Triển khai các biện pháp phòng chống bệnh do não mô cầu

Tăng cường giám sát

Theo lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) thành phố, bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh xuất hiện đột ngột với các triệu chứng sốt cao, đau đầu dữ dội, buồn nôn và nôn, cổ cứng, thường có ban xuất huyết hình sao hoặc có thể có mụn nước.

Bệnh có các thể lâm sàng đa dạng như viêm màng não tủy cấp có mủ, nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu (Meningococcemia), viêm khớp do não mô cầu, viêm màng trong tim do não mô cầu…; trong đó viêm màng não mủ và nhiễm khuẩn huyết thường gặp hơn. Bệnh thường để lại di chứng nặng nề như chậm phát triển tinh thần, điếc, liệt với tỷ lệ từ 10 - 20%; tỷ lệ tử vong có thể từ 8 - 15%. Thể nhiễm khuẩn không có triệu chứng thường gặp trong các vụ dịch và đó là nguồn lây truyền dịch chủ yếu trong cộng đồng.

Theo báo cáo giám sát từ tuần 1 đến tuần 14 năm 2026, cả nước ghi nhận 24 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu gây ra, trong đó có 4 trường hợp tử vong; nhóm tuổi mắc bệnh tập trung ở trẻ em dưới 15 tuổi (chiếm tới 46% tổng số trường hợp). Tính riêng trong tháng 10/2026, tại Thành phố Hồ Chí Minh đã ghi nhận 1 chùm ca bệnh não mô cầu tại trường THCS, trong đó 1 ca tử vong và 3 ca đang được điều trị.

Tình hình trên cho thấy số trường hợp mắc bệnh có xu hướng gia tăng và nguy cơ dịch bệnh do não mô cầu tiếp tục xuất hiện. Tại Đà Nẵng, từ đầu năm 2026 đến nay ghi nhận 1 trường hợp mắc bệnh do não mô cầu (vào tháng 6/2026, được phát hiện sớm và điều trị khỏi bệnh).

BSCKII. Nguyễn Đại Vĩnh, Giám đốc CDC Đà Nẵng cho biết, đơn vị đã và đang phối hợp các ban, ngành, đoàn thể, địa phương chủ động cập nhật thông tin về tình hình dịch bệnh tại cộng đồng và các cơ sở khám, chữa bệnh; theo dõi diễn biến dịch bệnh, kịp thời phát hiện các ca nghi ngờ để chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống phù hợp.

Đồng thời, tăng cường giám sát tại nơi tập trung đông người như nhà trẻ, trường học, nơi đông dân cư...; tuyên truyền, hướng dẫn thực hiện các biện pháp phòng bệnh, vệ sinh môi trường, vệ sinh lớp học và theo dõi sức khỏe học sinh, giáo viên, người lao động; chuẩn bị đầy đủ vật tư, trang thiết bị và các điều kiện cần thiết để đáp ứng công tác phòng, chống bệnh não mô cầu khi xuất hiện ca mắc và số ca gia tăng…

“Chúng tôi đang triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp theo hướng dẫn của Bộ Y tế để bảo vệ cộng đồng. Cụ thể, duy trì hệ thống báo cáo dịch bệnh (24/7) từ cộng đồng, y tế cơ sở, các bệnh viện đến trung tâm y tế khu vực và CDC. Khi xuất hiện ca bệnh, chúng tôi sẽ triển khai khoanh vùng và xử lý ngay.

Bên cạnh đó, CDC luôn bảo đảm dự trữ đủ hóa chất vệ sinh môi trường, thành lập các đội đáp ứng nhanh và liên tục đào tạo cho cán bộ y tế về kỹ năng chẩn đoán sớm, tránh nhầm lẫn với cúm mùa hay sốt xuất huyết và quy trình an toàn tiêm chủng…”, BSCKII. Nguyễn Đại Vĩnh thông tin.

Thực hiện các biện pháp phòng ngừa

ThS. Đặng Quang Ánh, Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm (CDC Đà Nẵng) cho rằng, bệnh do não mô cầu tấn công cơ thể dưới hình diện của một cơn cảm cúm thông thường, nhưng lại mang trong mình sức phá hoại ghê gớm và tốc độ biến đổi nhanh chóng... Tuy nhiên, khác với cảm cúm, sốt do não mô cầu thường không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường; diễn tiến nhanh chỉ sau 12 - 24 giờ, bệnh nhân có thể rơi vào trạng thái nguy kịch với các dấu hiệu đặc trưng như cứng gáy, lơ mơ hoặc xuất hiện các nốt tử ban (phát ban màu tím thẫm) lan nhanh khắp cơ thể.

Ngay cả với những người khỏe mạnh, vi khuẩn có thể gây sốc nhiễm khuẩn và suy đa tạng dẫn đến tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi phát bệnh... Do đặc tính lây nhiễm, bệnh có khả năng mắc và lây lan nhanh trong cộng đồng nếu người dân không chủ động thực hiện các biện pháp tiêm phòng sớm để hạn chế rủi ro. Trong đó, vắc xin chính là “vũ khí” tối ưu nhất.

Theo các chuyên gia, khác với các bệnh truyền nhiễm có tính chu kỳ, não mô cầu có thể tấn công bất cứ lúc nào và diễn tiến tử vong nhanh đến mức các biện pháp điều trị đôi khi không theo kịp. Mọi lứa tuổi đều có thể mắc bệnh, nhưng có 3 nhóm nguy cơ mà ngành y tế đặc biệt lưu ý, gồm: trẻ em từ 2 tháng tuổi đến 5 tuổi; thanh thiếu niên và người trẻ (15 - 25 tuổi); người có bệnh lý nền.

Người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống và đến các cơ sở tiêm chủng để được tư vấn và tiêm vắc xin phòng não mô cầu phù hợp. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính và người có nguy cơ cao cần được quan tâm tiêm phòng đầy đủ.

BSCKII. Nguyễn Đại Vĩnh khuyến cáo: “Vắc xin là nền tảng, nhưng các biện pháp vệ sinh cá nhân và cộng đồng là lá chắn bổ trợ không thể thiếu để cắt đứt đường lây truyền (đường hô hấp). Vì vậy, người dân cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng thông thường; che miệng và mũi khi ho, hắt hơi; hạn chế đưa tay lên mắt, mũi, miệng.

Tăng cường thông khí tại nơi ở, học tập và làm việc; lau sạch bề mặt, dụng cụ tiếp xúc hàng ngày bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa thông thường. Đồng thời duy trì chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, uống đủ nước, ngủ đủ giấc, tăng cường vận động phù hợp; giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ và hạn chế tập trung lâu trong không gian kín, đông người.

Nếu có triệu chứng nghi ngờ mắc não mô cầu hoặc xuất hiện dấu hiệu nghi mắc bệnh, người dân cần liên hệ hoặc đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được tư vấn, khám và điều trị kịp thời”.