Gửi bình luận
VHXQ - Đối với người dân xứ Quảng, từ đường tộc họ luôn giữ vai trò quan trọng. Vào mỗi dịp giỗ chạp, lễ Tết... con cháu dù làm ăn xa cũng cố gắng trở về thắp hương cho tổ tiên, gặp gỡ bà con thân tộc và cùng nhau ôn lại chuyện xưa. Qua đó, những giá trị của gia đình, dòng họ tiếp tục được gìn giữ và truyền lại cho các thế hệ sau.
Nơi tổ tiên vẫn hiện diện
Trong đời sống tinh thần của người Việt nói chung và người dân xứ Quảng nói riêng, tổ tiên luôn giữ một vị trí đặc biệt. Người đã khuất không hoàn toàn rời xa con cháu mà vẫn hiện diện trong tâm thức của gia đình, dõi theo và che chở cho các thế hệ nối tiếp. Vì thế, việc thờ cúng tổ tiên không chỉ là một tín ngưỡng mà còn là biểu hiện của đạo lý “uống nước nhớ nguồn” đã ăn sâu trong nếp nghĩ cộng đồng.
Ở mỗi gia đình, bàn thờ gia tiên thường được đặt tại vị trí trang trọng nhất trong ngôi nhà. Vào những ngày giỗ chạp, Tết Nguyên đán hay khi gia đình có việc trọng đại như cưới hỏi, dựng nhà, thi cử... con cháu thường thắp hương báo cáo với tổ tiên. Trong Việt Nam phong tục, học giả Phan Kế Bính từng ghi chép khá chi tiết về những nghi lễ ấy, cho thấy việc tưởng nhớ tổ tiên từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống người Việt.
Nén hương trên bàn thờ không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là sợi dây kết nối giữa hiện tại với quá khứ, giữa người sống với những người đã khuất. Qua đó, mỗi người được nhắc nhớ về cội nguồn, về công lao sinh thành dưỡng dục và trách nhiệm giữ gìn gia phong.
Tuy nhiên, ký ức tổ tiên không chỉ được lưu giữ trong phạm vi một gia đình. Theo tập quán của nhiều dòng họ ở xứ Quảng, từ đời thứ năm trở lên, việc thờ phụng thường được quy tụ về nhà thờ tộc. Từ đó, nhà thờ tộc trở thành một thiết chế văn hóa đặc biệt, tồn tại bền bỉ qua nhiều thế hệ.
Xứ Quảng là vùng đất còn bảo lưu khá đậm nét truyền thống họ tộc. Hầu như ở làng quê nào cũng có nhà thờ tộc, từ những công trình cổ kính đến những ngôi từ đường giản dị nhưng luôn được con cháu chăm lo hương khói.
Giá trị của nhà thờ tộc không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở những tư liệu quý được lưu giữ bên trong. Đó là gia phả, sắc phong, văn tự cổ, ảnh tư liệu và các ghi chép về quá trình hình thành dòng họ, làng xã. Nhiều nhà thờ tộc ở Trà Kiệu, Đà Sơn, Phong Lệ, Hòa Vang, Sơn Trà, Điện Bàn, Hội An, Duy Xuyên, Thăng Bình, Tam Kỳ... hiện vẫn lưu giữ được những tư liệu có giá trị lịch sử và văn hóa.
Nhiều tư liệu gia phả cho thấy dấu ấn đậm nét của các lớp cư dân trong quá trình hình thành các làng xã ở Đà Nẵng ngày nay. Chẳng hạn, gia phả tộc Phan ở Đà Sơn ghi nhận ông Phan Công Thiên trấn thủ Hóa Châu khoảng năm 1346 dưới thời Trần, sau đó có công khai phá, lập nên làng Đà Sơn và được suy tôn là một trong bốn vị tiền hiền của làng. Đến giữa thế kỷ 17, gia phả tộc Lê tại Tổ đình Lê tộc Tân Thái cũng cho biết cụ tổ Lê Duật cùng một số lưu dân từ Thanh Hóa đã đến khai khẩn vùng đất dưới chân núi Sơn Trà, góp phần tạo dựng những cộng đồng cư dân bền vững trên vùng đất mới...
Những ghi chép trong gia phả các tộc họ không chỉ giúp nhận diện quá trình khai phá và lập làng ở xứ Quảng mà còn bổ sung nguồn tư liệu quý cho việc nghiên cứu lịch sử vùng đất. Đồng thời đây cũng là cơ sở để các thế hệ hậu duệ tìm hiểu cội nguồn dòng họ, gìn giữ ký ức cộng đồng và tri ân công lao của các bậc tiền nhân.
Không chỉ lưu giữ lịch sử, nhà thờ tộc còn là nơi gìn giữ gia phong. Nhiều dòng họ vẫn duy trì gia huấn, hương ước, nhắc nhở con cháu về đạo hiếu, tinh thần hiếu học và trách nhiệm với quê hương. Mỗi dịp giỗ tộc hay gặp mặt đầu năm, các bậc cao niên lại kể cho lớp trẻ nghe chuyện tổ tiên, chuyện làng xưa, để những giá trị ấy không bị mai một theo thời gian.
Sự phát triển của đô thị hóa khiến đời sống gia đình ở nhiều nơi có sự đổi thay. Người trẻ học tập, làm việc xa quê nhiều hơn, những dịp sum họp đông đủ cũng không còn thường xuyên như trước.
Dẫu vậy, sinh hoạt họ tộc vẫn được duy trì ở nhiều địa phương. Các ngày giỗ tổ, lễ chạp mả, gặp mặt đầu xuân hay hoạt động khuyến học vẫn được nhiều dòng họ tổ chức đều đặn. Không ít tộc họ đã số hóa gia phả, lập các nhóm liên lạc để con cháu ở xa vẫn có thể theo dõi và tham gia các hoạt động chung.
Điều đáng quý nhất mà những ngôi từ đường gìn giữ không chỉ là các nghi lễ hay tư liệu cổ, mà chính là lòng hiếu kính với tổ tiên, tình nghĩa giữa những người cùng huyết thống và ý thức hướng về cội nguồn. Đó cũng là những giá trị góp phần làm nên bản sắc văn hóa của người Quảng qua nhiều thế hệ.