Gia tộc cải lương tuồng cổ Minh Tơ đã truyền nghề đến thế hệ thứ 6. Đêm liveshow của nghệ sĩ Thanh Thảo vừa qua đã cho thấy lực lượng hùng hậu của Minh Tơ, và khán giả thật bất ngờ khi gặp lại Nghệ sĩ Ưu tú Trường Sơn trong vai Lý Đạo Thành.
Một “lão tướng” 75 tuổi vẫn phong độ trên sân khấu. Nếu Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Tòng là “người thiết kế” sáng tạo ra thể loại tuồng cổ, thì chính Nghệ sĩ Ưu tú Trường Sơn là người “thi công” triển khai đường lối của Thanh Tòng, thổi hồn vào từng vũ đạo, bài bản, thị phạm, định hình mọi thứ.
Lớn lên từ cái nôi đồng ấu Minh Tơ
Nghệ sĩ Trường Sơn sinh năm 1950 tuổi Canh Dần. Cha ông là nghệ sĩ Bảy Đực, tay trống cự phách của đoàn hát bội Vĩnh Xuân, đến đoàn hồ quảng Khánh Hồng - Minh Tơ, rồi đến đoàn tuồng cổ Minh Tơ ông vẫn còn cộng tác. Nghĩa là ông đánh trống từ những thế hệ đầu tiên của Minh Tơ.
Cả gia đình và gánh hát chen chúc trong ngôi đình Cầu Quan (quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh) tuy nghèo khó nhưng vô cùng ấm cúng và đầy ắp lòng yêu nghề. Chính nơi đó Trường Sơn ra đời và lớn lên cùng với tiếng đờn ca hát xướng, đắm mình trong nghệ thuật sân khấu đến mức trở thành máu thịt không thể tách rời.
Khi nghệ sĩ Minh Tơ lập đoàn Đồng Ấu Minh Tơ để truyền nghề cho con cháu, thì Trường Sơn cũng được học. Ông học chung với Thanh Tòng, Thanh Loan, Xuân Yến, Bửu Truyện, Thành Tốt, Bo Bo Hoàng, Thanh Thế, Bạch Lê, Bạch Liên, Đức Lợi… mà sau này tất cả đều nổi tiếng.
Nơi đó, ông thầy Minh Tơ rất nghiêm khắc nhưng tận tụy dạy từng bài bản, vũ đạo của hát bội lẫn hồ quảng, thực sự là hành trang quý giá để thế hệ này lớn lên có đầy đủ bản lĩnh kế thừa, đồng thời sáng tạo, đổi mới, làm nên thể loại tuồng cổ sáng giá đến bây giờ.
Kép trẻ trường sơn lừng lẫy
Đúng là tương lai rực rỡ, khi đoàn hồ quảng Minh Tơ trở thành một đại bang song song với Huỳnh Long, tung hoành khắp Sài Gòn và các tỉnh, và Trường Sơn là chàng kép hơn 20 tuổi ăn khách bậc nhất lúc bấy giờ. Kể cả hát cho Đài Truyền hình Sài Gòn, đoàn Minh Tơ cũng sáng giá, và Trường Sơn được ái mộ vô cùng.
Nhưng một bước ngoặt đã khiến Trường Sơn trở thành “máu thịt” với gia tộc Minh Tơ. Đến năm 1976, Trường Sơn cưới cô đào Thanh Loan, con gái ông Minh Tơ, cũng là bạn học chung trong đoàn Đồng Ấu, nghĩa là ông trở thành rể của gia tộc Minh Tơ.
Giai đoạn sau 30/4 đoàn gặp khó khăn. Trường Sơn từ một kép chánh sáng giá phải bước xuống đời chạy xe ôm để nuôi vợ con. Nhưng không ngờ, chính nhờ bước ngoặt này mà ông cùng anh vợ Thanh Tòng đã kết hợp với nhau làm nên kỳ tích cho đoàn Minh Tơ.
Thanh Tòng thực sự là nghệ sĩ đa năng. Ông phối hợp các bài bản và vũ đạo của hát bội, cải lương truyền thống, giảm bớt hoặc bỏ hẳn các làn điệu và trình thức biểu diễn hồ quảng, để cho ra thể loại tuồng vừa có tính hấp dẫn rộn ràng, vừa có tính truyền thống sâu sắc, cảm động, đầy ắp những sáng tạo mới mẻ.
Người đồng hành nhiều nhất với Thanh Tòng chính là nhạc sĩ Đức Phú (chú ruột) và Trường Sơn (em rể). Đức Phú thiết kế và sáng tạo âm nhạc cho tuồng, còn Trường Sơn thực hiện những vũ đạo, trình thức biểu diễn theo ý tưởng của Thanh Tòng.
Trường Sơn là người thi công bản thiết kế của Thanh Tòng để rồi thị phạm, đào tạo cho em cháu trong gia tộc để trình làng thể loại tuồng cổ được đón nhận nồng nhiệt. Trường Sơn được trao cho những nhân vật tuyệt hay, và ông thiết kế cho nhân vật những đường dây biểu diễn mà sau này nhiều thế hệ kế thừa, lấy làm bài học kinh điển.
Sự nghiệp đào tạo của ông cũng không hề nhỏ, dù ông chỉ thầm lặng đứng sau lưng người anh vợ Thanh Tòng. Ông đã huấn luyện không biết bao nhiêu diễn viên trẻ với một nỗi niềm trăn trở rằng: “Tôi sợ khi mình nhắm mắt xuôi tay mà không kịp trao lại những gì quý giá của cải lương cho thế hệ sau. Cho nên tôi cố gắng truyền hết nghề cho các cháu, kể cả những em ngoài gia tộc, chứ không chỉ gói gọn trong hai chữ Minh Tơ”.
Một minh chứng là Nghệ sĩ Ưu tú Võ Minh Lâm khi từ cải lương truyền thống bước sang cải lương tuồng cổ cũng từng thọ giáo ông, coi ông là bậc thầy kính nể đã dạy anh rất nhiều kỹ năng của tuồng cổ.
Đôi khi chợt nghĩ, con người ông thế nào thì ông diễn ra nhân vật thế đó. Nhiều lần tôi tới căn nhà nhỏ của ông ở sát đình Cầu Quan, thấy ông luôn giản dị, chân tình. Cái giản dị, chân tình của một người đã trải qua bao thăng trầm nên lọc hết những rườm rà, phiền phức, để sống thẳng sống thật cho khỏe.
