Sau khi giành chính quyền tại Đà Nẵng, Lê Văn Hiến được Chủ tịch Hồ Chí Minh gọi ra Bắc để tham gia Chính phủ. Lê Văn Hiến là người được toàn thể Quốc dân Đại hội tại Tân Trào bầu vắng mặt vào Ủy ban Dân tộc Giải phóng và Chính phủ lâm thời đề cử ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Lao động đầu tiên của Chính phủ.
Tham mưu nhiều quyết sách quan trọng
Ngày 21/9/1945, chỉ sau vài ngày nhậm chức, lần đầu tiên Hội đồng Chính phủ đã nghe Lê Văn Hiến phát biểu ý kiến của bộ về việc quy định trách nhiệm giữa chủ và người làm thuê trong hợp đồng lao động, việc đề nghị tăng lương tối thiểu cho người lao động, lập ban quản lý quỹ lương ở địa phương.
Nắm rõ đường lối của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong một nước cộng hòa non trẻ là tích cực quy tụ lực lượng để kiến thiết đất nước, ông thẳng thắn trả lời báo chí: “Nhưng tình thế nước nhà đương nghiêm trọng. Mà nền độc lập có giữ vững được, quyền lợi của mọi người dân trong nước mới được đảm bảo. Các vấn đề giai cấp và đảng phái đều được nhìn nhận từ lập trường lợi ích của toàn dân tộc, các quan hệ kinh tế và xã hội đều được uốn nắn theo hướng đề cao tinh thần vì cộng đồng và ý thức thượng tôn pháp luật”.
Ông cho rằng, “Có ba vấn đề sinh tử cho nền tài chính của quốc gia là quan thuế, ngoại thương và tiền tệ mà chúng ta nhất định phải tranh thủ lấy chủ quyền!”.
Từ ngày 20/9 đến ngày 4/12/1945, Lê Văn Hiến đã tham dự 54/59 phiên họp Hội đồng Chính phủ và đề xuất biện pháp giải quyết hàng loạt vấn đề của Bộ Lao động. Điển hình: Xử lý việc các chủ nước ngoài cấu kết để thải hồi hàng loạt công nhân người Việt; mối quan hệ giữa các lực lượng lao động trong việc bảo vệ nhà máy nước...
Ông là người đề xuất hàng loạt kiến nghị như: Mỗi tuần, các bộ trưởng tổ chức một lần giải thích các quy định chính sách của ngành để nhân viên không hiểu sai khi xử lý công việc; các quy định mới trong việc xếp hạng nhân công là người ngoại quốc; tổ chức bộ máy và quy chế hoạt động lấy tiêu chí người dân làm chủ... Những đề xuất ấy của ông đều được Chính phủ thông qua.
Ông đã thay mặt Chính phủ tổ chức mua gạo ở Lào đưa về nước; thương thuyết, đề nghị người Pháp mua gạo ở Nam Bộ cung cấp cho miền Bắc đang nạn đói...
Từ việc thương lượng với phát xít Nhật để giành chính quyền thành công tại Quảng Nam, Đà Nẵng, Lê Văn Hiến đã tham mưu cho Chính phủ Cụ Hồ thu dung những người Nhật tại Việt Nam và lập nên tổ chức những người “Việt Nam mới”.
Theo ông Nguyễn Dược, nguyên Thư ký cố Bộ trưởng Tài chính Lê Văn Hiến, thì: “Chủ trương này đã giúp cho bản thân các tù hàng binh đó thoát khỏi sự xử lý tùy tiện của một số địa phương xa xôi chưa quán triệt chính sách nhân đạo của Đảng và Chính phủ đối với tù hàng binh. Đồng thời cũng là cơ hội tốt để bổ sung thêm cho các ngành nhiều chuyên gia giỏi thuộc các lĩnh vực quân sự, kinh tế, kỹ thuật, y tế… mà buổi đầu chúng ta đang còn rất thiếu. Số người này được gọi với cái tên chung là “Việt Nam mới”.
Theo ông Hồ Tế, nguyên Bộ trưởng Tài chính, chính Bộ trưởng tiền nhiệm Lê Văn Hiến đã tham mưu cho Chính phủ Cụ Hồ nhiều quyết sách quan trọng về kinh tế, tài chính và khéo vận dụng cán bộ, trưng dụng nhân tài, trí thức, nhân sĩ…
Một nhà cách mạng lẫm liệt
Ngày 2/3/1946, Chính phủ Cụ Hồ đã cử Lê Văn Hiến làm Bộ trưởng Tài chính. Khi giới thiệu ông với Quốc hội, Cụ Hồ nói: “Đó là một nhà cách mạng lẫm liệt nhiều năm mà cũng nhiều năm ở trong tù tội của đế quốc”. Trong một bữa cơm thân mật do Cụ Hồ mời các thành viên Chính phủ, cụ ra vế đối: “Hiến tài hái tiền, Giáp phải giải Pháp” (ý là Lê Văn Hiến tài năng thì hãy hái ra tiền cho chính phủ, Võ Nguyên Giáp giỏi thì giải trừ quân Pháp đi), cho thấy Bác Hồ đặt trọn niềm tin vào Lê Văn Hiến.
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 4/SL đặt ra Quỹ độc lập để kêu gọi dân chúng quyên góp tiền, vàng giúp Chính phủ. Kết quả Chính phủ thu được 370kg vàng và 20 triệu đồng. Tại xứ Quảng, nhân dân đóng góp được 52kg vàng, hàng trăm tấn lúa, gạo, sắt, đồng để tàu lửa chở ra Hà Nội.
Việc đầu tiên của Lê Văn Hiến trên cương vị Bộ trưởng Bộ Tài chính là tiếp nhận những thành quả của Tuần lễ Vàng và Quỹ độc lập, như ông kể lại là mình đã không làm sa sẩy một chút nào, sử dụng đúng nơi, đúng lúc, đúng mục tiêu. Qua đó đóng góp vào việc duy trì độc lập, duy trì sức mạnh của chính quyền cách mạng; giải quyết một loạt việc cấp bách, cứu đói cho đồng bào, cứu rét cho chiến sĩ, trang bị và mua sắm một số vật tư tối quan trọng cho bộ máy Chính phủ, kể cả dùng vàng và tiền Đông Dương để nhập khẩu một số thiết bị tối quan trọng từ Thái Lan, Hồng Kông…
Bộ trưởng Lê Văn Hiến đã ký duyệt chi nhiều khoản tiền phục vụ cho Nam Bộ và Nam Trung Bộ kháng chiến; số vàng, tiền này đã có tác dụng rất quan trọng đối với việc củng cố, duy trì lực lượng kháng chiến tại đây, nhờ đó mà có súng đạn thay cho gậy tầm vông, góp phần trụ vững phong trào cho đến ngày kháng chiến thành công.
Một chi tiết ít người biết là, số vàng bạc, châu báu do vua Bảo Đại giao cho chính phủ Việt Minh lúc thoái vị, được Lê Văn Hiến cho chôn giấu tại Hà Tĩnh, mãi đến năm 1954, ông mới cho người đào lên đưa về Hà Nội.
Ông Nguyễn Mão là thư ký của Lê Văn Hiến kể lại: “Đến nơi, quang cảnh đổi thay không nhận ra. Phải nhờ bà con địa phương đến, trong đó có một người đã tham gia dân công làm đường đến hang mới tìm được. Đào một lúc thì đến cửa hang. Lâu ngày hòm bằng gỗ bị mủn hết. Tôi cho anh em xúc hết cả đất đá trộn lẫn vàng bạc cho vào các thùng kẽm rồi bí mật chở ra Nghệ An bằng thuyền; rồi thuê xe chở ra Hà Nội vào buổi đêm cho an toàn. Toàn bộ số thùng kẽm này được xếp gọn trong sân Bộ Tài chính. Anh Hiến bảo đó là những sản phẩm có giá trị thủ công mỹ nghệ cao và cho chuyển những tài sản vô giá đó sang Bộ Văn hóa, trong đó có cả ấn bằng vàng sau trưng bày ở bảo tàng lịch sử bị kẻ trộm lấy mất”.
Những hiện vật quý giá đó hiện được trưng bày tại Bảo tàng Cách mạng Việt Nam như ta thấy.
____________
Bài cuối: Hoàng Hữu Nam - Một nhân tài xuất sắc
