“Phòng chống” xói lở bờ biển

Mưa liên tục nhiều ngày khiến bờ bè An Lương (xã Duy Nghĩa) xói lở nghiêm trọng. Chính quyền địa phương đã nỗ lực triển khai nhiều giải pháp khẩn cấp trước mắt để ứng phó như đóng cọc, chèn bao cát, rọ đá. Tuy nhiên, việc tìm hiểu nguyên nhân, cơ chế xói lở, cũng như triển khai các dự án đê kè để lập “phòng tuyến” giữ bờ biển là điều lâu dài.

Phòng tuyến cho bờ biển

Chi cục Quản lý Tài nguyên nước và Thủy lợi thành phố Đà Nẵng cho biết, tính đến nay, Đà Nẵng đã chi khoảng hơn 1.600 tỷ đồng cho công tác chống xói lở, bảo vệ đường bờ biển. Nhiều dự án lớn đã triển khai như kè bảo vệ bờ biển Tam Tiến dài 550m; kè bảo vệ bờ biển Tam Hải với chiều dài khoảng 1,5km và đặc biệt là cụm công trình tổng thể nhằm chống xói lở và bảo vệ bền vững bờ biển khu vực Cửa Đại - Hội An có chiều dài khoảng 7km.

Năm 2020, từ nguồn vốn đầu tư công, tuyến đê ngầm đầu tiên phía ngoài biển Cửa Đại dài 220m để giảm sóng hoàn thành. Công trình này là bước thử nghiệm đầu tiên đối với giải pháp căn cơ bảo vệ bền vững bờ biển Cửa Đại được áp dụng cho đến hiện nay. Giai đoạn 2021 - 2022, tuyến đê ngầm dài hơn 1,7km tiếp tục được hoàn thành, giai đoạn 2023 - 2024 tuyến đê ngầm kéo dài thêm 550m.

Từ đầu năm 2025 đến nay, Dự án “Chống xói lở và bảo vệ bền vững bờ biển Hội An” với tổng mức đầu tư 42 triệu euro, tương đương hơn 982 tỷ đồng, do Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và Liên minh châu Âu (EU) tài trợ đang được triển khai với chiều dài gần 3,4km; trong đó tuyến đê ngầm giảm sóng có tổng chiều dài hơn 2km được làm ngắt quãng.

Ông Lê Tự Khánh, Trưởng phòng Quản lý dự án 2 (Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng) cho biết, hiện tại, các đơn vị thi công đã hoàn thành 50% khối lượng đê ngầm. Nếu các dự án trước đây làm đê ngầm liền mạch thì dự án này các đê ngầm được thiết kế ngắt quãng nhằm tạo thuận lợi cho tàu thuyền ra vào, cũng như quá trình bồi lắng cát tự nhiên vào phía bờ.

Cần có công cụ giám sát

Theo quy hoạch, thành phố Đà Nẵng hướng đến xây dựng trở thành đô thị biển và trung tâm dịch vụ logistics sáng tạo mang tầm khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, nếu muốn trở thành đô thị biển, thành phố phải quản lý tổng hợp vùng bờ bền vững và hiệu quả; trong đó, phải có công cụ giám sát. Đây lại vấn đề thiếu và yếu của thành phố, làm hạn chế đến công tác hoạch định chính sách.

Ông Lê Quang Nam - Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng cho biết, với diễn biến của biến đổi khí hậu, sự biến đổi phức tạp của các bãi biển đang đặt ra nhiều thách thức đối với thành phố.

“Hiện nay, có nhiều giải pháp kỹ thuật nhưng lựa chọn như thế nào phù hợp và bền vững với Đà Nẵng là một câu chuyện. Những giải pháp can thiệp cứng ở mức độ nào đó đương nhiên sẽ ảnh hưởng đến khu vực khác, giải pháp mềm thì lựa chọn công nghệ nào phù hợp, đảm bảo khả năng đầu tư của thành phố. Đó là bài toán mà thành phố mong muốn các nhà khoa học hỗ trợ nghiên cứu, tham vấn cho địa phương”, ông Lê Quang Nam chia sẻ.

Trong khi đó, GS.TS. Thiều Quang Tuấn (Trường Đại học Thủy lợi) - chuyên gia có nhiều năm nghiên cứu về xói lở bờ biển ở Việt Nam, nhận định phòng chống xói lở bờ biển cần được thực hiện cẩn trọng theo từng bước. Việc sạt lở bờ kè An Lương xảy ra trong tình trạng mưa bão và áp thấp nhiệt đới là dạng xói lở cấp tính.

Với dạng xói lở này, phần lớn các trường hợp bùn cát của bờ biển không bị mất đi mà chỉ bị đem ra ngoài khơi và do vậy bờ biển sẽ dần được phục hồi sau bão khi sóng nhỏ. Theo ông Tuấn, bờ biển vùng duyên hải miền Trung chịu sự chi phối của hoạt động sóng trong gió mùa Đông Bắc và Tây Nam, do vậy vị trí đường bờ cũng dao động theo chu kỳ mùa trong năm.

Cũng theo các nghiên cứu của GS.TS. Thiều Quang Tuấn, có 3 dạng xói lở thường gặp: Xói lở cấp tính do bão, áp thấp, sóng lớn; dao động mùa bãi biển (đường bờ tiến ra biển hoặc lùi vào đất liền theo chu kỳ) - không hẳn xói lở; xói lở mãn tính do mất cân bằng bùn cát bên trong hệ thống ven bờ, xảy ra ngay cả trong điều kiện thời tiết bình thường.

Nếu Đà Nẵng chỉ đầu tư vào “kè cứng” mà không đồng thời kiểm soát nguồn cung bùn cát, dòng chảy sông - biển, khai thác cát ven cửa sông… thì rất có thể sẽ tạo ra vùng yếu liền kề bị “chuyển” xói lở sang.

Do vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên tục, hệ thống hóa các hệ thống trạm quan trắc bờ biển, đo đạc dòng bùn - cát, dao động triều - sóng cần được đầu tư dài hạn. Cạnh đó, các chuyên gia cho rằng, cần có quy hoạch hành lang an toàn ven biển theo cách giữ lại một “vùng đệm” cho bãi biển có thể dao động theo mùa mà không phải chịu xói lở nghiêm trọng. Cơ sở hạ tầng mới không nên đặt ngay sát vùng rủi ro. Ngoài ra, lựa chọn giải pháp “mềm” kết hợp “cứng”, kè bê tông đi đôi với nuôi bãi, phục hồi nguồn bùn cát ven cửa sông, tránh gây xói lở chuyển vùng.