Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ công bố loạt thư thông báo mức thuế 25-40% lên hàng hóa nhập khẩu từ 14 nước, trong đó phần lớn ở châu Á. Dù gia tăng áp lực rõ rệt, nhưng Mỹ lùi thời hạn áp thuế đối ứng đến ngày 1-8, thay vì ngày 9-7 như kế hoạch, qua đó mở ra khoảng đệm ngoại giao cho các bên đưa ra đề xuất phù hợp.
Động thái mới nhất của ông Trump tiếp tục cho thấy bước đi mạnh mẽ nhằm tái cân bằng quan hệ thương mại song phương, đồng thời gây sức ép lên các đối tác châu Á, vốn là nguồn cung lớn của Mỹ.
Truyền thông quốc tế dẫn danh sách bị áp thuế bao gồm những đối tác thương mại đáng kể của Mỹ: Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Kazakhstan và Tunisia chịu mức thuế 25%; Nam Phi và Bosnia & Herzegovina 30%, Indonesia 32%, Bangladesh và Serbia 35%, Campuchia và Thái Lan 36%, Lào và Myanmar 40%.
Điểm đáng nói là thay vì áp đặt ngay tức thì, ông Trump lại chọn mốc ngày 1/8 làm hạn chót, đồng thời để ngỏ khả năng gia hạn nếu các nước đưa ra đề xuất phù hợp. CNN dẫn phát biểu trước báo giới của ông Trump nêu rõ: “Tôi nghĩ ngày 1-
8 là chắc chắn, nhưng không phải 100%. Nếu các đối tác gọi điện bày tỏ mong muốn làm theo cách khác, chúng tôi sẵn sàng cân nhắc”. Đó là thông điệp vừa cứng rắn, vừa để lại khoảng trống chiến thuật, một dạng gây sức ép có tính toán, mang đậm phong cách thương lượng của vị tổng thống từng nhiều lần biến thuế quan thành lá bài chiến lược.
Ngày 8/7, hàng loạt quốc gia lên tiếng về mức thuế mới của Tổng thống Trump và bày tỏ kỳ vọng sẽ nhanh chóng đạt được thỏa thuận đôi bên cùng có lợi, tránh tác động tiêu cực đến kinh tế và xuất khẩu.
Đáng chú ý, Nhật Bản và Hàn Quốc, hai đồng minh lâu năm và cũng là đối tác thương mại lớn của Mỹ, đều lọt vào danh sách áp thuế mới nhất này. Nhật Bản ban đầu được coi là đối tác triển vọng cho một thỏa thuận nhanh chóng, nhưng các cuộc đàm phán với Mỹ bế tắc do rào cản về thuế ô tô. Lĩnh vực này chiếm phần lớn thâm hụt thương mại của Mỹ với Nhật Bản trong khi là động lực tăng trưởng chính của Tokyo.
Theo Reuters, trong khi Nhật Bản bày tỏ “lấy làm tiếc” và khẳng định sẽ đẩy mạnh đàm phán vì lợi ích chung, thì Hàn Quốc coi đây là thời gian gia hạn mang tính “cảnh báo mềm” để hai bên tăng cường các cuộc đàm phán thương mại để đạt thỏa thuận tốt hơn. Trong khi đó, Indonesia và Malaysia đã gấp rút thực hiện các động thái để thích nghi với cục diện mới.
Đến lúc này, Liên minh châu Âu (EU) và Trung Quốc vẫn đang dõi theo các tuyên bố thuế quan từ Mỹ một cách thận trọng. Điều đáng chú ý là EU không nằm trong số các nước nhận thư thông báo thuế lần này của ông Trump, nhưng vẫn đang chịu mức thuế cao sẵn có lên tới 50% đối với thép và nhôm; 25% với ô-tô; 10% đối với hầu hết sản phẩm khác.
Mỹ cũng đang xem xét áp thêm thuế đối với dược phẩm và chất bán dẫn của khối này. EU đang đối mặt với tình thế khó xử: Hoặc chấp nhận một thỏa thuận “không cân bằng” với Mỹ, hoặc tiếp tục đối mặt với bất ổn thương mại gia tăng. Các nguồn thạo tin cho hay khối này đang tìm kiếm khả năng được miễn trừ khỏi mức thuế cơ bản 10% của Washington.
Về phần mình, Trung Quốc chưa bị trực tiếp nhắm tới trong đợt áp thuế lần này, nhưng cũng không tránh khỏi sức nóng lan tỏa. Reuters dẫn dữ liệu từ Viện Kinh tế quốc tế Peterson cho biết mức thuế quan trung bình của Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc hiện ở mức 51,1%, trong khi mức thuế trung bình của Trung Quốc đối với hàng hóa Mỹ là 32,6%.
Báo Nhân dân Nhật báo, cơ quan ngôn luận của Đảng Cộng sản Trung Quốc, khẳng định “đối thoại và hợp tác là con đường đúng đắn duy nhất”, như một cách phát tín hiệu thận trọng vào thời điểm này.
Thị trường chứng khoán Mỹ giảm mạnh ngay trong ngày đầu tuần khi Tổng thống Trump thông báo về các mức thuế sẽ áp lên hàng hóa 14 nước nói trên từ ngày 1/8.
Reuters dẫn lời Adam Sarhan, Giám đốc điều hành 50 Park Investments tại New York, nhận định: “Thương mại, lạm phát và báo cáo lợi nhuận sẽ là ba yếu tố quyết định tiếp theo có thể kéo thị trường tăng hoặc giảm, tùy theo cách chúng diễn biến. Tuy nhiên, thị trường thích sự chắc chắn, mà tin tức hôm nay lại làm tăng thêm mức độ bất định, dẫn đến đợt bán tháo”.
Dưới thời Trump 2.0 hiện nay, thuế quan không chỉ là chính sách kinh tế mà còn là công cụ địa chiến lược, một đòn bẩy mặc cả với mục tiêu tái định hình quan hệ thương mại toàn cầu theo định hướng “Nước Mỹ trước tiên”.
Tuy nhiên, điều thị trường tài chính và các đối tác lo ngại lúc này không chỉ là mức thuế, mà là sự bất định bởi các tuyên bố có thể đảo chiều theo từng dòng trạng thái trên mạng xã hội của ông chủ Nhà Trắng và thực tế thời gian qua đã cho thấy điều này.
