Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không gia hạn lệnh tạm hoãn áp thuế trong vòng 90 ngày đối với hầu hết các quốc gia sau thời hạn chót là ngày 9-7.
Tuyên bố vào ngày 29-6 này ngay lập tức làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về nguy cơ tái bùng phát căng thẳng thương mại quy mô lớn và kéo theo hàng loạt phản ứng dây chuyền trong hệ thống kinh tế toàn cầu.
Theo Bloomberg, các cố vấn hàng đầu của ông Trump tuần trước cho biết, thỏa thuận với hàng chục đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ dự kiến hoàn tất trước thời hạn 9-7.
Tuy nhiên, dựa trên hai thỏa thuận Mỹ đạt được với Trung Quốc và Anh, nhiều chuyên gia đánh giá rằng chưa thể giải quyết các vấn đề cốt lõi, mà thay vào đó chỉ dàn xếp một số chủ đề hạn chế và để lại nhiều chi tiết cho đàm phán sau này.
Trong bối cảnh ông Trump đang tái thiết lập vị thế trong nhiệm kỳ mới đầy tranh cãi, chính sách thuế quan tiếp tục được sử dụng như công cụ buộc các đối tác phải nhượng bộ trong đàm phán song phương, thay vì dựa vào các cơ chế đa phương truyền thống như Tổ chức Thương mại thế giới (WTO).
Trong khi đó, EU từ lâu là mục tiêu trong tranh chấp thương mại của Mỹ. Nếu lệnh áp thuế được tái áp dụng hoặc nâng mức sau ngày 9-7, các nước xuất khẩu lớn trong EU như Đức, Pháp hay Hà Lan sẽ chịu áp lực mạnh, từ đó dẫn đến phản ứng chính trị nội khối và khả năng EU phải tái xem xét chính sách thương mại chung. Brussels có thể buộc phải trả đũa bằng mức thuế tương ứng, tái khởi động chu kỳ leo thang trả đũa thuế quan như trong giai đoạn 2018-2019.
Tại châu Á, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất và cũng là “đối thủ chiến lược” của Mỹ. Với tuyên bố không gia hạn, ông Trump gửi thông điệp nếu Trung Quốc không có bước nhượng bộ về chuyển giao công nghệ, mở cửa thị trường tài chính và giảm trợ cấp công nghiệp thì vòng thuế mới sẽ áp lên hàng trăm tỷ USD hàng hóa. Hàn Quốc và Nhật Bản, tuy là đồng minh quân sự, nhưng cũng không thoát khỏi nguy cơ bị đánh thuế cao vào những lĩnh vực mà Mỹ đang muốn tái thiết lập ưu thế sản xuất trong nước.
Các nền kinh tế mới nổi như Mexico hay Ấn Độ, những nước hưởng lợi trong làn sóng chuyển dịch chuỗi cung ứng khỏi Trung Quốc, sẽ đứng trước nguy cơ bị liệt vào danh sách “trốn tránh thuế” nếu Mỹ cho rằng hàng hóa sản xuất tại đây thực chất là để né thuế Trung Quốc. Đặc biệt, Mexico từng được ông Trump nhắm tới với cáo buộc “lợi dụng biên giới mở” để đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ và nay có thể bị trừng phạt nếu không đạt thỏa thuận cụ thể.
Giới đầu tư quốc tế lập tức phản ứng. Ngày 30-6, các chỉ số chứng khoán chính tại châu Á và châu Âu đồng loạt giảm điểm. Đồng USD mạnh lên so với nhiều đồng tiền mới nổi, phản ánh tâm lý tìm đến tài sản an toàn trong bối cảnh rủi ro thương mại gia tăng. Nhiều doanh nghiệp đa quốc gia đang đánh giá lại chiến lược sản xuất toàn cầu vì viễn cảnh gián đoạn chuỗi cung ứng và tăng giá thành sản phẩm.
Câu hỏi đặt ra là liệu Mỹ có thể được nhiều hơn từ tăng thuế quan? Dù Mỹ có thể đạt được một số nhượng bộ ngắn hạn, nhưng về dài hạn, việc phá vỡ trật tự thương mại toàn cầu có thể khiến chính doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ chịu thiệt hại vì giá hàng hóa tăng, chuỗi cung ứng đứt gãy và sự trả đũa từ đối tác.
Hơn nữa, động thái này cũng ảnh hưởng đến vai trò lãnh đạo của Mỹ trong trật tự quốc tế. Trong khi đó, Trung Quốc, EU có thể tranh thủ cơ hội để tăng cường hợp tác lẫn nhau, từng bước xây dựng hệ sinh thái thương mại không phụ thuộc Mỹ.
