ĐNO - Tại Kampung Tanam, ngôi làng ở huyện Dalat, bang Sarawak, bà Julan Ajus hằng ngày vẫn tỉ mỉ đan nón lá terendak truyền thống, từ vật che mưa nắng đến biểu tượng văn hóa của cộng đồng Melanau tại Malaysia.
Theo The Star, trước đây, người dân làng Melanau đội nón terendak, đan từ lá dừa, hoặc lá cọ với khung bằng vật liệu tre hoặc mây, gỗ để che mưa nắng khi làm các công việc ngoài trời như làm vườn, ra đồng và đánh cá. Ngày nay, nón terendak được xem như quà lưu niệm hay vật trang trí và vẫn là một biểu tượng của di sản văn hóa Melanau.
Nón terendak thường xuất hiện như một phần của trang phục truyền thống Melanau trong các nghi lễ và lễ hội văn hóa.
Dưới đôi tay khéo léo của bà Julan Ajus, họa tiết (thường có màu đỏ/đen) trên chiếc nón terendak hiện lên với những hoa văn tinh xảo xung quanh nón có vành rộng đặc trưng.
Bà Julan Ajus năm nay 68 tuổi, là một trong số những nghệ nhân tại Malaysia đang gìn giữ nghề đan nón terendak truyền thống.
“Tôi đan nón terendak từ năm 12 tuổi. Đó là kỹ năng tôi học được từ mẹ của tôi,” bà Julan Ajus nói với The Star. Theo bà, nghề đan nón terendak là nguồn thu nhập bổ sung cho người đan lát, bên cạnh giữ gìn nghề nón lá truyền thống.
Sự phát triển công năng của nón lá terendak theo thời gian đã mở ra nhiều cơ hội kinh tế hơn cho các nghệ nhân như bà Julan Ajus, bên cạnh bảo tồn nghề thủ công mỹ nghệ địa phương. Bà Julan Ajus cho biết, nón terendak được làm từ lá cọ, dừa, tre và mây và thuốc nhuộm tự nhiên.
Các chiếc terendak đều được làm thủ công một cách tỉ mỉ, nên không có chiếc nào giống nhau. Terendak được đan từ trên xuống dưới, với các đoạn ngang có màu sắc và họa tiết khác nhau. Mỗi địa phương tại Malaysia có mỗi kiểu đan riêng, trong đó, các sản phẩm ở huyện Dalat được đánh giá cao bởi kỹ thuật tinh xảo hơn.
Vì quá trình dệt đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ, bà Julan Ajus chỉ làm được khoảng 5 sản phẩm mỗi tháng. Bà vẫn giữ màu sắc truyền thống trong các sản phẩm của mình và kết hợp thêm các màu sắc khác trong một số thiết kế để làm phong phú sản phẩm.
Sản phẩm nón lá tinh xảo của bà Julan Ajus có giá từ 150 - 500 ringgit/sản phẩm, tùy thuộc vào kích thước và độ phức tạp của thiết kế. Nón terendak được làm với nhiều kích cỡ, phù hợp cho mọi lứa tuổi và được sử dụng rộng rãi trong các tầng lớp xã hội.
Để nghề đan nón terendak không mai một, chính phủ Malaysia hỗ trợ các nghệ nhân địa phương thông qua chương trình phục hồi làng nghề, bên cạnh thúc đẩy nền kinh tế bằng cách bán sản phẩm làm quà lưu niệm và đồ trang trí. Đồng thời tích hợp thiết kế của nón vào các công trình công cộng, đảm bảo sự tồn tại của nón terendak vượt ra ngoài công dụng che nắng mưa.
