Hơn 50 thành phố khắp thế giới vừa tham gia sáng kiến “50@50” do Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) phát động nhằm giúp người dân “dễ thở” hơn, nhất là dưới ánh nắng ngày càng khốc liệt của mùa hè.
Nắng nóng cực đoan hiện là mối nguy hiểm khí hậu, khiến gần nửa triệu người trên thế giới tử vong mỗi năm vì các bệnh liên quan. Đợt nắng nóng tháng 5 mới nhất ở châu Âu, nhiệt độ ở Pháp tăng cao hơn mức bình thường từ 10-15 độ C. Các chuyên gia khí hậu gọi nắng nóng cực đoan đang xảy ra tại nhiều khu vực trên thế giới là “lời nhắc nhở khắc nghiệt về tác động ngày càng trầm trọng của cuộc khủng hoảng khí hậu”.
Hay tháng 7 năm ngoái, thành phố biển nghỉ dưỡng nổi tiếng Antalya của Thổ Nhĩ Kỳ đã phá kỷ lục khi nhiệt độ vượt quá 46 độ C. “Trong những năm gần đây, cái nóng thay đổi về bản chất: các đợt nắng nóng kéo dài hơn, dữ dội hơn và thường xuyên hơn. Điều đó gây áp lực lên người dân, người lao động ngoài trời, dịch vụ y tế và hàng triệu khách du lịch,” ông Melike Kireccibasi, một quan chức của Antalya cho biết, theo Euronews.
Thời tiết khô hạn cũng đang làm gián đoạn việc gieo trồng trên khắp châu Á, dấy lên lo ngại về nguồn cung lương thực ở khu vực đông dân nhất thế giới.
Theo Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), có 80% khả năng hiện tượng ấm lên El Nino sẽ phát triển từ tháng 6 đến tháng 8, có thể “làm trầm trọng thêm tình trạng hạn hán và mưa lớn, đồng thời làm tăng nguy cơ sóng nhiệt cả trên đất liền và trên đại dương”. Liên hợp quốc nhấn mạnh, giải pháp hiệu quả nhất để ngăn chặn khủng hoảng khí hậu là chấm dứt sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất và cung cấp hệ thống cảnh báo sớm cho tất cả mọi người.
Với sự ra đời của sáng kiến “50@50”, UNEP khẳng định, điều này giúp các nhà lãnh đạo địa phương hành động nhanh hơn bằng cách chia sẻ các giải pháp thiết thực nhằm bảo vệ người dân, giảm bất bình đẳng và tăng cường khả năng phục hồi đô thị.
Theo UNEP, sáng kiến trên lấy con người làm trung tâm, bao gồm: “các đảo mát” trong không gian công cộng, mở rộng không gian xanh, lắp đặt đài phun nước, phát triển trung tâm làm mát, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm, cải thiện cơ sở hạ tầng xe đạp, tăng diện tích có bóng mát và sử dụng vật liệu phản quang để giảm hấp thụ nhiệt và thiết kế đô thị phản quang.
Điển hình, thành phố Antalya của Thổ Nhĩ Kỳ vừa bắt đầu dự án CLIMAAX-MUHIR do Liên minh châu Âu (EU) hỗ trợ. Đây là mô hình đánh giá rủi ro nhiệt độ cao trên toàn thành phố, mô phỏng các mối nguy hiểm hiện tại và tương lai. Dự án cũng lập bản đồ nơi các nhóm dân cư dễ bị tổn thương trước nhiệt độ cực đoan. CLIMAAX-MUHIR giúp chính phủ kịp thời hướng dẫn việc xây dựng cơ sở hạ tầng làm mát, tạo bóng mát, không gian xanh, hệ thống cảnh báo sớm và hỗ trợ y tế cho các khu dân cư cần thiết nhất.
Bản đồ nắng nóng đô thị thúc đẩy Athens trong việc tái phát triển Elaionas, nơi một công viên đô thị mới rộng 215.000 mét vuông đang được xây dựng. Ngoài ra, Athens tiếp tục thực hiện chiến dịch trồng cây xanh, kể từ năm 2024. “Kết hợp với vườn trường, khu rừng nhỏ, công viên khu phố và các yếu tố làm mát trong không gian công cộng, những biện pháp can thiệp này đang giúp chúng ta tạo ra một môi trường đô thị mát mẻ và lành mạnh hơn”, ông Elissaios Sarmas, Giám đốc điều hành của Develop Athens chia sẻ với Euronews.
Tại Oulu, thành phố lớn nhất phía bắc của EU ở Phần Lan, đã mở cửa cho người tìm nơi trú ẩn khỏi cái nóng, trong khi các bệnh viện địa phương quá tải. Các nhà quy hoạch đô thị hiện tính đến ánh sáng mặt trời, nhiệt độ và bóng râm trong các dự án phát triển đô thị mới và đầu tư vào cơ sở hạ tầng dành cho xe đạp và người đi bộ để giảm lượng khí thải từ ô tô....
Trong năm tới, hàng chục thành phố sẽ tiến hành các thử nghiệm về khả năng chịu đựng nắng nóng cực đoan với sự hỗ trợ từ UNEP, Nhóm lãnh đạo khí hậu C40 (tập hợp các thị trưởng của gần 100 thành phố lớn trên toàn thế giới) và thành phố Paris. Sáng kiến “50@50” góp phần vào nỗ lực thực hiện Beat the Heat (Đánh bại nắng nóng) của Liên hợp quốc nhằm đẩy nhanh hành động địa phương về nắng nóng cực đoan và làm mát bền vững.
Các thành phố tham gia sáng kiến “50@50” của UNEP trải rộng khắp các châu lục, ngoại trừ Nam Cực, gồm: Barcelona (Tây Ban Nha), Buenos Aires (Argentina), Cape Town (Nam Phi), Copenhagen (Đan Mạch), Delhi (Ấn Độ), Jakarta (Indonesia), Melbourne (Úc), Santiago (Chile), Tokyo (Nhật Bản)...
