Gửi bình luận
ĐNCT - Trong lịch sử 555 năm danh xưng Quảng Nam thừa tuyên đạo, một số sự kiện cải cách hành chính qua việc nâng cấp huyện thành phủ đã tạo nên “cú hích” hiệu quả trên hành trình phát triển của xứ Quảng.
Xã Tam Kỳ (nay thuộc phường Hương Trà và phường Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng) nguyên là huyện lỵ Hà Đông, từ năm Nhâm Dần 1842 niên hiệu Thiệu Trị thứ 2 được nâng cấp thành phủ lỵ Hà Đông. Đến năm Đinh Mùi 1907 niên hiệu Thành Thái thứ 19, phủ Hà Đông được đổi tên thành phủ Tam Kỳ.
Lịch sử không dừng ở đó, sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, theo chủ trương chung, các phủ hay huyện đều được gọi chung là huyện, từ đó ra đời thị trấn Tam Kỳ từ xã Tam Kỳ và trở thành huyện lỵ của huyện Tam Kỳ. Trong kháng chiến chống Pháp, thị trấn Tam Kỳ thuộc vùng tự do dần dần trở thành một trung tâm phát triển, được nâng cấp thành thị xã Tam Kỳ và trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Nam kháng chiến.
Như vậy thị xã Tam Kỳ đã trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Nam ngay từ đầu năm 1951 và trải qua rất nhiều thăng trầm của lịch sử, lại tiếp tục trở thành tỉnh lỵ của tỉnh Quảng Tín vào năm 1962. Từ đó thị xã Tam Kỳ với tư cách là tỉnh lỵ Quảng Nam không ngừng được đô thị hóa và thực sự đã trở thành một đô thị trung tâm.
Vai trò tỉnh lỵ Quảng Nam của thành phố Tam Kỳ kết thúc vào giữa năm 2025 theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội khóa XV về việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh; đồng thời thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố Tam Kỳ được chia tách thành bốn phường trong tổng số 94 đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất: Phường Tam Kỳ, phường Quảng Phú, phường Hương Trà và phường Bàn Thạch.
Vấn đề đặt ra nhân kỷ niệm 120 năm thành lập phủ Tam Kỳ (1906-2026) là làm thế nào một địa phương từng là phủ lỵ và tỉnh lỵ như bốn phường Tam Kỳ, Quảng Phú, Hương Trà và Bàn Thạch thực sự trở thành một đô thị trung tâm của thành phố Đà Nẵng sau hợp nhất?
Với địa bàn thành phố Tam Kỳ, để đề xuất điều chỉnh lại địa giới hành chính cấp xã có hàm lượng khoa học và sức thuyết phục cao, cần nhận diện những “cốt lõi đô thị” của Tam Kỳ, cụ thể là cần nhìn lại những yếu tố nào tạo nên sức sống của Tam Kỳ và những chức năng đô thị nào đã được hình thành trong quá trình Tam Kỳ từ một phủ lỵ trở thành tỉnh lỵ?
Theo tôi một đô thị trung tâm muốn trở thành động lực trong phát triển trước hết phải là một trung tâm giáo dục và đào tạo mạnh, và trên địa bàn bốn phường Tam Kỳ, Quảng Phú, Hương Trà và Bàn Thạch hiện nay đã hội đủ điều kiện của một trung tâm giáo dục và đào tạo như vậy, từ những trường THPT có truyền thống lâu đời như Trường THPT Trần Cao Vân (thành lập sau Hiệp định Genève 1954 với tên gọi Trường Trung học công lập Tam Kỳ, chỉ sau Trường Trung học công lập Phan Châu Trinh, quận Hải Châu hai năm), như Trường Nữ Trung học công lập Quảng Tín…; cho đến Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trường Thiếu sinh quân miền Trung trực thuộc Quân khu 5 cho đến Trường Đại học Quảng Nam…
Một đô thị trung tâm muốn trở thành động lực trong phát triển còn phải là một trung tâm y tế mạnh, và trên địa bàn bốn phường Tam Kỳ, Quảng Phú, Hương Trà và Bàn Thạch hiện nay đã hội đủ điều kiện của một trung tâm y tế như vậy, từ những cơ sở y tế trên địa bàn phường Tam Kỳ như Bệnh viện Đa khoa tỉnh Quảng Nam (thành lập năm 1997)…; cho đến những cơ sở y tế trên địa bàn phường Quảng Phú như Bệnh viện Lao và bệnh phổi Quảng Nam, Bệnh viện Tâm thần tỉnh Quảng Nam, Bệnh viện Mắt Quảng Nam…
Một đô thị trung tâm muốn trở thành động lực trong phát triển còn phải là một trung tâm công nghiệp mạnh, và trên địa bàn phường Bàn Thạch hiện nay đã hội đủ điều kiện của một trung tâm công nghiệp như vậy, tiêu biểu là Khu công nghiệp Tam Thăng (thuộc Khu Kinh tế mở Chu Lai) với quy mô 197ha và Khu công nghiệp Thuận Yên với quy mô 230ha…
Đặc biệt đô thị trung tâm muốn trở thành động lực trong phát triển còn phải là một trung tâm văn hóa - lịch sử mạnh. Trên địa bàn phường Quảng Phú hiện nay đã hội đủ điều kiện của một trung tâm văn hóa - lịch sử mạnh đồng thời là một nguồn tài nguyên du lịch phong phú.
Không phải ngẫu nhiên mà năm 2016, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam đã phối hợp với Viện Sử học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và UBND thành phố Tam Kỳ tổ chức hội thảo khoa học “100 năm khởi nghĩa Việt Nam Quang phục hội tại phủ Tam Kỳ - Quảng Nam (1916-2016)”.
Và cũng không phải ngẫu nhiên mà từ năm 2012, Khu Di tích lịch sử Mộ sĩ phu yêu nước đã được xây dựng ở Ngọc Mỹ, phường Quảng Phú. Trên địa bàn phường Quảng Phú còn có Di tích lịch sử Núi Chùa Quảng Phú ở Phú Thạnh (được công nhận Di tích lịch sử cấp tỉnh) - một trong những địa điểm gắn liền với lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân Tam Kỳ hồi tháng Bảy năm 1939.
Thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ngay từ năm 1965 trên đất Quảng Phú đã hình thành địa đạo làng kháng chiến Ngọc Mỹ (được công nhận Di tích lịch sử cấp tỉnh) kết nối hệ thống địa đạo Kỳ Anh ở phường Bàn Thạch - Di tích lịch sử quốc gia…
Trên đây là những “cốt lõi đô thị”, cũng là những yếu tố tạo nên sức sống của Tam Kỳ đồng thời là những chức năng đô thị được hình thành trong quá trình 120 năm. Những “cốt lõi đô thị” được bảo tồn và phát huy đúng mức sẽ trở thành động lực trong phát triển, Tam Kỳ nhất định sẽ là một đô thị trung tâm ở phía nam thành phố Đà Nẵng.