“Siêu ngũ cốc cổ” có gì khiến thế giới săn đón?

“Đánh thức” kho báu dinh dưỡng

Trong nhiều thập kỷ, thế giới gần như phụ thuộc vào một số cây lương thực chủ lực như lúa gạo, lúa mì và ngô. Tuy nhiên, khi biến đổi khí hậu khiến hạn hán, lũ lụt và thời tiết cực đoan xảy ra với tần suất ngày càng dày đặc, các nhà khoa học hướng sự chú ý trở lại những loại ngũ cốc hàng nghìn năm tuổi.

Đây từng là nguồn lương thực nuôi sống nhiều nền văn minh nhưng dần bị lãng quên. Không chỉ giàu dinh dưỡng, các loại hạt này còn sở hữu khả năng thích nghi vượt trội, được xem là chìa khóa giúp xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững trong tương lai.

Theo Miller Manazine, một trong những đại diện nổi bật là lúa miến (sorghum). Từng là cây lương thực quan trọng ở châu Phi và nhiều khu vực châu Á, lúa miến đang được giới khoa học gọi là “siêu ngũ cốc cổ” nhờ kết hợp những ưu điểm hiếm có: tốt cho sức khỏe, thân thiện với môi trường và có khả năng chống chịu biến đổi khí hậu.

Mới đây, các nhà nghiên cứu từ Đại học Copenhagen (Đan Mạch), Phòng thí nghiệm Carlsberg và Đại học Queensland (Úc) công bố bước tiến quan trọng trong việc giải mã bộ gene của lúa miến. Bằng kỹ thuật FIND-IT kết hợp với ngân hàng hạt giống quy mô lớn, họ có thể nhanh chóng xác định những biến thể gene mang đặc tính mong muốn, rút ngắn đáng kể thời gian lai tạo giống mới.

Thành tựu này mở ra cơ hội phát triển các giống lúa miến có năng suất cao, thích nghi với cả điều kiện canh tác ở châu Âu lẫn các khu vực khô hạn tại châu Phi.

Không chỉ có giá trị đối với nông nghiệp, lúa miến còn được đánh giá cao về mặt dinh dưỡng. Hạt chứa nhiều protein thực vật, chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống ô xy hóa.

Một ưu điểm khác là tinh bột trong lúa miến được tiêu hóa chậm hơn nhiều loại ngũ cốc phổ biến. Chính vì vậy, loại ngũ cốc này xuất hiện nhiều trong các sản phẩm bánh mì, ngũ cốc ăn sáng, mì, bia và thực phẩm có nguồn gốc thực vật.

Chìa khóa cho an ninh lương thực

Giá trị của lúa miến càng trở nên rõ nét trong bối cảnh khí hậu thay đổi. Loại cây này có thể phát triển trên đất nghèo dinh dưỡng, chịu hạn kéo dài, nhiệt độ cao, thậm chí vẫn sinh trưởng sau những đợt ngập úng. Đồng thời, giúp giảm nhu cầu phân bón hóa học, qua đó cắt giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế ô nhiễm nguồn nước.

Loại lương thực này chỉ là một phần trong bức tranh rộng lớn hơn về sự trở lại của các ngũ cốc cổ đại. Nghiên cứu gần đây trên tạp chí khoa học Foods cho thấy, nhiều loại hạt từng gắn bó với lịch sử phát triển của nhân loại như kê, cao lương, lúa hoang, kê Ethiopia, kê Tây Phi, diêm mạch và hạt dền đều sở hữu giá trị dinh dưỡng vượt trội.

Trong số đó, kê được xem là một trong những ứng viên giàu tiềm năng nhất. Riêng kê ngón tay, loại cây phổ biến tại Ấn Độ và Đông Phi, có thể cung cấp khoảng 344 - 364mg canxi trong mỗi 100g hạt, cao hơn nhiều loại ngũ cốc phổ biến hiện nay. Ngoài giàu dinh dưỡng, các loại hạt cổ còn có lợi thế lớn về khả năng thích nghi.

Nhiều giống kê và cao lương cần rất ít nước, sinh trưởng tốt trên đất khô cằn và có khả năng chống chịu sâu bệnh tự nhiên. Đây là những đặc tính đặc biệt quan trọng khi hạn hán, suy thoái đất và thiếu nước đang trở thành thách thức của nông nghiệp toàn cầu.

Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), việc mở rộng sản xuất các loại ngũ cốc như kê có thể giúp đa dạng hóa nguồn lương thực, giảm sự phụ thuộc vào một số cây trồng truyền thống và tăng khả năng chống chịu của hệ thống nông nghiệp trước các cú sốc khí hậu.

Sự trở lại của những loại ngũ cốc từng bị lãng quên đánh dấu sự thay đổi trong tư duy phát triển nông nghiệp và an ninh lương thực toàn cầu. Khi khoa học hiện đại kết hợp với nguồn gene quý giá được tích lũy qua hàng nghìn năm tiến hóa, những hạt ngũ cốc cổ đại có thể trở thành nền tảng cho hệ thống thực phẩm tốt cho sức khỏe, đồng thời giúp nhân loại thích ứng tốt hơn với một thế giới đang biến đổi nhanh chóng.