Việc khám sức khoẻ và tầm soát ung thư định kỳ mang lại lợi ích kép: vừa bảo vệ sức khỏe cá nhân, giảm gánh nặng chi phí điều trị lâu dài; vừa giảm tải cho hệ thống y tế.
Bà V.T.N (phường Liên Chiểu) 63 năm qua chưa từng đi khám sức khỏe định kỳ. Thời gian sau này, bà bị đau chân nhưng chủ quan.
Đến khi bệnh trở nặng, bà mới chịu đến viện và phát hiện ung thư phổi giai đoạn IV đã di căn xương. Bà tự trách: “Các con vẫn hối thúc tôi đi khám nhưng tôi chủ quan. Nếu đi khám bệnh sớm, có lẽ tình trạng sẽ đỡ hơn”.
Theo Phó Giám đốc Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng Phan Vĩnh Sinh, đây là thực trạng đáng lo ngại, xuất phát từ ba nguyên nhân chính.
Trước hết là do tâm lý chủ quan và thiếu thông tin. Nhiều người cho rằng chỉ khi cơ thể có biểu hiện rõ ràng như đau liên tục, sụt cân, mệt mỏi kéo dài mới cần đi khám.
Trong khi đó, ở giai đoạn đầu, phần lớn các bệnh ung thư thường tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt, khiến người bệnh dễ bỏ qua hoặc nhầm lẫn với những triệu chứng thông thường.
Thứ hai là rào cản tâm lý. Không ít người e ngại việc phát hiện bệnh nên cố tình trì hoãn thăm khám. Tâm lý né tránh này khiến họ bỏ lỡ “thời điểm vàng” để phát hiện sớm và điều trị hiệu quả.
Thứ ba, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế, đặc biệt ở các vùng nông thôn, miền núi, nơi thiếu cơ sở y tế chuyên khoa, khiến người dân gặp khó khăn trong việc khám sức khỏe và tầm soát ung thư định kỳ.
Theo công bố mới nhất của Globocan (cơ sở dữ liệu trực tuyến về tình hình ung thư toàn cầu của Tổ chức Y tế Thế giới), năm 2022, ước có 20 triệu ca ung thư mới và 9,7 triệu ca tử vong tại các quốc gia. Dự báo đến năm 2050, con số này có thể tăng lên hơn 35 triệu ca mắc mới mỗi năm.
Tại Việt Nam, năm 2000 ghi nhận hơn 68.000 ca mắc mới ung thư. Số ca tăng dần qua từng năm, đến 2022 vượt 182.000 ca, tức tăng 2,6 lần trong 22 năm.
Globocan cũng ghi nhận, năm 2022, Việt Nam có hơn 122.000 người tử vong do ung thư, thuộc nhóm nước tử vong do ung thư cao trên thế giới, trong khi tỷ lệ mắc mới ở mức trung bình.
Tỷ suất mắc mới ở Việt Nam đứng thứ 91 trong số 185 nước, song tỷ suất tử vong đứng vị trí 50 và ngày càng tăng trên bảng xếp hạng toàn cầu.
Một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ tử vong do ung thư vẫn ở mức cao là do phần lớn người bệnh chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng.
Theo bác sĩ Phan Vĩnh Sinh, hiện nay nhiều bệnh lý, đặc biệt là ung thư đang có xu hướng trẻ hóa. Trước đây, các loại ung thư như: gan, đại trực tràng, phổi… thường gặp ở người trên 50 tuổi. Tuy nhiên, hiện nay, ngày càng nhiều người trẻ cũng được chẩn đoán mắc các bệnh này.
Vì vậy, ngoài việc duy trì lối sống lành mạnh, tiêm phòng đầy đủ, thì khám sức khỏe định kỳ và tầm soát theo nhóm nguy cơ là “hàng rào” bảo vệ đầu tiên và quan trọng nhất.
Thực tế cho thấy, phát hiện sớm giúp người bệnh có cơ hội điều trị đơn giản, hiệu quả và tiết kiệm hơn rất nhiều. Nhờ khám sức khỏe định kỳ, anh Đ.T.N (58 tuổi) phát hiện kịp thời khối u tại trực tràng có hình thái điển hình của tổn thương ung thư sớm.
Theo Trưởng khoa Nội soi và Thăm dò chức năng (Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng) Nguyễn Ngọc Sơn, đa số bệnh nhân ung thư ống tiêu hóa (thực quản, dạ dày, đại trực tràng) được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn muộn.
"Khi đó, việc điều trị không chỉ phức tạp và tốn kém, mà còn tiềm ẩn nhiều biến chứng và tiên lượng không khả quan. Trong khi đó, nếu phát hiện sớm qua nội soi tầm soát, người bệnh có thể điều trị bằng kỹ thuật nội soi cắt tách dưới niêm mạc (ESD) mà không cần phẫu thuật hay hóa xạ trị", bác sĩ Sơn chia sẻ.
Không chỉ với ung thư ống tiêu hóa, bác sĩ Phan Vĩnh Sinh cho biết, ở nhiều loại ung thư khác, phát hiện sớm cũng mang lại lợi thế lớn. Người bệnh không chỉ có nhiều lựa chọn điều trị mà còn được áp dụng các phác đồ tối ưu, ít xâm lấn hơn.
Quan trọng nhất, tiên lượng sống và khả năng hồi phục ở giai đoạn sớm cao hơn đáng kể so với những trường hợp chẩn đoán muộn. Ngược lại, nếu bệnh được phát hiện trễ, quá trình điều trị thường kéo dài, tốn kém, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống của người bệnh và gia đình.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của việc chăm sóc sức khỏe chủ động, đặc biệt là khám định kỳ và tầm soát sớm, các cơ quan chức năng đang từng bước cụ thể hóa bằng những chính sách thiết thực.
Theo dự thảo nghị quyết của Bộ Chính trị về đột phá trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, từ năm 2026, mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc theo yêu cầu chuyên môn miễn phí ít nhất mỗi năm 1 lần; được lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý sức khỏe theo vòng đời.
Bác sĩ Sinh cho rằng, với mục tiêu đến năm 2026, toàn dân được khám sức khỏe định kỳ sẽ góp phần rất lớn vào việc phát hiện sớm các bệnh lý trong cộng đồng.
“Không phải tất cả nhưng có một số loại ung thư vẫn có thể được phát hiện trong quá trình khám sức khỏe định kỳ. Có những trường hợp bệnh nhân ung thư được phát hiện tình cờ qua khám sức khỏe tổng quát, chứ không nằm trong danh mục tầm soát thường quy” - ông nói.
Khám sức khỏe định kỳ không chỉ là quyền lợi cá nhân mà còn là trách nhiệm với cộng đồng. Chỉ khi việc khám định kỳ trở thành nếp nghĩ và hành động tự nhiên, chính sách chăm sóc sức khỏe toàn dân mới thực sự đi vào đời sống.
.jpg)
Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên khám sức khỏe tổng quát ít nhất 1-2 lần mỗi năm. Với những người có yếu tố nguy cơ cao như trên 40 tuổi, có bệnh nền, hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh mạn tính, tần suất khám cần thường xuyên hơn và nên kết hợp các hình thức tầm soát chuyên sâu.
WHO cũng chỉ ra rằng, nếu mỗi người tuân thủ khám định kỳ theo khuyến cáo có thể giúp giảm 25% tổng chi phí khám chữa bệnh so với trường hợp phát hiện bệnh muộn.
Đồng thời, thói quen này còn giúp giảm nguy cơ đột quỵ từ 13% đến 16%, cũng như làm giảm rõ rệt tỷ lệ thiếu máu, rối loạn chuyển hóa và các bệnh mạn tính khác ở nhóm trung niên và người cao tuổi.
.jpg "Điểm sáng y tế số tại Đà Nẵng - Bài cuối: AI - “cánh tay” đắc lực nâng tầm điều trị")
.jpg "Điểm sáng y tế số tại Đà Nẵng - Bài 1: Bệnh án điện tử: Nền móng cho hệ sinh thái y tế số đồng bộ")
