Gửi bình luận
Đến Đông Dương năm 1899 khi mới 21 tuổi trong vai trò người lính của quân đội viễn chinh Pháp, nhưng Alfred Ernest Babut nhanh chóng rời bỏ quân ngũ và chọn con đường báo chí để dấn thân trong hoạt động nhân quyền, chống áp bức của thực dân Pháp vào đầu thế kỷ 20.
Sau khi ở Sài Gòn 2 năm, đến đầu năm 1902, Ernest Babut ra Hà Nội. Tháng 10 năm đó, Jean-Baptiste-Paul Beau nhận chức Toàn quyền Đông Dương. Paul Beau là người có tinh thần cấp tiến và mềm mỏng, chủ trương khai hóa dân trí, thành lập các trường học, y tế cục, bệnh viện, tổ chức giúp đỡ dân nghèo… Tranh thủ sự ủng hộ của người đứng đầu Đông Dương, năm 1905, Ernest Babut ký được hợp đồng với
Thống sứ Bắc kỳ và Khâm sứ Trung kỳ tài trợ cho ra đời tờ “L’Annam - Đại Việt tân báo” bằng cách mua báo, phát đến huyện, tổng theo con đường công văn. Ernest Babut mời Hoàng giáp Đào Nguyên Phổ làm Tổng biên tập trong thời gian đầu và từ giữa năm 1907, khi ra Hà Nội, Phan Châu Trinh được mời giữ chức vụ này. Tờ “L’Annam - Đại Việt tân báo” trở thành công cụ để các nhà duy tân làm cơ quan ngôn luận công khai, hợp pháp. Bài “Hiện trạng vấn đề” của Phan Châu Trinh đăng số 135 (khoảng cuối tháng 12-1907) trên tờ báo này là bài viết tiêu biểu cho chủ trương đó. Ở đoạn cuối bài viết này, Phan Châu Trinh đã thể hiện rõ tư tưởng “chi bằng học”: “Chỉ nên trông cậy ở chính mình, chớ vọng ngoại vì vọng ngoại ắt là chết. Hãy coi trọng nền hòa bình của đất nước nếu chúng ta không muốn mua lấy cái chết. Những sự giải thoát của chúng ta là nằm chủ yếu ở sự học hành, mở mang trí tuệ”(1).
Tuy nhiên, khi Phan Châu Trinh bị bắt vào ngày 31-3-1908 thì đến ngày 5-5-1908, “L’Annam - Đại Việt tân báo” bị cắt tài trợ, phải đình bản mà theo báo cáo của Chánh Sở Mật thám Bắc kỳ: “không những vì lý do giảm chi cho ngân sách mà còn vì tờ báo đã ủng hộ một đường lối cải cách không phù hợp”(2).
Cũng trong báo cáo này của Chánh Sở mật thám Bắc kỳ gửi Toàn quyền Đông Dương ngày 16-1-1909 nhân việc Babut xin ra tờ báo hằng tuần bằng tiếng Pháp “Le Pionner Indochinois” (Người tiên phong Đông Dương) nêu rõ: “Với tư cách chủ nhiệm kiêm chủ bút tờ Đại Việt, Babut đã luôn cố gắng vượt qua lưới kiểm duyệt để phổ cập các quan điểm của mình. Tác dụng của Babut nói chung là xấu, các bài vở trong báo ông ta gieo vào tâm trí tuổi trẻ An Nam những mầm mống gần như cách mạng”. Ernest Babut ra tờ “Le Pionnier Indochinois” “nhằm mục tiêu chính là bảo vệ quyền lợi của người An Nam” (theo báo cáo về Babut ngày 30-3-1909 của Toàn quyền Đông Dương Klobukowski gửi Bộ trưởng Bộ Thuộc địa Pháp).
Bên cạnh đó, một tư liệu cho thấy, giữa tháng 11-1909, khi Lương Văn Can - người sáng lập Đông Kinh Nghĩa Thục đến nhà thăm, Babut đã tranh thủ vận động tiền để ra tờ báo. Theo báo cáo đề ngày 12-11-1909 của Chánh Mật thám Bắc kỳ Vinciliani gửi Thống sứ Bắc kỳ, “Ông ta nói với ông Can về tư tưởng những người Pháp ở thuộc địa và những người Pháp ở Pháp, rồi nói về ý định ông muốn ra một tờ báo và nhờ tôi giải thích bằng tiếng Nam (…) Sau khi nghe, ông Can tán thành hướng của tờ báo tương lai, nói rằng như vậy là tốt và mọi người An Nam biết ơn ông Babut, có được một tờ báo như thế thì thật là lý tưởng đối với đồng bào mình…”(3).
Kiên trì đấu tranh vì Việt Nam
Năm 1920, Ernest Babut trở về Pháp và tiếp tục vận động ra tờ báo bằng tiếng Pháp “Tribune Annamite” (Diễn đàn An Nam). Tờ báo này chính thức phát hành vào tháng 3-1921 với sự hỗ trợ của ông Nguyễn Phú Khai và hoạt động bằng cách vận động những người ủng hộ đặt mua báo trước. Về nội dung, chưa thấy tài liệu nào đề cập, nhưng trong các báo cáo của chính quyền Pháp luôn quan tâm đến các số báo của “Tribune Annamite”, bởi những tác giả là những nhà Việt Nam yêu nước, các nhà hoạt động nhân quyền... Điều đó có thể thấy rõ trong báo cáo của Khâm sứ Pierre Guesde, Tổng kiểm soát Quân đội Đông Dương ở Pháp (Bộ Thuộc địa) gửi Toàn quyền Đông Dương ngày 30-6-1921 với nội dung cần “đặc biệt quan tâm”: “Ông Babut trong một bức thư gửi cho Phan Châu Trinh nhờ tin cho Nguyễn Ái Quốc là cần báo cho bạn bè của anh ta ở Marseille đừng tiếp tục gửi bài cho báo “Tribune Annamite” mà không ghi tên tác giả”(4).
Một mình Ernest Babut xoay xở để bảo đảm cho tờ báo hoạt động trong điều kiện nhà cầm quyền kiểm soát chặt chẽ và ngân quỹ cho hoạt động rất bấp bênh. Ngày 15-9-1921, trong thư gửi Phan Châu Trinh, Ernest Babut nêu rõ tình trạng của “Tribune Annamite”: “Như ông đã đọc thấy trong số báo cuối cùng, tờ báo chúng tôi đang trải qua một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng. Đã 5 tháng sau khi tờ Diễn đàn An Nam ra đời, đã 6 tháng sau khi ông Nguyễn Phú Khai về Sài Gòn chúng tôi không nhận được từ Đông Dương một tí gì, không thư, không báo chí, không tiền bạc. Tôi phải một mình lo liệu mọi khoản cho tờ báo, từ bài vở đến tiền bạc, nhưng tôi đã đến giới hạn của sự hy sinh rồi, những gì tôi đã làm là quá lớn, quá mức lắm rồi… Để cứu tờ báo, tôi phải cho nó ra 15 ngày một số. Nhưng biện pháp ấy cũng chỉ có hiệu lực trong mấy số nữa thôi. Nếu tôi vẫn không nhận được gì từ Đông Dương cả thì tờ Diễn đàn An Nam sẽ chết hẳn…”(5).
Đến tháng 5-1922, Ernest Babut trở lại Sài Gòn rồi ra Bắc kỳ vào cuối năm 1924. Đến năm 1929, Ernest Babut ra tờ “Revue Franco-Annamite” bằng song ngữ Pháp - Việt, với nội dung đề cập các vấn đề chính trị bản xứ ở Đông Dương và nhằm đưa người Pháp và người An Nam đến gần nhau hơn. “Revue Franco-Annamite” phát hành 2 tháng một kỳ, tổng cộng được 296 số với số đầu tiên ra ngày 1-7-1929 và số cuối cùng ra ngày 16-10-1940(6). Được biết, trong cao trào đấu tranh cách mạng Việt Nam năm 1930, Ernest Babut ra tờ báo “Librement” (Tự do) có lúc phê phán kịch liệt việc chi nhánh Liên minh Nhân quyền Hà Nội và Hải Phòng đã ủng hộ chính quyền thuộc địa đàn áp cách mạng Việt Nam...
Sau năm 1940, Ernest Babut bị thực dân Pháp liên tục xử tù vì những hành vi viết bài kích động đấu tranh chống chính quyền thực dân. Sau ngày toàn quốc kháng chiến 19-12-1946, ông bị quân đội Pháp bắt và được Đô đốc D’Argenlieu cho người khuyên rời Bắc kỳ, đến tá túc trong một biệt thự ở Đà Lạt. Bị thực dân Pháp từ chối cho trở lại Hà Nội sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, Babut trở về Pháp năm 1959 và mất năm 1962. Cùng với vai trò một nhà báo, Alfred-Ernest Babut để lại dấu ấn đậm nét trong hoạt động nhân quyền, đấu tranh chống áp bức thực dân đối với nhân dân Việt Nam.
(Theo wikiwwand.com/fr) |
ANH QUÂN
----------------
(1) “Phan Châu Trinh toàn tập”, GS Chương Thâu chủ biên, tập 2, NXB Đà Nẵng - 2005.
(2,4,5) Các tài liệu trích dẫn theo sách “Phan Châu Trinh qua những tài liệu mới” (2 tập), Lê Thị Kinh (tức Phan Thị Minh) biên soạn, NXB Đà Nẵng - tái bản 2021.
(3) Theo một số tài liệu, tờ báo bằng tiếng Pháp “Le Pionner Indochinois” (Người tiên phong Đông Dương) do Ernest Babut làm chủ bút ra đời từ năm 1907. Trong đó, bài báo “Hiện trạng vấn đề” của Phan Châu Trinh được đăng lại trên tờ “Le Pionner Indochinois” ngày 29-12-1907; Ernest Babut viết bài “Tiếng vọng của chúng tôi” đăng trên tờ báo này ngày 31-3-1908, ngay sau khi Phan Châu Trinh bị bắt. Như vậy, chưa rõ Ernest Babut vận động cho việc ra đời một tờ báo mới hay để bảo đảm cho tờ “Le Pionner Indochinois” tiếp tục được hoạt động sau khi tờ “L’Annam - Đại Việt tân báo” bị đình bản.
(6) Dẫn theo wikiwand.com/fr và retronews.fr.