Sản phẩm OCOP từ tài nguyên bản địa: Nâng tầm giá trị, mở rộng thị trường

Đầu tư bài bản

Khu vực ven biển Cửa Đại có nghề làm nước mắm truyền thống nhưng trước đây chủ yếu sản xuất manh mún, nhỏ lẻ. Tại cơ sở Nước mắm nhĩ Cửa Đại (xã Duy Nghĩa), việc sản xuất không còn dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm dân gian mà đã được chuẩn hóa theo các tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm hiện đại.

Anh Đinh Công Đức, chủ cơ sở Nước mắm nhĩ Cửa Đại cho biết, để xây dựng thương hiệu nước mắm đạt chuẩn OCOP 4 sao, cơ sở xác định yếu tố tiên quyết là chất lượng nguyên liệu đầu vào gắn với lợi thế địa lý. Cụ thể, cơ sở thu mua và chế biến loại cá cơm than được đánh bắt trực tiếp tại vùng biển Cửa Đại và Cù Lao Chàm. Nước mắm từ cá cơm than có vị mặn mà, hậu vị ngọt thanh, thơm nồng, màu đỏ đẹp, độ đạm cao. Cá nguyên liệu được thu mua vào giai đoạn “đầu mùa” (từ tháng Chạp đến tháng Tư âm lịch) khi độ đạm và dinh dưỡng đạt mức cao nhất.

Bên cạnh việc tuyển chọn nguyên liệu, quy trình sản xuất cũng được đầu tư bài bản. Với diện tích nhà xưởng hơn 2.000m2, cơ sở áp dụng phương pháp ủ chượp trong chum sành kết hợp phơi nắng và đánh đảo định kỳ để diệt khuẩn tự nhiên. Mỗi năm cơ sở tiêu thụ khoảng 60 tấn cá nguyên liệu, cung ứng ra thị trường từ 30.000 - 35.000 lít nước mắm thành phẩm.

“Để nước mắm truyền thống có chỗ đứng vững trên thị trường là điều vô cùng khó khăn. Tuy nhiên, nếu có quyết tâm sẽ làm được, bởi người tiêu dùng vẫn ưa chuộng dòng sản phẩm sạch, trong đó có nước mắm truyền thống. Sắp tới tôi sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng sản phẩm, định hướng xuất khẩu ra nước ngoài”, anh Đức bộc bạch.

Trong khi đó, Hợp tác xã (HTX) Quế Trà My Minh Phúc (thôn 3, xã Trà My) đã tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên dược liệu để phát triển sản phẩm OCOP. Cây quế Trà My từ lâu đã nổi tiếng với hàm lượng tinh dầu cao, tuy nhiên chủ yếu được bán dưới dạng vỏ thô với giá trị kinh tế thấp, phụ thuộc nhiều vào thương lái. Nhận thấy tiềm năng chưa được khai thác đúng mức, HTX đã mạnh dạn đầu tư công nghệ để đa dạng hóa sản phẩm.

Bà Nguyễn Thị Việt, Giám đốc HTX Quế Trà My Minh Phúc chia sẻ: “Kinh doanh dựa trên tài nguyên bản địa là lợi thế cạnh tranh lớn nhất, nhưng thách thức nằm ở việc phải đổi mới công nghệ. Chúng tôi xác định không bán nguyên liệu thô mà tập trung vào chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn để tận dụng tối đa giá trị cây quế”.

HTX Quế Trà My Minh Phúc đã đầu tư nhà xưởng rộng hơn 1.000m2 đạt chuẩn ISO 9001:2015, trang bị máy móc chưng cất tinh dầu và dây chuyền chiết rót hiện đại. Đến nay đã phát triển gần 20 dòng sản phẩm thương mại. Ngoài sản phẩm chủ lực là tinh dầu quế đạt chuẩn OCOP 4 sao, HTX còn sản xuất các mặt hàng tiêu dùng như nước lau sàn, nước rửa chén... và nhiều sản phẩm được thị trường quốc tế quan tâm như vỏ quế cạo, bột quế gia vị, tinh dầu vỏ quế. Đặc biệt, HTX xây dựng vùng nguyên liệu bền vững theo chuỗi liên kết thông qua việc ký kết hợp tác với 76 hộ dân, quản lý diện tích vùng trồng gần 150ha...

Kết tinh giá trị

Có thể thấy, việc chuyển dịch từ sản xuất thô sơ sang chế biến sâu, ứng dụng công nghệ đã giúp nâng cao đáng kể giá trị sản phẩm OCOP Đà Nẵng. Phát triển OCOP dựa trên tài nguyên bản địa không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là câu chuyện bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững. Khi nông sản địa phương được định vị đúng giá trị, người dân sẽ gắn bó hơn với nghề, từ đó thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển.

Bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhận định, đa phần các sản phẩm OCOP Đà Nẵng đều kết tinh trong mình những giá trị văn hóa truyền thống đa dạng của từng nghề, làng nghề, làng nghề truyền thống hoặc gắn với những giá trị tự nhiên, đặc trưng, chủ lực mà chỉ ở mỗi địa phương mới có, theo từng vùng miền cụ thể.

Ở các địa phương miền núi, đã phát triển các sản phẩm OCOP từ các làng nghề thổ cẩm (trang phục, đồ lưu niệm, các loại túi, ví thổ cẩm phục vụ tiêu dùng và du lịch) hay các sản phẩm được chế biến từ nhiều loại dược liệu (sản phẩm bảo vệ sức khỏe, các loại chè, trà dược liệu, các loại gia vị). Ở vùng đồng bằng, phát triển các sản phẩm OCOP được chế biến từ các loại nông sản (các loại bánh, mứt, ngũ cốc, đồ uống). Ở vùng miền biển, sản phẩm OCOP được chế biến từ các loại thủy hải sản (nước mắm, các sản phẩm chế biến từ thủy hải sản).

“Có thể minh chứng rằng, thành phố đã khai thác khá tốt được các giá trị nguồn tài nguyên bản địa ở các địa phương để phát triển thành các sản phẩm OCOP có giá trị kinh tế cao hơn, góp phần tăng thu nhập cho người dân, nhất là ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc khai thác các nguồn tài nguyên bản địa để phát triển sản phẩm OCOP vẫn còn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của thành phố.

Trong đó việc đầu tư, phát triển công nghệ chế biến, chế biến sâu các sản phẩm nông lâm thủy sản, nhất là sản phẩm từ dược liệu còn chưa mạnh; chưa khai thác hết được các tiềm năng, lợi thế, thị trường các sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn hiện có. Đây là những điểm cần quan tâm chú ý và có giải pháp để phát triển chương trình OCOP trong giai đoạn mới”, bà Vũ Thị Bích Hậu thông tin.