Kỹ năng sống độc lập - là những kỹ năng sống giúp con người có khả năng tự mình bảo đảm được những nhu cầu cơ bản để tồn tại mà không cần phụ thuộc vào người khác. “Kỹ năng sống độc lập có nhiều nghĩa khác nhau với nhiều người khác nhau”. Đối với trẻ tự kỷ hay trẻ có rối loạn phát triển, kỹ năng sống độc lập là nhiều loại kỹ năng đan xen vào nhau. Bao gồm:
- Kỹ năng sống hằng ngày (vệ sinh thân thể, ăn uống, mặc quần áo...).
- Kỹ năng chức năng (khả năng hoạt động trong một môi trường nào đó như lớp học, bến xe bus, nhà ăn... mà không cần có sự hỗ trợ đặc biệt nào).
- Kỹ năng giải trí (thay đổi trong phạm vi rộng như đi xem phim, chơi thể thao, đọc sách, sử dụng mạng Internet...).
- Kỹ năng làm việc (từ cách hành xử cho đến ăn mặc phù hợp, tuân thủ các quy định của cơ quan nơi làm việc).
- Kỹ năng giao tiếp xã hội (chào hỏi mọi người phù hợp, biết cách ứng xử với các mối quan hệ xã hội).
- Kỹ năng tiếp cận công nghệ (sử dụng các thiết bị công nghệ như một chiếc điện thoại di động, máy tính, tìm kiếm thông tin...).
● Mỗi nhóm kỹ năng lại được chia nhỏ làm các kỹ năng khác nhau rất phong phú và phức tạp. Chẳng hạn như đi xem phim, các kỹ năng liên quan là tìm một bộ phim muốn xem, mua vé, mua đồ ăn nhanh, nước uống...
Trẻ cần được học từ các kỹ năng đơn giản nhất như tự chải đầu, vệ sinh cá nhân, vệ sinh thân thể, mặc quần áo, ăn uống, đến các kỹ năng phức tạp hơn đã nêu ở trên. Các kỹ năng sống độc lập sẽ là “thước đo” để cha mẹ nhận ra được mức độ tiến bộ, trưởng thành của con em.
Các kỹ năng này sẽ giúp trẻ có thể tham gia vào các hoạt động có tính chất xã hội: hoạt động sinh hoạt trong gia đình, lớp học, hoạt động giao thông; hoạt động mua - bán; hoạt động vui chơi - giải trí; hoạt động nghề nghiệp... và dần tạo nên khả năng sống độc lập của trẻ.
● Việc giáo dục kỹ năng sống độc lập cho trẻ rối loạn phát triển có ý nghĩa rất lớn đối với trẻ có rối loạn phát triển, với gia đình trẻ và cộng đồng xã hội:
- Là một con đường quan trọng để thực hiện mục đích hướng tới của quá trình chăm sóc - giáo dục trẻ khuyết tật: Giúp trẻ có thể hòa nhập vào cuộc sống ở gia đình, trường học và cộng đồng xã hội.
- Góp phần hạn chế một số nguy cơ đến với trẻ: tai nạn; bị lạm dụng. Trẻ có thể bảo vệ, tự khẳng định bản thân và tự tạo nên cuộc sống an toàn, hạnh phúc và hữu ích.
- Góp phần giảm bớt gánh nặng tâm lý, kinh tế và sức lực của gia đình trẻ và xã hội.
- Góp phần thực hiện quyền - nghĩa vụ của trẻ khuyết tật đã được khẳng định trong các văn bản pháp quy như: Luật Chăm sóc - giáo dục và bảo vệ trẻ em, Luật Giáo dục, Luật Người khuyết tật.
Mô hình giáo dục kỹ năng sống độc lập tại Cơ sở giáo dục hòa nhập Ước Mơ Xanh:
Nhận thấy tầm quan trọng và sự cần thiết của việc hình thành các kỹ năng sống độc lập cho trẻ rối loạn phát triển (đặc biệt là ở độ tuổi lớn), Cơ sở giáo dục hòa nhập Ước Mơ Xanh đã chú trọng tới việc giáo dục kỹ năng sống độc lập cho trẻ ngay từ ở độ tuổi can thiệp sớm. Nội dung giáo dục này được thực hiện dưới nhiều hình thức:
- Tổ chức giáo dục kỹ năng sống độc lập qua hoạt động sống hằng ngày: Chăm sóc bản thân; chăm sóc quần áo; làm việc vặt trong nhà; ăn uống (ở lớp, ở nhà, quán ăn, nhà hàng), giao tiếp với người khác (người thân quen, người lạ)...
- Tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động xã hội: mua hàng ở siêu thị, cửa hàng; vui chơi - giải trí (ở trung tâm, công viên, khu vui chơi); thể dục, thể thao; lễ hội...
- Tổ chức các hoạt động hướng nghiệp - dạy nghề: Hướng tới một số nghề phù hợp với khả năng, sở thích của trẻ và hoàn cảnh của gia đình như: nghề thủ công; chế biến thực phẩm; trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ...
- Tổ chức các hoạt động giáo dục giới tính.
Mô hình giáo dục kỹ năng sống độc lập cho trẻ tại cơ sở trong tương lai:
Nhằm mang lại môi trường giáo dục và thực hành các kỹ năng sống độc lập tốt nhất cho trẻ, trong thời gian tới cơ sở chúng tôi sẽ xây dựng và đưa vào hoạt động 2 mô hình giáo dục:
Mô hình nhà chuyển tiếp:
Đây là mô hình được xây dựng và sắp xếp giống như môi trường tại gia đình trẻ. Trẻ sẽ được học và thực hành tất cả các kỹ năng sống độc lập như một người trưởng thành trong gia đình và cộng đồng từ việc chăm sóc bản thân, chăm sóc nhà cửa, tham gia các hoạt động trong cộng đồng...
Mô hình nông trại giáo dục:
Xây dựng khu trồng trọt và chăn nuôi để trẻ có môi trường trải nghiệm và thực hành.
Những khó khăn và thách thức trong quá trình xây dựng và đưa vào hoạt động:
- Gia đình: Nhận thức của cha mẹ về tầm quan trọng của việc hình thành khả năng sống độc lập cho con chưa đầy đủ, thói quen chăm sóc và giúp đỡ con quá nhiều, chưa thực sự hiểu con và đặt sự kỳ vọng quá cao, hoặc có những bậc cha mẹ không tin vào khả năng của con mình...
- Nhà trường: Kỹ năng làm việc với trẻ của giáo viên còn hạn chế (cần tiếp tục được đào tạo, bồi dưỡng); cơ sở vật chất còn chật chội, thiếu thốn và chưa ổn định.
- Cộng đồng xã hội: Sự phối hợp và hỗ trợ giữa các nguồn lực trong cộng đồng chưa cao. Vẫn còn sự né tránh, kỳ thị phân biệt đối xử với trẻ có rối loạn phát triển.
- Những khó khăn trong cơ sở vật chất và điều kiện để xây dựng mô hình: Hiện tại cơ sở vật chất của chúng tôi còn chật hẹp và chưa ổn định, chi phí cho việc thuê nhà khá cao, không gian để xây dựng mô hình còn nhiều hạn chế.
- Sự phối kết hợp giữa các cơ sở giáo dục và các ban, ngành còn chưa chặt chẽ.
Khuyến nghị và đề xuất nhằm mang lại hiệu quả tốt nhất trong công tác nhân rộng mô hình giáo dục kỹ năng sống độc lập:
- Cần được sự quan tâm nhiều hơn nữa của các sở, ban, ngành và địa phương.
- Cần có sự phối hợp đồng bộ và hỗ trợ lẫn nhau của các cơ sở giáo dục trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
- Nâng cao hiểu biết của cha mẹ có con rối loạn phát triển và có sự phối kết hợp chặt chẽ giữa cha mẹ với các cơ sở giáo dục, các cơ quan và tổ chức có liên quan.
TRUNG TÂM CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐÀ NẴNG
