“Nghĩa địa cá voi” sâu nhất, lớn nhất lịch sử

“Kình ngư lạc, vạn vật sinh”

Theo nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature, “nghĩa địa” này nằm trong vùng đứt gãy Diamantina ở đông nam Ấn Độ Dương, trải dài khoảng 1.200km dưới đáy biển với hơn 485 điểm hóa thạch cá voi, cùng nhiều xác cá voi hiện đại đang phân hủy.

Một số mẫu vật có niên đại hơn 5 triệu năm, tức là tồn tại từ thời Trái đất còn mang những điều kiện khí hậu và sinh thái hoàn toàn khác ngày nay. Tại một số điểm khảo sát, các nhà khoa học ghi nhận mật độ lên tới gần 800 bộ xương cá voi trên mỗi kilomet vuông. Quy mô và độ sâu của phát hiện khiến giới khoa học phải xem lại những hiểu biết vốn có về giới hạn của sự sống dưới đại dương.

“Kình ngư lạc, vạn vật sinh” là cách gọi giàu tính hình tượng của hiện tượng kình lạc, tức một cá voi sau khi chết chìm xuống đáy biển và trở thành nguồn vật chất hữu cơ khổng lồ nuôi dưỡng hệ sinh thái biển sâu trong nhiều thập kỷ.

Hiện tượng này chỉ xảy ra ở các vùng đại dương sâu, nơi xác cá voi không bị phân rã nhanh như trên bề mặt mà lắng xuống đáy biển, hòa vào đại dương hàng chục, thậm chí hàng trăm năm, rồi tạo thành nguồn dinh dưỡng tập trung, tương đương với hơn 400 tấn chất hữu cơ.

Một cá thể cá voi, sau khi kết thúc vòng đời, vẫn tiếp tục đóng góp vào chu trình sinh học dài hạn của biển sâu, trở thành mắt xích quan trọng trong mạng lưới sống ở những vùng sâu nhất của hành tinh, nơi ánh sáng không thể tiếp cận và nguồn năng lượng tự nhiên vô cùng hạn chế. Có thể nói đây là sự cống hiến to lớn cuối cùng mà một con cá voi có thể dành tặng cho đại dương.

Đáng chú ý là mức độ đa dạng sinh học ghi nhận tại “nghĩa địa” này. Ước tính, có ít nhất hơn 40 loài sinh vật và hàng chục nghìn cá thể khác nhau cùng tồn tại và phát triển dựa trên nguồn dinh dưỡng từ xác cá voi. Nhóm sinh vật này bao gồm giun ăn xương, động vật thân mềm, giáp xác, vi khuẩn phân hủy và nhiều loài thích nghi đặc biệt với môi trường áp suất cao, thiếu ánh sáng và giàu vật chất hữu cơ.

Tại Diamantina, hiện tượng này không mang tính rời rạc mà xuất hiện theo dạng chuỗi liên kết, tạo thành “hành lang sinh thái” kéo dài theo trục đứt gãy địa chất. Cấu trúc này gợi ý các dòng hải lưu, địa hình đáy biển và tuyến di cư của cá voi có thể đã tương tác trong thời gian dài để hình thành một hệ thống phân bố đặc biệt.

Những bí ẩn còn bỏ ngỏ

Phát hiện này khiến giới khoa học bất ngờ bởi mức độ bảo tồn đặc biệt của các bộ xương qua hàng triệu năm. Theo Euronews, có nhiều yếu tố góp phần vào sự bảo tồn này. Xương cá voi có mật độ cao, giúp chúng chống lại sự tấn công của các loài giun ăn xương.

Độ sâu lớn của khu vực nghiên cứu cũng hạn chế đáng kể việc các mẫu vật bị vùi lấp bởi trầm tích, qua đó duy trì trạng thái tiếp xúc ổn định với môi trường xung quanh. Ngoài ra, một lớp khoáng mỏng hình thành từ nước biển có thể đóng vai trò như “lớp phủ tự nhiên”, làm chậm quá trình xuống cấp của xương.

Tuy nhiên, một câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải: Vì sao số lượng lớn cá voi lại tập trung tại cùng một khu vực? Một giả thuyết cho rằng, đây có thể là vùng sinh sống và di cư tự nhiên của nhiều loài cá voi trong quá khứ. Một khả năng khác là một số cá thể đã bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường khắc nghiệt liên quan đến hoạt động lặn sâu, dẫn đến việc chúng kết thúc hành trình tại khu vực này.

Ngoài ra, địa hình đáy biển dạng chữ V tại khu vực đứt gãy Diamantina cũng được xem là yếu tố có thể góp phần “tập trung” các xác cá voi qua thời gian địa chất dài, tạo nên cấu trúc phân bố đặc biệt như hiện nay.