Ai còn nhớ đèn dầu ngày xưa?

Ngày ấy, lúc trời chạng vạng là cả xóm dần chìm vào bóng tối. Chỉ đến khi đèn dầu được thắp lên, những đốm sáng nhỏ mới bắt đầu nhảy múa trong màn đêm. Đèn nhà này tỏa ánh vàng bên bếp, đèn nhà kia hắt ra qua khe cửa, gom lại thành một dải sáng như hàng sao xa xăm.

Đèn dầu khi ấy quý lắm. Người lớn thường nhắc: “Học bài thì lo học sớm, tối khỏi tốn dầu”. Dầu phải mua từng lít, từng chai, nên ai cũng chắt chiu. Dầu hỏa, người quê tôi gọi là “dầu tây”, đựng trong lon sữa bò rỗng hoặc chai cũ, đổ ra từng chút một. Cái tim đèn se bằng bông gòn, lấy từ cây gòn nơi đầu thôn. Mỗi mùa gòn chín, bông bay trắng cả trời, trẻ con trong xóm lại nô nức đi lượm, đem về cho má, cho ngoại để se tim đèn. Một cọng bông nhỏ cũng được nâng niu.

Những đêm mùa đông heo hắt, gió luồn qua khe nứa, phên tre khiến ngọn đèn dầu phụt tắt phụt sáng. Ngoại tôi lại lụi cụi nhóm bếp, khum bàn tay che gió cho ngọn đèn cháy lại. Cạnh ngoại là tôi, đứa cháu nhỏ ngồi học bài, mắt cay xè vì khói. Nhưng lạ lắm, chính cái ánh sáng chập chờn ấy đã gieo chữ vào đời tôi. Cái bóng đèn dầu thấp thoáng trên trang vở, chiếu xuống bàn tay cầm bút vụng về, rồi từ đó, những con chữ đầu tiên của đời học trò được nắn nót trong ánh sáng nhỏ nhoi mà ấm áp vô cùng.

Thật ra, những ngọn đèn dầu năm xưa không chỉ thắp sáng gian nhà tối, mà còn thắp sáng cả một thời thanh bần nhưng rực rỡ niềm tin. Dưới ngọn đèn ấy, bao thế hệ đã học, đã trưởng thành, đã đổi đời.

Bây giờ, giữa những phố phường sáng rực ánh đèn, tôi vẫn nhớ hoài ngọn đèn nhỏ của tuổi thơ. Nhớ cái mùi dầu hỏa ngai ngái, nhớ tiếng “phụt” khẽ khi tim đèn gặp gió, nhớ cái dáng ngoại lom khom che ánh sáng cho cháu đọc thêm vài dòng. Cái ánh sáng ấy dù yếu ớt nhưng chân thành, như tấm lòng người quê xưa: nghèo mà không hèn, thiếu thốn mà vẫn đầy yêu thương.