hoa thương trong khu vực. Con số này cho thấy quy mô và tầm ảnh hưởng đáng kể của thương nhân Hoa kiều trong mạng lưới thương mại quốc tế.
Song song với ngoại thương, người Hoa còn phát triển mạnh các hoạt động dịch vụ và thủ công nghiệp, góp phần hình thành nền kinh tế đô thị đa dạng tại Hội An.
Trong lĩnh vực dịch vụ, họ đầu tư xây dựng nhà cửa, kho bãi và cơ sở lưu trú để cho thuê. Nhiều ngôi nhà vừa là nơi ở, vừa là cửa hàng hoặc kho chứa hàng hóa. Theo ghi chép của Pierre Poivre, vào thế kỷ XVIII, nơi đây “có rất nhiều khách sạn cho thuê, bao nhiêu cái cũng được. Những nhà to nhất thường cho thuê 100 đồng bạc trong suốt mùa mua bán”.
Ngoài ra, người Hoa còn thâm nhập thị trường bất động sản. Diện tích đất tư nhân của cộng đồng Minh Hương tăng đáng kể từ cuối thế kỷ XVIII đến XIX, cho thấy quá trình tích lũy và đầu tư mạnh mẽ vào đất đai. Đây là một biểu hiện rõ nét của sự phát triển kinh tế thị trường tại Hội An thời kỳ này.
Trong lĩnh vực thủ công nghiệp, người Hoa mang đến nhiều kỹ thuật sản xuất tiên tiến. Họ tham gia đóng tàu, đúc kim loại, chế biến thực phẩm và đặc biệt là dệt lụa. Các cơ sở dệt được xây dựng dọc sông Thu Bồn, không chỉ phục vụ xuất khẩu mà còn góp phần truyền bá kỹ thuật cho người Việt địa phương.
Năm 1688, nhà thám hiểm Anh là W. Dampier cho biết, nhiều thợ thủ công Hoa kiều đã truyền dạy nghề cho người bản xứ, góp phần phát triển các làng nghề ở xứ Quảng. Nhờ đó, sản phẩm lụa của địa phương đạt chất lượng cao, có thể cạnh tranh với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Bên cạnh đó, người Hoa còn tham gia các hoạt động xã hội và quản lý địa phương. Họ hỗ trợ hậu cần, đóng góp tài chính và góp phần xây dựng các thiết chế cộng đồng như hội quán, chùa chiền để gắn kết xã hội và bảo tồn văn hóa.
Trong suốt các thế kỷ XVI-XIX, người Hoa đã trở thành lực lượng kinh tế chủ đạo tại Hội An. Sự năng động trong thương mại, khả năng tổ chức sản xuất và vai trò trung gian đã giúp họ thúc đẩy sự phát triển của thương cảng, đồng thời tạo nên một mô hình kinh tế đô thị đặc sắc trong lịch sử Việt Nam.