Tại Hội nghị quốc tế Tokyo về phát triển châu Phi (TICAD) diễn ra tại thành phố Yokohama (từ ngày 20-22/8), lãnh đạo nước chủ nhà Nhật Bản, Thủ tướng Shigeru Ishiba đề xuất thành lập “khu vực kinh tế” kết nối Ấn Độ Dương và châu Phi.
TICAD năm nay diễn ra trong bối cảnh chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump và việc cắt giảm mạnh các chương trình viện trợ nước ngoài ảnh hưởng tiêu cực đến các dự án phát triển ở châu Phi. Trong khi đó, Trung Quốc đã và đang mở rộng sự hiện diện tại châu Phi kể từ năm 2000 thông qua các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng và cho vay. Do đó, các nhà phân tích cho rằng, với sáng kiến “khu vực kinh tế” kết nối Ấn Độ Dương - châu Phi, Nhật Bản đang tìm cách đóng vai trò lớn hơn tại lục địa này.
Theo AP, TICAD 2025 tập trung vào kinh tế cũng như hòa bình và ổn định, y tế, biến đổi khí hậu và giáo dục, với sự tham dự của các nhà lãnh đạo, đại diện từ khoảng 50 quốc gia châu Phi và quan chức từ các tổ chức quốc tế. Phát biểu khai mạc TICAD, Thủ tướng Ishiba cam kết tăng cường kinh doanh và đầu tư trong khu vực, đồng thời thúc đẩy thương mại tự do bằng cách kết nối Ấn Độ Dương - châu Phi nhằm tăng cường khả năng cạnh tranh của khu vực.
Ấn Độ Dương, đại dương có diện tích lớn thứ 3 trên thế giới, trải rộng về phía bắc từ Nam Đại Dương tới Ấn Độ, bán đảo Ả-rập và Đông Nam Á, có tiềm năng kinh tế to lớn, đặc biệt trong lĩnh vực vận tải biển và năng lượng gồm dầu mỏ và khí đốt tự nhiên. Ấn Độ Dương là tuyến đường hàng hải huyết mạch kết nối châu Âu, châu Phi, Trung Đông, châu Á và châu Đại Dương. Hằng năm, có 50% số tàu container của thế giới được vận chuyển qua khu vực.
Châu Phi với khoảng 1,5 tỷ người, hiện chiếm 17% dân số thế giới và là khu vực đông dân số thứ hai thế giới, chỉ sau châu Á. Kinh tế châu Phi chủ yếu dựa vào các ngành sản xuất nông nghiệp và khai thác tài nguyên thiên nhiên, từ dầu mỏ ở Nigeria, kim cương ở Nam Phi, kim loại vàng ở Gana. Tuy nhiên, nền kinh tế của lục địa tồn tại các thách thức từ cơ sở hạ tầng yếu kém, bất ổn chính trị, xung đột cũng như hố sâu chênh lệch giàu nghèo.
Theo sáng kiến “khu vực kinh tế” Ấn Độ Dương - châu Phi, Nhật Bản đặt mục tiêu thu hút đầu tư vào châu Phi từ các công ty Nhật Bản đang hoạt động tại Ấn Độ và Trung Đông. Cạnh đó, Nhật Bản sẽ phối hợp với Ngân hàng phát triển châu Phi cung cấp các khoản vay lên tới 5,5 tỷ USD để thúc đẩy phát triển bền vững của châu lục.
Nhật Bản đặt mục tiêu hỗ trợ châu Phi đào tạo 30.000 chuyên gia trí tuệ nhân tạo (AI) trong 3 năm tới để thúc đẩy số hóa và tạo việc làm, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và hậu cần, giúp thu hẹp khoảng cách số trong khu vực.
Theo Kyodo News, người đứng đầu Chính phủ Nhật Bản cam kết chia sẻ chuyên môn kỹ thuật số để “cùng kiến tạo giải pháp” cho những thách thức của châu Phi. Nhật Bản sẽ đào tạo khoảng 35.000 nhân sự trong lĩnh vực y tế và dược phẩm.
Tại TICAD năm 2022, Tokyo cam kết đầu tư 30 tỷ USD viện trợ cho châu Phi. Báo cáo của Bộ Ngoại giao Nhật Bản cho biết, năm 2021 thương mại song phương Nhật Bản - châu Phi đạt 23,5 tỷ USD, trong đó Tokyo chủ yếu xuất khẩu xe cộ và máy móc trong khi nhập khẩu khoáng sản, nguyên liệu thô và thực phẩm.
Hợp tác của Nhật Bản với châu Phi trải rộng trên nhiều lĩnh vực như tăng trưởng kinh tế và thương mại, phát triển tài nguyên, xóa đói giảm nghèo, cải thiện chăm sóc sức khỏe, giáo dục, thúc đẩy hòa bình và ổn định, ứng phó biến đổi khí hậu... Ví như, Nhật Bản đóng góp hàng tỷ USD cho hệ thống y tế châu Phi, gồm hỗ trợ vắc xin COVID-19, bảo hiểm y tế toàn dân, các chương trình HIV/AIDS, sốt rét và lao, xây dựng trường học ở Senegal.
TICAD do Chính phủ Nhật Bản khởi xướng từ năm 1993, diễn ra 3 năm một lần. Hội nghị là diễn đàn cho các nhà lãnh đạo của các nước châu Phi, các tổ chức quốc tế và đại diện doanh nghiệp thảo luận về cách thức hợp tác với Nhật Bản, hỗ trợ phát triển và giải quyết những thách thức mà châu Phi đang phải đối mặt.
