Gửi bình luận
VHXQ - Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở xứ Quảng không chỉ được làm nên trong những ngày tổng khởi nghĩa, mà là kết quả của cả một quá trình đấu tranh lâu dài. Từ các phong trào yêu nước cuối thế kỷ 19 đến việc xây dựng tổ chức và lực lượng cách mạng, nhiều thế hệ người Quảng đã góp phần tạo nên nền tảng cho thắng lợi mùa thu năm 1945.
Tháng Tám năm 1945, không khí khởi nghĩa lan rộng trên khắp xứ Quảng. Từ miền núi, đồng bằng và các làng quê đến những đô thị như Hội An, Đà Nẵng, nhân dân đồng loạt đứng lên giành chính quyền. Sau nhiều năm đấu tranh, nhân dân xứ Quảng bước vào thời khắc quyết định của lịch sử.
Thắng lợi ấy được chuẩn bị từ rất sớm. Ngay từ cuối thế kỷ 19, trên mảnh đất Quảng đã xuất hiện nhiều phong trào yêu nước chống thực dân Pháp, góp phần hình thành truyền thống đấu tranh và hun đúc tinh thần yêu nước của nhiều thế hệ người Quảng.
Sau biến cố Kinh đô Huế thất thủ năm 1885, Nghĩa hội Quảng Nam ra đời dưới sự lãnh đạo của chí sĩ Trần Văn Dư, Nguyễn Duy Hiệu cùng nhiều sĩ phu yêu nước. Dù thất bại, Nghĩa hội Quảng Nam vẫn để lại dấu ấn sâu đậm về tinh thần chống ngoại xâm và ý chí cứu nước.
Từ đó, tinh thần đấu tranh ở xứ Quảng không chỉ được nuôi dưỡng trong tầng lớp sĩ phu mà dần lan tỏa đến nhiều tầng lớp nhân dân. Dù chưa đạt mục tiêu giành độc lập, nhưng các phong trào ấy đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống xã hội và tạo nền tảng cho những chặng đường cách mạng tiếp theo.
Đầu thế kỷ 20, xứ Quảng tiếp tục bước vào một giai đoạn vận động mới với Phong trào Duy tân do các chí sĩ Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp và Huỳnh Thúc Kháng khởi xướng.
Trong Trung Kỳ dân biến thỉ mạt ký, Phan Châu Trinh viết: “Ta muốn cứu dân, phải khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh”. Câu nói ấy trở thành tư tưởng xuyên suốt của Phong trào Duy tân ở xứ Quảng. Các ông mở trường, truyền bá chữ Quốc ngữ, khuyến khích phát triển thực nghiệp và vận động đổi mới đời sống. Nhiều hoạt động diễn ra ngay tại các làng quê, tạo điều kiện để tư tưởng canh tân đến gần hơn với người dân và góp phần thúc đẩy phong trào yêu nước ở xứ Quảng phát triển.
Năm 1908, phong trào chống sưu thuế bùng nổ từ Quảng Nam rồi lan ra nhiều tỉnh Trung Kỳ. Đại Nam thực lục Chính biên Đệ lục kỷ Phụ biên ghi nhận Đại Lộc là nơi phong trào khởi phát với hàng trăm người dân tập trung phản đối chính sách sưu thuế. Sau đó, các cuộc đấu tranh diễn ra ở nhiều địa phương trong tỉnh trước khi lan rộng ra các tỉnh lân cận. Dù bị đàn áp dã man, nhiều người yêu nước bị bắt, xử tử hoặc lưu đày, nhưng phong trào đã để lại dấu ấn sâu đậm, cho thấy tinh thần đoàn kết và ý chí đấu tranh mạnh mẽ của người dân xứ Quảng.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời ngày 3/2/1930, đến ngày 28/3/1930, tại bãi cát thuộc thôn Trường Lệ (nay là Di tích lịch sử Cây Thông Một, phường Hội An Tây), đại diện Xứ ủy Trung Kỳ triệu tập cuộc họp thành lập Đảng bộ Đảng Cộng sản Việt Nam tỉnh Quảng Nam (bao gồm cả thành phố Đà Nẵng). Sự kiện này đánh dấu bước phát triển quan trọng của phong trào cách mạng ở xứ Quảng. Từ đây, Đảng bộ từng bước xây dựng hệ thống tổ chức, phát triển lực lượng, mở rộng các chi bộ ở nhiều địa phương và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động quần chúng.
Trong những năm đầu hoạt động, phong trào cách mạng ở xứ Quảng nhiều lần bị thực dân Pháp đàn áp. Nhiều cán bộ, đảng viên bị bắt, tù đày, nhiều cơ sở bị phá vỡ. Nhưng phong trào không bị dập tắt mà từng bước được khôi phục, tiếp tục phát triển và tạo nền tảng cho cao trào Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
Năm 1945, khi Chiến tranh thế giới thứ hai đi đến hồi kết, thời cơ cách mạng xuất hiện. Ở xứ Quảng, lực lượng cách mạng đã được chuẩn bị qua nhiều năm đấu tranh, xây dựng cơ sở và tập hợp quần chúng, sẵn sàng nắm bắt thời cơ.
Sau ngày Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945), bộ máy cai trị cũ suy yếu, phong trào đấu tranh của nhân dân phát triển mạnh, các tổ chức Việt Minh được củng cố. Nhiều cán bộ và tù chính trị sau khi được trả tự do trở về tiếp tục hoạt động, tạo thêm động lực cho cuộc Tổng khởi nghĩa.
Từ ngày 18 đến 26/8/1945, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ Quảng Nam cùng các tổ chức Việt Minh và đoàn thể cứu quốc, nhân dân trong tỉnh đã nổi dậy giành chính quyền. Tại Đà Nẵng, sáng 26/8, các lực lượng cách mạng đã chiếm giữ những vị trí trọng yếu, vận động công nhân, viên chức và các tầng lớp nhân dân tham gia khởi nghĩa.
Tại Tòa Đốc lý (nay là Bảo tàng Đà Nẵng), ông Lê Văn Hiến thay mặt chính quyền cách mạng tiếp nhận con dấu, hồ sơ và chính thức tiếp quản bộ máy hành chính. Lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên trước trụ sở, đánh dấu việc chính quyền cách mạng tiếp quản Đà Nẵng. Sáng 28/8/1945, gần ba vạn đồng bào tập trung tại sân vận động thành phố dự lễ mít tinh mừng thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và ra mắt Ủy ban nhân dân lâm thời.
Từ Nghĩa hội Quảng Nam, Phong trào Duy tân, phong trào chống sưu thuế Trung kỳ năm 1908 đến quá trình xây dựng tổ chức và lực lượng cách mạng, mỗi chặng đường đều góp phần làm nên thắng lợi của mùa thu năm 1945. Vì vậy, Cách mạng Tháng Tám ở xứ Quảng không chỉ là thắng lợi của những ngày tổng khởi nghĩa, mà là kết tinh của cả một quá trình đấu tranh bền bỉ của nhiều thế hệ người Quảng vì độc lập dân tộc.
