Gửi bình luận
Giáo dục di sản bên cạnh nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trở thành nội dung học tập đặc biệt, tạo điều kiện để học sinh hiểu nơi mình đang sống, hiểu rõ những giá trị mà mình đang được hưởng thụ, từ đó hình thành trách nhiệm với cộng đồng.
Đây là tinh thần từ các cuộc thi lẫn dự án cộng đồng được triển khai thời gian gần đây tại Đà Nẵng, nhằm hướng đến việc gìn giữ di sản, bảo vệ môi trường tại địa phương.
Cuộc thi “Giáo dục di sản và bảo vệ môi trường”, thuộc Dự án “Công dân xanh - Thành phố lành mạnh”, do Trung tâm Sống và học tập vì môi trường và cộng đồng (Live&Learn) phối hợp cùng các Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch triển khai, thu hút đông đảo các dự án từ nhiều lứa tuổi.
Trong số đó, dự án “Ký ức mùa lũ - Chuyện kể từ ông bà” mang một khởi nguồn lặng lẽ mà day dứt, ra đời ngay sau trận lũ lịch sử tháng 11/2025, khi nước dâng ở Hội An vượt qua cả đỉnh lũ lịch sử năm 1964. Thay vì chỉ được dạy về thiên tai qua sách vở, học sinh tìm đến ông bà, cha mẹ mình để nghe lại về những đêm mưa dầm nước dâng thế hệ từng trải qua. Có em được bà nội của bạn học chia sẻ mẹo dân gian thú vị, rằng người ta hay ngậm một ngụm nước mắm cho ấm người trong mùa lũ. Có nhóm học sinh ghi chép đầy đủ các chia sẻ và đóng thành cuốn cẩm nang phòng chống bão lũ. Từng câu chuyện nhỏ vỡ ra trong các em nhiều điều về quê hương, gia đình, về tình người trong gian khó.
Dự án “Eco Warriors - Những chiến binh xanh” của cô trò Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phân hiệu 2), phường Hội An Tây lại được bắt đầu từ một câu hỏi giản đơn: Liệu có mối liên hệ nào giữa hành động tắt công tắc nhỏ bé trong trường học với việc sinh tồn của di sản hay không?
Cô Mai Thị Xí, người phụ trách dự án kể, khi học trò hỏi cô rằng liệu những mái nhà cổ rêu phong của Hội An sẽ còn đứng vững được bao lâu trước biến đổi khí hậu, cô đã không vội trả lời, mà gợi lên cho các em một ý tứ khác: Hãy xem lại mình đã làm được gì và có thể góp sức thế nào để bảo tồn di sản quê hương. Từ đó, các em tự tìm hiểu và nhận ra, một hành động nhỏ như tắt điện khi không cần thiết sử dụng, nếu lặp lại mỗi ngày, cũng có thể là cách giảm thiểu biến đổi khí hậu, liên đới giữ lại từng viên gạch, từng phiến đá của Chùa Cầu, hay các công trình cổ kính khác.
“Hành trình của “Những chiến binh xanh” được chúng tôi triển khai dựa trên phương pháp giáo dục học tập phục vụ cộng đồng (Service-Learning), thông qua hoạt động thực tiễn gắn kết với di sản, học sinh được trao quyền làm chủ hoàn toàn. Điều tôi tâm đắc nhất về dự án này không phải là con số tiền điện tiết kiệm được mỗi tháng của nhà trường, mà là sự đổi thay âm thầm trong cách các em nhìn về trách nhiệm của mình với nơi chốn mình thuộc về”, cô Mai Thị Xí nói.
Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố chia sẻ, giáo dục di sản đồng thời nhân lên ý thức bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước, mà cần trở thành một phần trong cách mỗi công dân học tập, sinh hoạt và lựa chọn mỗi ngày.
Những ngày cuối tháng 9, lễ hội “Thành phố học tập” (Learning Cities) do Tổ chức Vcil Community và Vcil Living Lab Đà Nẵng khởi xướng, vừa đánh dấu một năm triển khai tại thành phố, mang theo hành trình giản dị: Việc học có thể diễn ra ở bất cứ đâu với bất kỳ ai, bằng nhiều hình thức và xoay quanh mọi chủ đề, chỉ cần mỗi người còn giữ được sự tò mò và mong muốn kết nối với nhau.
Chị Nguyễn Thân Thùy Linh, thiết kế và điều phối trải nghiệm học tại Vcil Community chia sẻ, đây thực chất là hoạt động được tạo ra bởi chính cộng đồng, bằng những câu chuyện, đam mê, trăn trở gắn với mảnh đất địa phương mình. “Dự án “Thành phố học tập” hình thành với mục tiêu xây dựng không gian học tập trù phú tại Đà Nẵng, nơi việc học diễn ra tự nhiên, tự do và rộng mở cho mọi người. Bất kỳ ai, không phân biệt thế hệ hay lĩnh vực, cũng có thể kiến tạo nên hành trình học tập của chính mình và cộng đồng, góp phần vào sự phát triển chung của hệ sinh thái tri thức bản địa”, chị Thùy Linh cho biết.
Tham gia lễ hội “Thành phố học tập”, mỗi người sẽ được thúc đẩy tinh thần học tập chủ động (tự định hướng), khuyến khích học tập lẫn nhau và học tập cùng cộng đồng. Việc học hiện ra trong muôn hình vạn trạng, không chỉ giới hạn ở các vấn đề học thuật, mà có nhiều hình thức khác như kể chuyện, chiếu phim, thảo luận, trồng cây, làm bánh, pha cà phê, đi dạo ngoài trời, vận động... Với họ, mỗi con phố, mỗi xóm làng đều là kho tàng đang chờ được khai mở. Chúng hiện diện trong nhiều khía cạnh khác nhau của cuộc sống, từ các tương tác xã hội, những nghi thức nghi lễ, đến các di tích văn hóa lịch sử, nghệ thuật dân gian, phong tục, nếp sống. Những câu chuyện gắn liền với nơi chốn thân quen mà đôi khi chính người sống ở đó cũng dần bị lãng quên, cho tới khi có ai đó dừng lại, hỏi han và thật sự lắng nghe.
Học từ chuyện vùng đất của mình, vì thế luôn diễn ra theo cách rất tự nhiên, gần gũi. Bởi, kho báu địa phương là vô hạn, còn sự tò mò, mong muốn chia sẻ, kết nối thì luôn sẵn có bên trong mỗi người.