Khơi nguồn sáng tạo trong dạy và học

Trao quyền sáng tạo cho người học

Sau khi học xong một tác phẩm, thay vì yêu cầu học sinh viết bài văn nghị luận theo lối truyền thống, TS. Lê Thanh Sơn, giáo viên Ngữ văn, Trường THPT Liên Chiểu (phường Hải Vân) tổ chức cho học sinh học bằng dự án sáng tạo nội dung số.

Chẳng hạn, từ tác phẩm quen thuộc như Chí Phèo của Nam Cao, học sinh được trao quyền sáng tạo và thể hiện cá tính riêng. Có nhóm chọn dựng video ngắn tái hiện tâm trạng của nhân vật Thị Nở, có nhóm chọn vẽ tranh khắc họa những vết sẹo trên khuôn mặt Chí Phèo để làm rõ tính phê phán của tác phẩm...

Theo TS. Lê Thanh Sơn, chính sự đa dạng trong cách tiếp cận và triển khai tiết dạy ấy, khiến học sinh hào hứng, chủ động hơn trong quá trình học tập. Học sinh được trải nghiệm và biết vận dụng kiến thức vào đời sống, đồng thời phát triển nhiều kỹ năng tích cực.

Không dừng lại ở đổi mới trong từng môn học, mô hình dạy học dự án liên môn cũng mở ra không gian học tập mới. Với dự án “Giải mã ký ức đô thị - Từ sông Cu Đê đến biển Nguyễn Tất Thành”, giáo viên không giảng bài một chiều về tác phẩm mà định hướng học sinh điền dã thực tế.

Học sinh vận dụng kiến thức Địa lý để khảo sát địa hình, kiến thức Lịch sử để tìm hiểu quá trình đô thị hóa của quận Liên Chiểu (cũ), nay là phường Hải Vân, sử dụng kỹ năng Ngữ văn để viết phóng sự, bút ký hoặc thực hiện video thuyết minh về những đổi thay của quê hương.

Với cách làm này, học sinh được khuyến khích tính chủ động, sáng tạo, giúp gia tăng hứng thú học tập, góp phần hình thành năng lực giải quyết vấn đề và năng lực ngôn ngữ gắn với thực tiễn.

Ở góc nhìn khác, cô Vũ Thị Hương, giáo viên Địa lý, Tổ trưởng chuyên môn Trường THPT Thái Phiên (phường Thanh Khê) cho rằng, dạy học Địa lý đang chuyển mạnh từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực. Để môn học không còn khô khan, cô Hương kết hợp hai hướng đi song song: ứng dụng công nghệ và tăng trải nghiệm thực tế.

Tiêu biểu là dự án “Sáng tạo truyện tranh và video Địa lý bằng AI”. Thay vì chỉ nghe giảng, học sinh lớp 10 được hóa thân thành những nhà sáng tạo nội dung, viết kịch bản, tạo hình ảnh minh họa và xây dựng video giải thích các quy luật tự nhiên hay cơ chế gió mùa.

Cùng với công nghệ, các hoạt động “chạm” vào đời sống cũng được duy trì như tham quan Nhà trưng bày Hoàng Sa, học thực địa tại phường Ngũ Hành Sơn, tổ chức ngày hội văn hóa ẩm thực…

Theo cô Hương, những phương pháp mới tạo ra sự thay đổi rõ rệt: học sinh chủ động hơn, mạnh dạn tranh luận, biết đặt câu hỏi ngược lại cho giáo viên và tự tin bảo vệ quan điểm.

Phương pháp mở lối cho cảm hứng học tập

Theo cô giáo Vũ Thị Hương, uy vậy, để tạo hứng thú cho dạy và học, cần có hành lang pháp lý thông thoáng hơn cho các hoạt động giáo dục ngoài nhà trường, bởi thủ tục trải nghiệm thực tế hiện nay vẫn còn phức tạp. Đồng thời để ứng dụng hiệu quả chuyển đổi số và AI, các trường học cần được đầu tư hạ tầng mạng và thiết bị tương xứng để giáo viên và học sinh hiện thực hóa những ý tưởng sáng tạo.

TS. Lê Thanh Sơn cho rằng, để Văn - Sử - Địa thực sự chuyển mình, cần sự đồng bộ từ nhiều phía: nhà trường tạo không gian sáng tạo cho giáo viên; ngành giáo dục tiếp tục bồi dưỡng chuyên môn theo hướng thực chất; cân nhắc giảm bớt các biểu mẫu, thủ tục hành chính để giáo viên có nhiều thời gian hơn đầu tư cho bài giảng; từng bước xây dựng môi trường học tập tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích học sinh nói lên tiếng nói của mình; xây dựng không gian học tập “mở” để phục vụ cho các hoạt động nghiên cứu, trải nghiệm liên môn.

Ở góc độ đào tạo giáo viên, ThS. Đoàn Thị Thông, Giảng viên Khoa Sử - Địa - Chính trị, Trường Đại học Sư phạm (Đại học Đà Nẵng), nhận định vị thế các môn Văn - Sử - Địa đang được nhìn nhận đúng hơn trong chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây là những môn học nền tảng bồi đắp nhân cách, tư duy và năng lực công dân.

ThS. Đoàn Thị Thông cho rằng trải nghiệm thực tế, liên môn hay ứng dụng công nghệ là chìa khóa vàng để làm mới các môn Khoa học Xã hội. Bởi công nghệ sẽ giúp thiết kế bài học sinh động, đa dạng, còn trải nghiệm thực tế sẽ giúp hình thành cảm xúc thật, yếu tố quan trọng giúp tri thức được neo giữ lâu bền trong tâm trí học sinh. Khi đó, Văn - Sử - Địa không còn là những môn học “thuộc lòng”, mà trở thành hành trang văn hóa và tư duy để học sinh bước vào đời.