Xây nền cho chuỗi nông nghiệp bền vững

Xây dựng chuỗi từ trang trại

Trên diện tích khoảng 12ha tại thôn Hòa Phú (xã Hòa Vang), Family Organic Farm được Bệnh viện Gia đình Đà Nẵng đầu tư trong khu quy hoạch nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Mục tiêu ban đầu là chủ động một phần nguồn thực phẩm có chất lượng ổn định cho hệ thống bệnh viện. Từ yêu cầu ấy, trang trại được tổ chức thành các khu chăn nuôi dê sữa, thủy sản, rau aquaponics, trùn quế và cây ăn quả.

Ông Trịnh Hưng Quyền, đại diện Family Organic Farm cho biết, trang trại đi theo từng khâu, trước hết là kiểm soát nguyên liệu và quy trình sản xuất, sau đó phát triển chế biến rồi mới tính đến mở rộng thị trường.

Đàn dê sữa hiện có khoảng 250 con, mỗi ngày cho khoảng 100 lít sữa tươi. Nguồn sữa được xử lý thành sữa dê thanh trùng, sữa chua, bánh flan và kem sữa dê, phần lớn phục vụ nhu cầu trong hệ thống bệnh viện.

“Ngay từ đầu, trang trại đã có một đầu ra sản phẩm khả quan nên chúng tôi có điều kiện xây dựng quy trình sản xuất theo nhu cầu sử dụng thực tế. Khi chất lượng nguyên liệu được kiểm soát ổn định, khâu chế biến sẽ tạo thêm giá trị trên cùng lượng sữa. Bước tiếp theo được tính dựa trên năng lực sản xuất và khả năng thị trường hấp thụ”, ông Quyền nói.

Kỹ sư Trần Thế Hà, phụ trách kỹ thuật tại trang trại Family Organic Farm cho biết, khu chuồng dê có diện tích mặt sàn khoảng 3.500m², thiết kế hai tầng, tổng diện tích sử dụng khoảng 7.000m². Khu nuôi được tách khỏi phần thu gom chất thải để giữ nền chuồng khô ráo, thuận lợi cho vệ sinh. Phân dê được thu gom làm nguồn nuôi trùn quế; trùn và sản phẩm từ quá trình nuôi trùn tiếp tục phục vụ khu thủy sản, còn phân trùn được đưa sang khu cây ăn quả.

Ở khu aquaponics (thủy canh hữu cơ), nước từ hệ thống nuôi cá sau xử lý sinh học được tuần hoàn lên khu rau. Bộ rễ hấp thụ nguồn dinh dưỡng trước khi dòng nước quay lại khu thủy sản. Cách vận hành này giúp giảm lượng dinh dưỡng khoáng bổ sung từ bên ngoài và tăng khả năng tận dụng nguồn vật chất sẵn có.

Cách tổ chức sản xuất của Family Organic Farm tạo thành vòng liên kết giữa chăn nuôi, xử lý phụ phẩm, thủy sản, rau và cây ăn quả. Hiệu quả cần được đo bằng chi phí, năng suất và khả năng vận hành lâu dài, song trang trại có lợi thế là đầu ra nội bộ. Family Organic Farm đang tính đến thành lập hợp tác xã, kết nối nông dân địa phương, chuyển giao kỹ thuật và mở thêm thị trường. Khi chuỗi bước ra khỏi phạm vi 12ha hiện tại, việc giữ đồng đều quy trình, chất lượng và khả năng tiêu thụ sẽ trở thành phép thử mới.

Công nghệ ở từng mắt xích

Những năm gần đây, Công ty TNHH Giải pháp điều khiển & tự động hóa - CAS (phường Cẩm Lệ) đưa nền tảng tự động hóa, năng lượng tái tạo và quản trị dữ liệu vào các mô hình nông nghiệp tuần hoàn. Doanh nghiệp đã triển khai hệ thống aquaponics cho Trung tâm Khuyến ngư nông lâm Đà Nẵng, kết hợp nuôi thủy sản, trồng rau trong nhà màng và điện mặt trời.

Bên cạnh đó, CAS cũng đang phát triển mô hình CASFarm, ở đó đất, nước, năng lượng, cây trồng, vật nuôi và phụ phẩm được tính toán, cân đo theo tiêu chuẩn nhất định. Điện mặt trời cung cấp năng lượng tại chỗ, nước được quản lý theo chu trình, phụ phẩm hữu cơ từ trồng trọt và chăn nuôi được xử lý để quay lại sản xuất.

Ở chuỗi lúa gạo, dự án RE4RICE sử dụng năng lượng tái tạo trong canh tác và sau thu hoạch, tận dụng rơm rạ thành biochar (than sinh học), phân sinh học hoặc sinh khối.

Bà Nguyễn Thị Thanh Lê, Giám đốc Phát triển dự án Công ty TNHH Giải pháp điều khiển & tự động hóa cho rằng, công nghệ phải được đo bằng khả năng giảm đầu vào, kiểm soát điều kiện sản xuất và tạo thêm giá trị từ tài nguyên sẵn có. Hiện tại, CAS đang nghiên cứu Khu thử nghiệm thực tế - Living Lab nông nghiệp công nghệ cao tại xã Thăng Bình, dự kiến khoảng 20ha đất trồng màu và 20ha đất lúa. Quy mô 40ha được đặt sau bước thử nghiệm công nghệ, tổ chức vùng sản xuất và đánh giá khả năng liên kết với người dân, nhằm kiểm chứng giải pháp trước khi thương mại hóa.

“Điều CAS quan tâm là tổ chức được một mô hình trong đó đất, nước, năng lượng, cây trồng, vật nuôi và phụ phẩm kết nối với nhau. Khi từng giải pháp áp dụng thử trong điều kiện sản xuất thực tế, doanh nghiệp mới biết chi phí bao nhiêu, vận hành ra sao, tiết kiệm được gì và khả năng nhân rộng đến đâu. Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi giải được bài toán cụ thể của sản xuất”, bà Lê nói.

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư nông nghiệp, nông thôn Đà Nẵng diễn ra vào cuối tháng 8 vừa qua, bà Vũ Thị Bích Hậu, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngành nông nghiệp thành phố hướng đến tổ chức chuỗi giá trị, tăng hàm lượng công nghệ, chế biến, thương hiệu và thị trường;

ưu tiên nhà đầu tư có khả năng đi cùng vùng nguyên liệu, liên kết với hợp tác xã, nông dân và đưa tiêu chuẩn kỹ thuật vào sản xuất từ sớm. Cách đi này cần vốn và thời gian kiểm chứng.

“Doanh nghiệp quan tâm đến việc chủ động hoặc liên kết vùng nguyên liệu, kiểm soát giống, quy trình, ứng dụng công nghệ để giảm chi phí và giữ chất lượng ổn định. Phụ phẩm được đưa trở lại chu trình sản xuất. Khi đầu ra rõ hơn thì doanh nghiệp mới có cơ sở mở rộng quy mô, giảm rủi ro trước thời tiết, dịch bệnh và biến động thị trường”, bà Hậu nói.

Thực tế cho thấy chi phí ban đầu khá lớn. Khi chuỗi mở rộng ra ngoài trang trại, liên kết với nông dân trở thành bài toán khó.

Vùng nguyên liệu cần thống nhất giống, quy trình, tiêu chuẩn thu hoạch và cơ chế thu mua. Giá thị trường biến động có thể làm thay đổi cam kết, nên lợi ích và rủi ro cần được chia sẻ rõ để giữ liên kết lâu dài. Mô hình tuần hoàn cũng cần kiểm chứng khi tăng quy mô. Hệ thống vận hành tốt trên vài héc ta có thể phát sinh chi phí về nước, năng lượng, xử lý phụ phẩm và nhân lực khi sản lượng tăng...

“Điều doanh nghiệp phải tính là công nghệ có giúp giảm chi phí, ổn định chất lượng và tạo thêm giá trị. Hiệu quả phải thể hiện được khi vận hành thực tế. Khi bước sang sản xuất thương mại, bài toán vốn, nguyên liệu, thị trường và vận hành sẽ khác. Liên kết với nông dân cũng cần cách chia sẻ lợi ích hài hòa để chuỗi giữ được khi thị trường biến động”, bà Hậu chia sẻ.