Đường dài cho nông nghiệp bền vững

Bộc lộ nhiều hạn chế

Ông Lê Vinh, Giám đốc HTX Bốn Mùa Eco Farm thuê đất và liên kết với người dân thôn Hòa Hữu Đông, xã Hà Nha để trồng 1.000 cây bưởi, 500 cây ổi, 200 cây xoài và 30.000 cây thơm. Vùng sản xuất nằm ven sông Vu Gia, đất đai màu mỡ, đảm bảo nước tưới nên cho hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, khu vực này thường xuyên chịu ảnh hưởng ngập úng và bồi lấp. Trong đợt mưa lũ cuối tháng 10, đầu tháng 11, HTX bất ngờ bị sạt lở, toàn bộ diện tích cây trồng bị cuốn trôi xuống sông.

“Lâu nay vào mùa lũ, khu vực này thường bồi lên chứ không sạt lở nên tôi mới mạnh dạn đầu tư. Năm nay, nước lũ đổ về đột ngột, dòng chảy mạnh khiến sông sạt vào hơn 100m. Riêng chi phí đầu tư cho diện tích bị thiệt hại đã gần 520 triệu đồng, chưa kể công sức nhiều năm qua”, ông Vinh chia sẻ.

Các địa phương dọc sông Vu Gia, Thu Bồn lâu nay là vùng trồng rau, cây ăn quả của thành phố, song diện tích lớn nằm trên bãi biền, canh tác hữu cơ truyền thống nên rất dễ tổn thương khi mưa lũ.

Trong đợt thiên tai vừa qua, xã Hà Nha có gần 19ha rau màu bị ngập và vùi lấp; xã Thượng Đức có 10ha cây ăn quả, rau màu bị thiệt hại; xã Vu Gia có gần 60ha đất sản xuất bị sạt lở, bồi lấp nặng. Nhiều công trình thủy lợi, giao thông, kênh mương, điện phục vụ sản xuất hư hỏng, gây khó khăn cho việc khôi phục, nhất là khi vụ đông xuân cận kề.

Trong lĩnh vực chăn nuôi. Phần lớn mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm vẫn nhỏ lẻ, chuồng trại chưa đảm bảo an toàn sinh học và chống lũ. Một số hộ nuôi thủy sản trên các sông Thu Bồn, Trường Giang, Tam Kỳ… bất chấp cảnh báo, giữ lại lồng bè trong mùa lũ để kỳ vọng bán được giá cao, dẫn đến thiệt hại nặng khi bão lũ xảy ra. Người chăn nuôi lại rơi vào vòng lặp bấp bênh: “thiệt hại – khôi phục”.

Trong khi đó, bảo hiểm nông nghiệp vẫn rất mới mẻ. Đa số người dân chưa mặn mà vì phí cao hoặc thiếu thông tin về quyền lợi. Vì vậy khi thiệt hại xảy ra, nguồn hỗ trợ chủ yếu dựa vào ngân sách và sức dân, khó đảm bảo phục hồi nhanh.

Hướng đến nông nghiệp bền vững

HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Thăng Bình (xã Thăng An) có nông trại rộng hơn 3.500m², trong đó 600m² trồng rau, quả thủy canh. Đầu tư ở khu vực cát ven biển nhiều gió, nắng gắt nên HTX xây dựng nhà lưới theo hướng an toàn, hạn chế tác động thời tiết. Bên trong được lắp hệ thống cảm biến IoT theo dõi độ ẩm, nhiệt độ, ánh sáng, độ pH, nồng độ dinh dưỡng..., giúp người vận hành điều chỉnh tưới nước, chiếu sáng, nâng năng suất lên đến 200%.

Bà Diệp Thị Thảo Trang, Giám đốc HTX cho biết, sau 4 năm hoạt động, đơn vị chuẩn hóa quy trình sản xuất, cung cấp rau củ quả tươi đạt chuẩn an toàn cho thị trường. Công nghệ giúp HTX giảm chi phí nhân công, hạn chế tác động thời tiết, tạo ra sản phẩm đặc trưng xứ lạnh và kết hợp làm du lịch trải nghiệm.

Ứng dụng công nghệ cao trong nông nghiệp được xem là một trong những bước đi phù hợp, ứng phó biến đổi khí hậu. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), ứng dụng công nghệ cao phải phù hợp vùng sinh thái, đặc điểm cây trồng và điều kiện thời tiết. Công nghệ cao không nhất thiết đắt tiền mà ưu tiên những giải pháp phù hợp như cảm biến dưỡng chất, độ ẩm, theo dõi môi trường, cảnh báo thiên tai… Đồng thời tích hợp chuyển đổi số để người dân ra quyết định chính xác hơn.

“Cùng với công nghệ, nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu cần hướng đến sản xuất tập trung, quy mô lớn để thuận lợi đầu tư thủy lợi, khoa học kỹ thuật… Cạnh đó là tái cấu trúc ngành trồng trọt phù hợp điều kiện từng vùng. Các chính sách hỗ trợ quy trình nông nghiệp thông minh, giảm phát thải, bảo hiểm rủi ro cũng cần được tính đến”, bà Hương cho biết.

Ông Hoàng Tuyển Phương, Trưởng phòng Trồng trọt và Lâm nghiệp, Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho rằng, thiên tai thời gian qua đặt ra yêu cầu cấp bách về cải thiện năng lực ứng phó của từng hộ và cả hệ thống sản xuất. Để chuyển từ ứng phó bị động sang thích ứng lâu dài, cần phát triển các mô hình sản xuất bền vững, giảm thiểu rủi ro, ưu tiên những mô hình có khả năng thích ứng với mưa lũ và biến động thời tiết.

Đồng thời tăng cường thông tin dự báo, hướng dẫn nhanh để người dân chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại và sớm ổn định sản xuất. Củng cố mạng lưới khuyến nông cơ sở, nâng cao vai trò của tổ khuyến nông cộng đồng trong cảnh báo, hướng dẫn tại chỗ và hỗ trợ bà con khi xảy ra sự cố thiên tai.

Thành phố Đà Nẵng đã đặt mục tiêu trong 5 năm đến là cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng hiện đại, nâng cao năng suất, tăng tính cạnh tranh, phát triển sản phẩm chủ lực - đặc trưng - hữu cơ, tích hợp đa giá trị, an toàn thực phẩm và gắn với du lịch; xây dựng các khu, vùng nông nghiệp công nghệ cao.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngoài việc tiếp tục triển khai một số chính sách ưu đãi trong nông nghiệp, thu hút các nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao, thành phố đã đề nghị Trung ương hoàn thiện cơ chế, chính sách về khuyến nông; hỗ trợ chuyển đổi sản xuất thích ứng biến đổi khí hậu. Xây dựng, nhân rộng mô hình nông nghiệp sinh thái, hữu cơ, tuần hoàn; sử dụng phụ phẩm để giảm phát thải. Hỗ trợ công nghệ dự báo thời tiết, cảnh báo dịch bệnh, hạn - mặn phục vụ sản xuất. Đồng thời đẩy mạnh liên kết “4 nhà” (nhà nước, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp và nhà nông) nhằm tạo chuỗi giá trị hiệu quả, giúp người dân tiếp cận giống, vật tư, kỹ thuật và thị trường thuận lợi hơn.