ĐNO - Sản xuất nông nghiệp của thành phố Đà Nẵng đang chuyển dần từ canh tác nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi giá trị, trong đó các hợp tác xã nông nghiệp giữ vai trò trung gian tổ chức sản xuất, liên kết thị trường và bao tiêu đầu ra, từng bước giảm thiểu rủi ro cho nông dân.
Liên kết sản xuất
Sở hữu 2ha đất lúa tại thôn Mỹ Trà (xã Thăng Phú), ông Phan Tấn Triều (SN 1974) đã có hơn mười năm chuyển đổi từ canh tác lúa thương phẩm sang sản xuất lúa giống. Tuy nhiên, trong suốt thời gian dài, việc hợp tác với doanh nghiệp chỉ dựa trên những thỏa thuận miệng, thiếu vắng các hợp đồng pháp lý hay cam kết ràng buộc chặt chẽ.
Thực trạng này dẫn đến việc người nông dân phải gánh chịu áp lực tài chính lớn khi doanh nghiệp cung ứng giống với lãi suất cao: mỗi bao giống đầu vụ phải hoàn trả bằng hai bao lúa thành phẩm vào cuối vụ. Bên cạnh đó, dù ông Triều luôn giao đủ sản lượng, việc thanh toán tiền thu mua thường xuyên bị trì hoãn kéo dài.
Bước ngoặt đến từ năm 2020, sau khi được chính quyền và Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Bình Chánh vận động tham gia mô hình liên kết sản xuất lúa giống, ông Triều đã chuyển sang phương thức canh tác mới, được tổ chức bài bản và chủ động hơn hẳn so với trước đây.
Theo mô hình liên kết này, ông được cung ứng giống không tính lãi, doanh nghiệp thu mua lúa tươi ngay tại điểm tập kết của HTX. Việc thanh toán được thực hiện dứt điểm trong vòng 15 ngày sau thu hoạch với mức giá cao hơn thị trường 100 đồng/kg.
Ông Phan Tấn Triều chia sẻ: "Trước đây làm theo kiểu 'hợp đồng miệng', nông dân không có gì bảo đảm, vừa phải chịu lãi giống cao, vừa thấp thỏm chờ đợi thanh toán. Từ khi liên kết với HTX, chúng tôi được ký kết hợp đồng minh bạch, nhận giống không lãi và bán lúa tươi tại bãi nên không còn vất vả phơi sấy. Đầu ra ổn định giúp bà con thực sự yên tâm sản xuất".
HTX Nông nghiệp Bình Chánh hiện quy tụ 360 thành viên, tổ chức liên kết sản xuất trên diện tích 126ha. Từ năm 2017, HTX đã triển khai mô hình lúa giống theo chuỗi giá trị với doanh nghiệp, từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, giúp người dân xóa bỏ dần tình trạng canh tác manh mún, nhỏ lẻ.
Ông Nguyễn Văn Bình, Giám đốc HTX Bình Chánh khẳng định: "Nếu HTX không đứng ra ký kết hợp đồng, tổ chức sản xuất và chịu trách nhiệm pháp lý cho toàn bộ chuỗi liên kết, nông dân sẽ không thể yên tâm. HTX giữ vai trò điều phối thời vụ, kiểm soát giống, theo dõi đồng ruộng và giám sát chất lượng để tạo dựng niềm tin với doanh nghiệp; đồng thời bảo đảm đầu ra bền vững cho bà con".
Mô hình này cũng đang được triển khai hiệu quả tại HTX Nông ngư nghiệp Núi Thành. Tại đây, HTX đứng ra liên kết với doanh nghiệp để tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị và bảo vệ quyền lợi thành viên thông qua các hợp đồng bao tiêu sản phẩm, tiêu biểu như các mô hình trồng mè đen hữu cơ hay nuôi gà thương phẩm.
Ông Nguyễn Tiến Mạnh, Giám đốc HTX Nông ngư nghiệp Núi Thành cho biết, sự liên kết chỉ thực sự bền vững khi có một tổ chức đủ năng lực đứng ra điều phối. HTX vừa đóng vai trò kết nối thị trường, vừa đồng hành cùng nông dân trong từng vụ mùa, từ khâu cung ứng giống đến tiêu thụ sản phẩm, giúp người sản xuất không còn đơn độc như trước.
Dịch vụ ưu đãi
Không dừng lại ở việc kết nối đầu ra, nhiều HTX còn phát huy vai trò "bà đỡ" thông qua các dịch vụ nông nghiệp ưu đãi, giúp nông dân tháo gỡ bài toán về vốn, kỹ thuật và vật tư ngay từ đầu vụ.
HTX Nông nghiệp Đại Minh hiện có 969 thành viên. Hằng năm, đơn vị liên kết với Công ty TNHH ThaiBinh Seed Miền Trung - Tây Nguyên để sản xuất từ 180 đến 220ha lúa giống, bao tiêu sản lượng từ 850 đến 1.000 tấn; đồng thời hợp tác với Công ty Giống cây trồng Miền Nam sản xuất từ 50 đến 70ha đậu xanh giống.
Ông Nguyễn Văn Phi, Giám đốc HTX Nông nghiệp Đại Minh cho biết, các hộ tham gia được ứng trước giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, đến cuối vụ mới phải thanh toán và hoàn toàn không tính lãi. Đặc biệt, giá giống gốc thấp hơn thị trường từ 3.000 đến 5.000 đồng/kg, trong khi giá bán lúa giống lại cao hơn thị trường từ 1.700 đến 2.000 đồng/kg. Nhờ đó, riêng dịch vụ sản xuất lúa giống đã mang lại lợi nhuận cho người dân xã Đại Minh khoảng 1,7 đến 2 tỷ đồng mỗi năm.
"HTX xác định là điểm tựa vững chắc của nông dân, từ khâu ứng vốn đầu vụ, tập huấn kỹ thuật, cung ứng giống siêu nguyên chủng đến theo dõi dịch bệnh trên đồng ruộng. Khi các quy trình được tổ chức đồng bộ, người trồng lúa không còn phải tự xoay xở với những nỗi lo vụn vặt mà chỉ tập trung sản xuất đúng quy trình để tạo ra sản phẩm đạt chất lượng cao nhất", ông Phi nói.
Tại HTX Nông ngư nghiệp Núi Thành, các dự án liên kết chuỗi giá trị cũng được vận hành với cơ chế tương tự. Theo đó, thành viên được hỗ trợ 50% chi phí giống và phân bón. Nông dân tham gia chuỗi được đào tạo quy trình sản xuất, theo dõi dịch bệnh thường xuyên và được bao tiêu toàn bộ sản phẩm, từ đó tạo sức hút mạnh mẽ đối với các hộ dân địa phương.
"HTX phải theo sát đồng ruộng từ đầu đến cuối vụ. Mục tiêu là để mỗi người nông dân thấy rằng phía sau họ luôn có một tổ chức đồng hành, cùng chia sẻ trách nhiệm và hoạch định chiến lược dài hạn, để bà con không còn cảm thấy đơn độc trên chính thửa ruộng của mình", ông Nguyễn Tiến Mạnh nhấn mạnh.
